Skarbówka potwierdza ważną zasadę: cudzoziemiec może dostać mieszkanie od matki bez podatku w Polsce – jeden warunek decyduje o wszystkim

Sprawa dotyczy sytuacji, w której zarówno darczyńca, jak i obdarowany są obywatelami Turcji, ale mieszkają w Polsce. Matka planuje przekazać synowi nieruchomość położoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kluczowe jest jednak to, gdzie znajduje się centrum życia obu stron i w jaki sposób zostanie dokonana darowizna.

Jak wynika z rozstrzygnięcia Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, miejsce zamieszkania w Polsce oraz odpowiednia forma przekazania nieruchomości mogą sprawić, że podatek w ogóle nie wystąpi. Właśnie te elementy stały się podstawą oceny całej sytuacji przez skarbówkę.

Cudzoziemiec w Polsce i darowizna nieruchomości od matki – sytuacja, która trafiła do skarbówki

Sprawa zaczęła się od wniosku podatnika, który od lat mieszka w Polsce, choć posiada obywatelstwo Turcji. Z opisu wynika, że jego życie osobiste i zawodowe jest związane z Polską. Mężczyzna zawarł związek małżeński z obywatelką Polski i posiada kartę stałego pobytu.

We wniosku opisano szczegółowo jego sytuację życiową i podatkową. Jak wskazano: „Jest Pan obywatelem Turcji i od (…) roku nieprzerwanie zamieszkuje Pan na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W (…) roku zawarł Pan związek małżeński z obywatelką Polski. Od tego czasu centrum Pana interesów życiowych i zawodowych znajduje się w Polsce i podlega Pan w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu.” Istotny jest także fakt uzyskania prawa pobytu: „W (…) r. uzyskał Pan kartę stałego pobytu.”

To właśnie te okoliczności – miejsce życia i obowiązek podatkowy w Polsce – mają kluczowe znaczenie dla oceny skutków podatkowych darowizny. Bez nich sytuacja mogłaby wyglądać zupełnie inaczej.

Matka również mieszka w Polsce – a nieruchomość znajduje się na terytorium kraju

Drugim ważnym elementem sprawy jest sytuacja matki podatnika. Choć także jest obywatelką Turcji, posiada prawo pobytu w Polsce i również podlega tutaj obowiązkowi podatkowemu.

Jak opisano w dokumentach sprawy: „Pana matka, będąca obywatelką Turcji, posiada zezwolenie na pobyt czasowy w Polsce w związku z łączeniem rodzin i również podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Nabyła ona nieruchomość mieszkalną położoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (…), na własne cele mieszkaniowe.” To właśnie tę nieruchomość kobieta planuje przekazać synowi. Darowizna ma zostać dokonana w sposób formalny, zgodnie z przepisami prawa cywilnego.

W opisie zdarzenia przyszłego wskazano wprost: „Pana matka planuje dokonać na Pana rzecz darowizny tej nieruchomości. Darowizna zostanie dokonana w formie aktu notarialnego.” Ten element ma ogromne znaczenie dla podatków. Forma aktu notarialnego nie tylko potwierdza ważność umowy, ale wpływa również na obowiązki podatkowe i formalne.

Czym w świetle prawa jest darowizna i kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

W analizie sprawy organ podatkowy odniósł się najpierw do podstawowych przepisów regulujących darowizny. Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie zawiera definicji tego pojęcia, dlatego należy sięgnąć do przepisów Kodeksu cywilnego.

Jak wskazano w uzasadnieniu: „Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.”

Organ podatkowy podkreślił również charakter takiej czynności prawnej: „Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego bez ekwiwalentu w postaci świadczenia wzajemnego i polega najczęściej na przesunięciu jakiegoś dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego.”

W praktyce oznacza to, że osoba otrzymująca darowiznę nie musi niczego oddawać w zamian. Przeniesienie własności następuje bez odpłatności.

Istotne są także zasady dotyczące formy takiej umowy. W interpretacji przypomniano przepisy Kodeksu cywilnego: „Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.” W przypadku nieruchomości forma aktu notarialnego jest jednak obligatoryjna.

Kto płaci podatek od darowizny według przepisów?

Przepisy jasno wskazują, kto odpowiada za zapłatę podatku w przypadku darowizny. Organ podatkowy przywołał w tym kontekście konkretny przepis ustawy: „Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.” Oznacza to, że jeśli darowizna podlega opodatkowaniu, to właśnie osoba otrzymująca majątek musi zapłacić podatek.

Moment powstania obowiązku podatkowego jest również jasno określony: „Obowiązek podatkowy powstaje – przy nabyciu w drodze darowizny – z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego.”

Zwolnienie dla najbliższej rodziny – bardzo ważny przepis ustawy

Najważniejszym elementem sprawy jest jednak przepis dotyczący zwolnienia podatkowego dla najbliższej rodziny. W polskim prawie podatkowym funkcjonuje tzw. grupa „0”, która obejmuje najbliższych krewnych.

Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn wskazują wprost: „Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.”

