Kiedy pracodawca wypłaca zasiłek macierzyński

Pracownica może wystąpić z wnioskiem o urlop i zasiłek macierzyński już na dwa tygodnie przed przewidywaną datą porodu. O skorzystaniu z tej możliwości decyduje wyłącznie pracownica. Pracodawca nie może skierować jej na urlop macierzyński uznając, że pracownica nie może już efektywnie wykonywać swoich obowiązków.
W przypadku wystąpienia z wnioskiem o urlop i zasiłek macierzyński przed porodem pracownica powinna dostarczyć swojemu pracodawcy:
- wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego - nie ma obowiązku wystąpienia z takim wnioskiem na piśmie - przyjęcie tej formy jest wygodne dla obu stron. Pracodawca ma dokument, że zgodnie z wolą pracownicy udzielił jej urlopu, pracownica - ma potwierdzenie swojej prośby,
- zaświadczenie lekarza o przewidywanej dacie porodu - to dokument, który wystawia z reguły lekarz, który opiekował się pracownicą przez cały poród. Na podstawie posiadanej dokumentacji lekarz może stwierdzić w przybliżeniu kiedy nastąpi poród.
Pracodawca nie może przy tym wymagać od pracownicy, żeby zaświadczenie wystawił wskazany przez niego lekarz, np. tylko ten, z opieki którego korzystają pracownicy zakładu.

Zwolnienie czy zasiłek

Pracownice często przed porodem korzystają ze zwolnień lekarskich. Jest to związane ze stanem zdrowia albo np. badaniami, które muszą wykonywać. W takim przypadku za okres zwolnienia pracownicy przysługuje zasiłek chorobowy w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru.
Pracodawca nie może wymagać od pracownicy, żeby rozpoczęła urlop macierzyński na dwa tygodnie przed porodem. Jest to wyłącznie uprawnienie pracownicy, z którego może, ale nie musi ona korzystać. Pracodawca nie może również żądać od pracownicy w ciąży, żeby przed porodem skorzystała z urlopu wypoczynkowego np. na kilka dni przed planowaną datą porodu. Natomiast wniosek o wykorzystanie urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego wiąże pracodawcę, tzn. pracodawca nie może odmówić w tym przypadku udzielenia urlopu wypoczynkowego.

Zasiłek po porodzie

Jeżeli pracownica przed porodem była na zwolnieniu lekarskim i w trakcie tego zwolnienia urodziła dziecko, to poród przerywa zwolnienie lekarskie. W tym przypadku pracownica nabywa prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego od dnia porodu. Tak samo jest w przypadku innej nieobecności w pracy np. z powodu przebywania na świadczeniu rehabilitacyjnym.
Jeżeli pracownica przed porodem nie korzystała z urlopu macierzyńskiego, to prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego nabywa w dniu porodu.
Pracodawca zwykle udziela urlopu macierzyńskiego na podstawie informacji np. ze szpitala o urodzeniu dziecka przez pracownicę. Taka informacja nie jest jednak podstawą wypłaty zasiłku macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński od dnia porodu wypłaca się na podstawie:
- skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka. Wystarczy, że pracodawca w aktach zasiłkowych pozostawi uwierzytelnioną kopię aktu urodzenia, potwierdzoną np. przez uprawnionego pracownika,
- oświadczenia pracownicy o urodzeniu pierwszego lub kolejnego dziecka. Z oświadczenia powinno również wynikać, czy był to poród mnogi.
Informacje te mają wypływ na wymiar urlopu i zasiłku macierzyńskiego.

Liczba ubezpieczonych

O tym, czy zasiłki w zakładzie pracy będą wypłacane przez pracodawcę czy ZUS decyduje liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na dzień 30 listopada poprzedniego roku. Obowiązek ustalania prawa i wypłacania zasiłków z ubezpieczenia chorobowego w 2007 roku mają ci pracodawcy, którzy 30 listopada 2006 r. zgłaszali do ubezpieczenia co najmniej 21 osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu (przykład).

Wypłata przez ZUS

Jeżeli pracodawca nie jest uprawniony do wypłacania zasiłków z ubezpieczenia chorobowego, to dokumentację pracownicy niezwłocznie powinien przekazać do ZUS. Do dokumentów pracodawca dołącza zaświadczenie o okresie udzielonego pracownicy urlopu macierzyńskiego oraz zaświadczenie płatnika składek ZUS Z-3 o okresach niezdolności do pracy, okresie ubezpieczenia oraz wysokości uzyskanego wynagrodzenia. Informację na temat wymiaru udzielonego urlopu macierzyńskiego pracodawca może również zawrzeć w pkt 15: Uwagi ZUS Z-3.

Zasiłek dla ojca dziecka

Prawo do zasiłku macierzyńskiego po spełnieniu określonych warunków przysługuje również ojcu dziecka. Pracodawca jest zobowiązany udzielić urlopu macierzyńskiego pracownikowi - ojcu dziecka, który zwróci się z takim wnioskiem. Pracownik nabywa prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego na dziecko, jeżeli matka dziecka wykorzysta 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. W tym przypadku na pisemny wniosek matki dziecka zostanie skrócony dla niej okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego. Pozostałą część niewykorzystanego urlopu i zasiłku macierzyńskiego przypadającą bezpośrednio po urlopie matki dziecka może wykorzystać jego ojciec, jeżeli przystąpił do ubezpieczenia chorobowego.
Wniosek o skrócenie urlopu macierzyńskiego pracownica powinna złożyć pracodawcy co najmniej na siedem dni przed powrotem do pracy. Pracownica do wniosku o skrócenie okresu urlopu i zasiłku macierzyńskiego dołącza zaświadczenie pracodawcy, który zatrudnia ojca dziecka, potwierdzające datę rozpoczęcia przez niego urlopu macierzyńskiego albo oświadczenie o zaprzestaniu działalności, jeżeli podlega ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż umowa o pracę.

Dłuższy macierzyński

W związku z wejściem w życie nowelizacji kodeksu pracy i ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego trwa okres przejściowy. Znowelizowane przepisy wydłużyły wymiar urlopu i zasiłku macierzyńskiego o dwa tygodnie. Pracodawcy mają obowiązek udzielić urlopu i zasiłku macierzyńskiego dłuższego o dwa tygodnie bez składania dodatkowego wniosku przez pracownicę. Większy wymiar przysługuje z mocy ustawy.

PRZYKŁAD: USTALENIE LICZBY UBEZPIECZONYCH
Pracodawca 30 listopada 2006 r. zatrudniał 15 pracowników i 8 zleceniobiorców, którzy nie zostali zgłoszeniu do ubezpieczenia chorobowego.
Pracodawca ten nie jest uprawniony do wypłacania zasiłków w 2007 roku, ponieważ do ubezpieczenia chorobowego zgłaszał 15 osób.

Podstawa prawna:
- Art. 163 par. 3, art. 180, art. 184, art. 185 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
- Art. 61 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.).
- Par. 1 ust. 2, par. 12, par. 17a, par. 17b rozporządzenia z 27 lipca 1999 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 65, poz. 742 z późn. zm.).

Edyta Pisarczyk