Bon senioralny coraz bliżej. Rząd pokazał zasady. Gminy będą decydować, kto otrzyma wsparcie jako pierwszy

• Nie każdy senior otrzyma bon od razu
• Jakie potrzeby będą oceniane?
• Kto będzie świadczył usługi w ramach bonu senioralnego?
• Opiekun nie będzie wykonywał wszystkiego podczas jednej wizyty
• Gminy dostaną dotacje, ale pojawią się nowe obowiązki
• Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Projekt rozporządzenia Rady Ministrów określa zasady funkcjonowania Programu Bonu Senioralnego na lata 2026–2028. Dokument wykonuje przepisy ustawy o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej oraz wskazuje, w jaki sposób gminy będą organizowały usługi wsparcia dla seniorów w ich miejscu zamieszkania.

Program ma finansować usługi pomagające osobom starszym w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego. Bon nie będzie przekazywany seniorowi w formie pieniędzy. W praktyce będzie oznaczał możliwość korzystania z usług zorganizowanych przez gminę.

Nie każdy senior otrzyma bon od razu

Projekt przewiduje, że senior będzie musiał złożyć wniosek do gminy. Następnie samorząd oceni stopień jego niesamodzielności i zdecyduje o zawarciu umowy na realizację bonu.

Jednocześnie projekt wprowadza ważną zasadę - nawet jeśli senior spełni warunki, nie oznacza to automatycznego otrzymania wsparcia. Gmina będzie zawierała umowy z uwzględnieniem:

• wysokości otrzymanego finansowania,
• dostępnej liczby godzin usług,
• poziomu niezaspokojonych potrzeb seniora,
• wieku osób ubiegających się o wsparcie.

Oznacza to, że przy ograniczonej liczbie środków pierwszeństwo otrzymają osoby najbardziej potrzebujące oraz najstarsi seniorzy.

Jakie potrzeby będą oceniane?

Projekt szczegółowo określa, jakie obszary życia będą oceniane podczas kwalifikowania seniora do programu. Gmina będzie sprawdzała, czy osoba starsza ma trudności m.in. z:

• poruszaniem się,
• przygotowaniem i spożywaniem posiłków,
• ubieraniem się,
• utrzymaniem higieny osobistej,
• załatwianiem czynności fizjologicznych,
• przyjmowaniem leków i monitorowaniem stanu zdrowia,
• prowadzeniem gospodarstwa domowego,
• utrzymywaniem aktywności fizycznej, intelektualnej i społecznej.

Od stopnia niezaspokojenia tych potrzeb będzie zależał zarówno zakres pomocy, jak i liczba godzin usług przyznanych seniorowi.

Kto będzie świadczył usługi w ramach bonu senioralnego?

Program nie zakłada tworzenia nowej instytucji. Za organizację usług będzie odpowiadała gmina. Może wykonywać je samodzielnie, korzystając z:

• ośrodka pomocy społecznej,
• centrum usług społecznych,
• innych samorządowych jednostek organizacyjnych.

Samorząd będzie mógł również zlecić realizację usług organizacjom pozarządowym, przedsiębiorstwom społecznym, kołom gospodyń wiejskich czy firmom prowadzącym działalność w zakresie opieki nad osobami starszymi.

Opiekun nie będzie wykonywał wszystkiego podczas jednej wizyty

Projekt wyraźnie wskazuje, że osoba świadcząca usługi nie będzie musiała podczas każdej wizyty wykonywać wszystkich czynności zapisanych w umowie.

Zakres pomocy będzie dostosowywany do bieżących potrzeb seniora. Najważniejsze będą czynności pilne oraz możliwe do wykonania danego dnia. Przed rozpoczęciem pracy opiekun będzie musiał poinformować seniora, jakie usługi wykona oraz ile czasu one potrwają.

Jednocześnie usługi będą mogły być wykonywane wyłącznie na rzecz seniora objętego bonem. Co do zasady opiekun nie będzie świadczył pomocy innym domownikom, chyba że również są seniorami objętymi programem.

Gminy dostaną dotacje, ale pojawią się nowe obowiązki

Program będzie finansowany z budżetu państwa w formie dotacji celowych przekazywanych gminom za pośrednictwem wojewodów. Wysokość środków będzie zależała m.in. od liczby seniorów, obecnego zakresu usług opiekuńczych oraz prognoz demograficznych.

Projekt nakłada jednak na samorządy dodatkowe obowiązki. Gminy będą musiały:

• monitorować realizację programu,
• prowadzić coroczną sprawozdawczość,
• wykazywać liczbę godzin świadczonych usług,
• podawać koszt jednej godziny wsparcia,
• oceniać jakość usług oraz poziom zadowolenia seniorów.

Co istotne, realizacja bonu senioralnego nie będzie mogła odbywać się kosztem już funkcjonujących usług opiekuńczych. Projekt wprost zakłada, że liczba osób korzystających z dotychczasowych usług oraz liczba godzin tych świadczeń nie może zostać zmniejszona po uruchomieniu programu.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Projekt przewiduje, że rozporządzenie zacznie obowiązywać po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Jeszcze w 2026 r. gminy będą zgłaszały zapotrzebowanie na środki dotyczące realizacji programu w IV kwartale.