Do tej grupy zalicza się więc m.in.: rodziców i dzieci, małżonków, rodzeństwo. A w omawianej sprawie darowizna następuje właśnie między matką a synem, co oznacza, że strony znajdują się właśnie w tej najbliższej grupie rodzinnej.

Jeden przepis decyduje o wszystkim – chodzi o miejsce zamieszkania

Choć pokrewieństwo jest podstawą zwolnienia, nie jest jedynym warunkiem. Przepisy wskazują dodatkowe wymagania dotyczące obywatelstwa lub miejsca zamieszkania.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej szczegółowo je wyjaśnił: „Z powołanego powyżej art. 4 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn wynika, że dla skorzystania ze zwolnienia z art. 4a tej ustawy przy zawarciu umowy darowizny konieczne jest, aby obdarowany posiadał obywatelstwo polskie lub posiadał obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej (…) lub miał miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.”

To właśnie ostatni warunek okazał się najważniejszy w analizowanej sprawie. Syn, choć nie jest obywatelem Polski ani państwa UE, ma miejsce zamieszkania w Polsce. Pojęcie miejsca zamieszkania również zostało wyjaśnione w interpretacji poprzez odwołanie do Kodeksu cywilnego: „Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.”

Centrum życia w Polsce – jak skarbówka ocenia zamiar stałego pobytu?

Organ skarbowy zwrócił uwagę, że miejsce zamieszkania nie zawsze wynika wyłącznie z formalnych dokumentów. Liczy się także faktyczne centrum życia danej osoby. W uzasadnieniu podkreślono: „Uznaje się na przykład, że podatnik wykazuje zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, jeżeli miejscowość ta stanowi dla niego centrum jego życiowej działalności, ocenianej w aspekcie jego powiązań osobistych i gospodarczych.”

W omawianej sprawie takie powiązania są wyraźne – małżeństwo z obywatelką Polski, stałe zamieszkanie w kraju oraz karta stałego pobytu. To wszystko sprawia, że w świetle prawa podatnik posiada miejsce zamieszkania w Polsce.

Forma aktu notarialnego ma jeszcze jedną ważną konsekwencję

Darowizna nieruchomości musi być zawarta w formie aktu notarialnego. W analizowanej sprawie ma to jeszcze jeden istotny skutek – wpływa na obowiązek zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego.

Przepisy przewidują zasadę sześciomiesięcznego terminu na zgłoszenie darowizny w celu skorzystania ze zwolnienia podatkowego. Jednak w przypadku aktu notarialnego obowiązek ten może nie wystąpić.

Organ podatkowy wyjaśnił to wprost: „Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.”

W praktyce oznacza to, że notariusz przekazuje odpowiednie informacje do urzędu skarbowego, a obdarowany nie musi samodzielnie składać dodatkowego zgłoszenia.

Skarbówka wskazuje jednoznacznie: w tej sytuacji zwolnienie z podatku przysługuje

Po przeanalizowaniu wszystkich przepisów oraz okoliczności sprawy organ podatkowy przedstawił jednoznaczny wniosek dotyczący skutków podatkowych darowizny.

W uzasadnieniu wskazano: „W związku z opisanymi okolicznościami oraz powołanymi powyżej przepisami należy stwierdzić, że skoro Pan – jako obdarowany – ma miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (…) oraz umowa darowizny została zawarta pomiędzy osobami wymienionymi w zamkniętym katalogu określonym w art. 4a ust. 1 ustawy (…) to umowa będzie korzystała ze zwolnienia podatkowego.” Oznacza to, że w tej konkretnej sytuacji darowizna nieruchomości od matki dla syna nie będzie opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn.

Organ podkreślił również konsekwencje aktu notarialnego: „W związku z tym, że umowa darowizny nieruchomości (…) powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego, dla spełnienia warunków do zwolnienia w takiej sytuacji nie będzie konieczne zgłoszenie nabycia nieruchomości właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.”

Dlaczego ta sprawa jest ważna dla wielu cudzoziemców w Polsce?

W Polsce mieszka coraz więcej cudzoziemców, którzy zakładają tu rodziny, pracują i kupują nieruchomości. W wielu przypadkach pojawia się pytanie o skutki podatkowe przekazywania majątku w rodzinie.

Przykład opisany przez skarbówkę pokazuje jasno, że obywatelstwo nie jest jedynym czynnikiem decydującym o zwolnieniu podatkowym. Równie ważne – a czasem ważniejsze – jest miejsce zamieszkania i powiązania życiowe z Polską.

Właśnie dlatego sytuacje takie jak darowizna nieruchomości między cudzoziemcami mieszkającymi w Polsce mogą być traktowane tak samo jak w przypadku obywateli polskich, jeśli spełnione są wymagania ustawowe.

W analizowanej sprawie decydujące okazały się trzy elementy:

1. pokrewieństwo między darczyńcą a obdarowanym,
2. miejsce zamieszkania w Polsce,
3. forma aktu notarialnego przy darowiźnie nieruchomości.

Spełnienie tych warunków sprawiło, że darowizna nieruchomości w Polsce może być całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn, nawet jeśli obie strony są cudzoziemcami.