Przeliczenie czy nowe świadczenie w ZUS? Kiedy decyzja oznacza niższą emeryturę?

• Dlaczego zwykłe przeliczenie emerytury nie może jej obniżyć
• Skąd więc biorą się decyzje z niższą kwotą
• Najczęstszy przypadek: wcześniejsza emerytura i emerytura powszechna
• Dlaczego to bywa zaskoczeniem dla emerytów
• Kiedy dodatkowe składki nie chronią przed niższą emeryturą
• Kto powinien szczególnie uważać przed złożeniem wniosku
• Co zrobić, zanim złożysz wniosek do ZUS
• Podstawa prawna

Dlaczego zwykłe przeliczenie emerytury nie może jej obniżyć

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprost chroni wysokość już przyznanego świadczenia. Jeżeli ponowne przeliczenie emerytury, na przykład po doliczeniu nowych składek lub okresów ubezpieczenia, prowadziłoby do niższej kwoty, ZUS nadal wypłaca świadczenie w dotychczasowej wysokości.

Oznacza to, że klasyczne ponowne ustalenie wysokości emerytury nie może skutkować obniżką. Ta zasada obowiązuje zarówno przy wnioskach składanych przez emerytów, jak i przy przeliczeniach dokonywanych z urzędu.

Skąd więc biorą się decyzje z niższą kwotą

Problem zaczyna się w momencie, gdy emeryt nie składa wniosku o zwykłe przeliczenie, lecz uruchamia procedurę ustalenia nowego rodzaju świadczenia. W takiej sytuacji ZUS nie przelicza dotychczasowej emerytury, ale przyznaje inną emeryturę od podstaw, według aktualnych zasad.

To właśnie wtedy znika ochrona dotychczasowej kwoty.

Najczęstszy przypadek: wcześniejsza emerytura i emerytura powszechna

Dotyczy to przede wszystkim osób pobierających wcześniejsze emerytury. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego składają one wniosek, sądząc, że ZUS jedynie przeliczy ich świadczenie. W rzeczywistości jednak dochodzi do przyznania emerytury powszechnej.

Zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy, przy ustalaniu emerytury powszechnej od kapitału odejmuje się sumę wcześniej pobranych emerytur. W takiej sytuacji nie dochodzi do obniżenia już przyznanej emerytury, lecz do jej zakończenia i przyznania nowego świadczenia na nowych zasadach.

Dlaczego to bywa zaskoczeniem dla emerytów

Scenariusz wygląda podobnie w wielu przypadkach. Emeryt składa wniosek z myślą o podwyżce albo bezpiecznym przeliczeniu. Po kilku tygodniach otrzymuje decyzję, w której widzi niższą kwotę nowej emerytury. Dla wielu osób to moment szoku, bo nie mieli świadomości, że wniosek dotyczył innego świadczenia, a nie prostego przeliczenia.

W praktyce różnica może wynosić od kilkudziesięciu do nawet kilkuset złotych miesięcznie, w zależności od długości pobierania wcześniejszej emerytury i wysokości kapitału.

Kiedy dodatkowe składki nie chronią przed niższą emeryturą

Dodatkowe lata pracy i opłacane składki pomagają tylko wtedy, gdy mamy do czynienia z klasycznym przeliczeniem. Przy ustalaniu nowej emerytury, np. powszechnej, ich wpływ może być niewystarczający, by zrekompensować potrącenie kwot już wcześniej wypłaconych.

Dlatego samo przekonanie, że mam nowe składki, więc będzie lepiej, bywa złudne.

Kto powinien szczególnie uważać przed złożeniem wniosku

Największe ryzyko dotyczy osób, które:

• pobierają wcześniejszą emeryturę,
• zbliżają się do powszechnego wieku emerytalnego,
• nie odróżniają przeliczenia od przyznania nowego świadczenia,
• składają wniosek bez wcześniejszej symulacji w ZUS.

W tych sytuacjach wniosek może uruchomić procedurę, której skutkiem jest niższa emerytura, i do tego zgodnie z prawem.

Co zrobić, zanim złożysz wniosek do ZUS

Zanim zdecydujesz się na przejście z wcześniejszej emerytury na emeryturę powszechną, upewnij się, że rozumiesz konsekwencje. ZUS nie przenosi świadczenia automatycznie, to Ty uruchamiasz procedurę nowego ustalenia emerytury. Po złożeniu wniosku wcześniejsza emerytura wygasa, a nowa jest obliczana od podstaw, z potrąceniem kwot już pobranych (art. 25 ust. 1b). Jeśli okaże się niższa, nie można wrócić do poprzedniego świadczenia. Dlatego przed decyzją:

• Zapytaj w ZUS, czy Twój wniosek dotyczy przeliczenia czy przyznania nowej emerytury.
• Poproś o symulację wysokości nowego świadczenia.
• Oceń, czy dodatkowe składki i lata pracy rzeczywiście poprawią wynik.

Najważniejsza zasada: nie składaj wniosku w ciemno. Brak analizy może kosztować Cię kilkadziesiąt lub nawet kilkaset złotych miesięcznie.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego