Reforma orzecznictwa ZUS 2026. Prezydent podpisał ustawę. Co zmieni się w L4 i zasiłkach?

• Zmiany w orzekaniu ZUS: jednoosobowe decyzje zamiast komisji
• ZUS sprawdzi nie tylko L4. Sięgnie po dokumentację medyczną
• Kontrole obejmą także zasiłek opiekuńczy
• Kiedy można stracić zasiłek chorobowy
• Lekarze dostaną wyższe pensje. System ma wreszcie przyspieszyć
• Ustawa podpisana. Kiedy nowe zasady L4 wejdą w życie?
• Podstawa prawna

Ustawa o reformie orzecznictwa ZUS trafiła na biurko prezydenta 19 grudnia 2025 r. Karol Nawrocki ma 21 dni na decyzję, może podpisać przepisy, zawetować je lub skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Jeśli reforma wejdzie w życie, miliony Polaków odczują zmiany już w 2026 roku.

Zmiany w orzekaniu ZUS: jednoosobowe decyzje zamiast komisji

Nowe przepisy przewidują odejście od obowiązkowych trzyosobowych komisji lekarskich w drugiej instancji. Po zmianach orzeczenia,  także po złożeniu sprzeciwu lub zarzutu wadliwości, będą wydawane tak jak w pierwszej instancji, jednoosobowo.

Tylko w sprawach szczególnie skomplikowanych możliwy będzie powrót do składu kilkuosobowego, ale już wyłącznie na decyzję przełożonych w strukturze orzeczniczej.

Dla ubezpieczonych oznacza to jedno postępowania mają być szybsze, ale decyzje bardziej ostateczne. Mniej etapów, mniej formalnych przeszkód  i mniej czasu na przeciąganie spraw.

ZUS sprawdzi nie tylko L4. Sięgnie po dokumentację medyczną

Najwięcej emocji budzi jednak zupełnie nowy zakres kontroli zwolnień lekarskich. Po wejściu w życie ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyska prawo do żądania pełnej dokumentacji medycznej,  bezpośrednio od lekarza lub placówki, w której wystawiono zwolnienie.

Kontrola ma odpowiedzieć na jedno, podstawowe pytanie: czy zwolnienie było wykorzystywane zgodnie z jego celem.

To oznacza, że samo formalnie poprawne L4 może już nie wystarczyć. Znaczenie zyskają wpisy w historii leczenia, zalecenia lekarza i przebieg choroby.

Po co wprowadzono te zmiany

Zgodnie z uzasadnieniem do ustawy nowe przepisy mają uporządkować praktykę kontroli zwolnień lekarskich i dostosować ją do realiów, które od lat budziły spory między ZUS a ubezpieczonymi. Dotychczasowe regulacje były często oceniane przez sądy jako zbyt sztywne, a decyzje o odebraniu zasiłku chorobowego zapadały nawet w sytuacjach, które nie miały realnego wpływu na proces leczenia.

Celem zmian ma być:

• odejście od automatycznego odbierania zasiłku za każde odstępstwo od zasad,
• skupienie się na rzeczywistym stanie zdrowia, a nie wyłącznie na formalnym zachowaniu ubezpieczonego,
• ułatwienie kontroli poprzez dostęp do dokumentacji medycznej zamiast opierania się wyłącznie na obserwacji lub domniemaniach.

Nowe przepisy mają więc ograniczyć zarówno nadużycia, jak i sytuacje, w których osoby rzeczywiście chore traciły prawo do świadczeń z powodów czysto formalnych.

Kontrole obejmą także zasiłek opiekuńczy

Zmiany nie ograniczają się wyłącznie do L4. ZUS zyska również nowe narzędzia do kontroli zasiłku opiekuńczego. Sprawdzane będzie, czy poza ubezpieczonym nie ma w gospodarstwie domowym innej osoby, która mogłaby realnie zapewnić opiekę.

To zapowiedź ostrzejszej weryfikacji w sprawach, które dotąd często kończyły się sporami i odwołaniami.

Kiedy można stracić zasiłek chorobowy

Nowelizacja precyzuje sytuacje, w których ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego. Chodzi m.in. o osoby, które:

• wykonują pracę zarobkową w trakcie zwolnienia,
• podejmują aktywność sprzeczną z leczeniem,
• działają w sposób, który może przedłużać chorobę (np. forsowne wyjazdy w czasie rekonwalescencji).

Jednocześnie ustawodawca wprowadza wyjątek, który może zaskoczyć wielu pracowników. Przy dwóch etatach możliwe będzie zwolnienie w jednej pracy i wykonywanie drugiej, o ile charakter obowiązków na to pozwala i nie koliduje z leczeniem.

Lekarze dostaną wyższe pensje. System ma wreszcie przyspieszyć

Reforma obejmuje także samych lekarzy orzeczników. Przewidziano wzrost wynagrodzeń, średnio o około 25 proc. oraz nowe formy zatrudnienia. Do orzekania w określonych sprawach dopuszczeni mają zostać również fizjoterapeuci oraz pielęgniarki i pielęgniarze, w zakresie ich kompetencji.

Cel zmian jest jasny, więcej kadr, krótsze kolejki i mniej zaległości w wydawaniu decyzji.

Ustawa podpisana. Kiedy nowe zasady L4 wejdą w życie?

Prezydent RP podpisał ustawę reformującą orzecznictwo lekarskie w ZUS, w tym przepisy dotyczące kontroli zwolnień lekarskich. To jednak nie oznacza natychmiastowego wejścia zmian w życie.

Na dziś sytuacja wygląda następująco:

• podpis prezydenta: TAK – proces parlamentarny został zakończony,
• publikacja w Dzienniku Ustaw: w toku – do momentu ogłoszenia ustawy przepisy formalnie nie obowiązują,
• vacatio legis: kilka miesięcy – ustawa przewiduje odroczone wejście w życie, aby ZUS, lekarze i pracodawcy mogli przygotować się do zmian.

Co istotne, ustawa nie wprowadza wszystkich nowych zasad jednocześnie.

Zgodnie z jej treścią:

• część przepisów zacznie obowiązywać w 2026 roku, po upływie vacatio legis, dotyczy to m.in. zmian w modelu orzekania i stopniowego wdrażania nowych procedur,
• pozostałe, bardziej rozbudowane rozwiązania systemowe wejdą w życie dopiero od 2027 roku, w tym elementy wymagające pełnej przebudowy organizacyjnej i informatycznej w ZUS.

Oznacza to, że 2026 rok będzie okresem przejściowym, w którym stare i nowe zasady będą funkcjonować równolegle – w zależności od rodzaju sprawy i konkretnego przepisu.

Do czasu publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw i upływu vacatio legis obowiązują dotychczasowe zasady dotyczące L4 i kontroli zwolnień lekarskich.

Podstawa prawna

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw