Uprawa konopi może być w Polsce legalna. Jak, zgodnie z prawem, założyć przydomową plantację konopi?

• Podział konopi w świetle prawa
• Jakie konopie można uprawiać w przydomowej plantacji – w ogrodzie lub nawet na balkonie?
• W jaki sposób utworzyć legalną, przydomową plantację konopi włóknistych – jak przebiega procedura wpisu do rejestru producentów konopi włóknistych?
• Czy prowadząc przydomową plantację konopi włóknistych, należy spodziewać się jakichś kontroli? 
• Dlaczego warto uprawiać konopie włókniste – choćby w ramach przydomowej lub balkonowej plantacji?

Podział konopi w świetle prawa

Konopie, przede wszystkim, kojarzą się z narkotyzującymi konopiami indyjskimi, które charakteryzują się wysoką zawartością substancji psychotropowych. Niewiele osób jest natomiast świadomych, że – nawet zgodnie z ustawą z dnia 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (dalej u.p.n.) – wyróżnia się również tzw. konopie siewne (inaczej konopie włókniste), które zawierają zaledwie śladowe ilości substancji psychotropowych – co najwyżej 0,3%. Podział na konopie włókniste i inne niż włókniste, został wprowadzony w ustawie właśnie ze względu na zawartość tzw. THC, tj. głównej substancji psychoaktywnej zawartej w konopiach. I tak:

• konopie włókniste (in. siewne) – to konopie, w których łączna zawartość THC w kwiatowych lub owocujących wierzchołkach roślin nie przekracza 0,3% (art. 4 pkt 5 u.p.n.), natomiast

• ziele konopi innych niż włókniste (potocznie zwane konopiami haszyszowymi lub marihuaną) – to każda naziemna część rośliny konopi z wyłączeniem nasion, zawierająca powyżej 0,3% THC (art. 4 pkt 37 u.p.n.).

W opracowaniach naukowych, podziału konopi również dokonuje się ze względu na zawartość substancji psychoaktywnej THC, jednak tam – poza konopiami włóknistymi z zawartością THC na poziomie do 0,3%, wyróżnia się jeszcze konopie pośrednie (z THC na poziomie od 0,3 do 2,0%) oraz konopie indyjskie (z THC na poziomie powyżej 2%). 

Jakie konopie można uprawiać w przydomowej plantacji – w ogrodzie lub nawet na balkonie?

Pod warunkiem spełnienia określonych wymogów ustawowych, we własnym zakresie i na ściśle określone, własne cele lub potrzeby – mogą być w Polsce legalnie uprawiane konopie włókniste (in. siewne), czyli konopie zawierające THC na poziomie nieprzekraczającym 0,3%. Istotne jest przy tym spełnienie kryterium wielkościowego, którego – o ile w przypadku balkonu – raczej nie da się przekroczyć, o tyle – w przypadku ogródka – trzeba już pilnować. Powierzchnia uprawy konopi włóknistych na potrzeby własne, nie może bowiem przekraczać 1 ha rocznie. 

Ustawa określa również zamknięty katalog celów, dla których mogą być uprawiane konopie włókniste. Zgodnie z powyższym – uprawa konopi włóknistych może być prowadzona:

1. na potrzeby włókiennicze, chemiczne, celulozowo-papiernicze, kosmetyczne, farmaceutyczne i energetyczne,

2. na potrzeby nasiennictwa i naukowo-badawcze,

3. w celu hodowli odmian konopi włóknistych, rekultywacji i remediacji gruntów,

4. na cele spożywcze, weterynaryjne, paszowe, pszczelarskie, nawozowe i izolacyjne oraz

5. na potrzeby produkcji materiałów kompozytowych, materiałów budowlanych i naturalnych środków ochrony roślin.

Uprawa konopi włóknistych prowadzona na potrzeby własne, może być prowadzona wyłącznie w celach określonych w pkt 4 i 5 powyżej, jak również na potrzeby włókiennicze, energetyczne oraz w celu rekultywacji i remediacji gruntów, przy czym przydomowych ogrodowych lub balkonowych plantatorów – z pewnością – najbardziej będzie interesować uprawa konopi dla własnych celów spożywczych. I słusznie, ponieważ w tym zakresie, uprawa tej rośliny, niesie dla nich najwięcej korzyści. 

Celem utworzenia legalnej plantacji konopi włóknistych na potrzeby własne i dla własnych celów spożywczych, nie wystarczy jednak spełnienie powyższych wymogów w zakresie celu uprawy (łącznie z nieprzekraczaniem przez plantację powierzchni 1 ha rocznie) – konieczne jest bowiem ponadto uprzednie uzyskanie wpisu do rejestru producentów konopi włóknistych. Obowiązek wpisania się do ww. rejestru, jako producent konopi włóknistych, dotyczy nie tylko "profesjonalnych" plantatorów, ale również wszystkich osób fizycznych, które uprawiają konopie wyłącznie we własnym zakresie i na własne cele lub potrzeby. 

Aby przydomowa plantacja konopi włóknistych została zalegalizowana w postaci wpisu do ww. rejestru producentów – nie bez znaczenia jest również materiał siewny, z którego zostanie utworzona. Zgodnie z u.p.n. – może być to bowiem wyłącznie materiał siewny z tzw. kategorii elitarny albo kategorii kwalifikowany w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9.11.2012 r. o nasiennictwie.

Zabroniona jest natomiast uprawa konopi włóknistych dla innych celów niż wyżej wymienione, jak również uprawa konopi innych niż włókniste (tj. konopi haszyszowych, inaczej zwanych marihuaną, które zwierają powyżej 0,3% THC) – niezależnie od celu, dla którego byłaby prowadzona. W Polsce, konopie inne niż włókniste, mogą uprawiać tylko instytuty badawcze w rozumieniu ustawy z dnia 30.04.2010 r. o instytutach badawczych, nadzorowane przez ministra właściwego do spraw rolnictwa i to pod warunkiem uprzedniego uzyskania zezwolenia Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF) na ich uprawę. 

Ziele konopi innych niż włókniste (które posiadają więcej niż 0,3% THC), które może być pozyskiwane i zbierane przez instytuty badawcze, za zgodą GIF, zgodnie z u.p.d. – ma zastosowanie jako surowiec farmaceutyczny. Instytut badawczy ubiegający się o zezwolenie GIF na ich uprawę – musi spełnić wymagania tzw. Dobrej Praktyki Produkcyjnej (z ang. GMP) substancji czynnej w rozumieniu ustawy z dnia 6.09.2001 r. – Prawo Farmaceutyczne i podlega nadzorowi GIF. Wytworzona substancja czynna, musi natomiast spełnić rygorystyczne wymagania pod względem jakości i czystości.¹

W jaki sposób utworzyć legalną, przydomową plantację konopi włóknistych – jak przebiega procedura wpisu do rejestru producentów konopi włóknistych?

Jak już zostało wyżej wspomniane – celem utworzenia legalnej, przydomowej plantacji konopi włóknistych na potrzeby własne i dla własnych celów spożywczych – konieczne jest uprzednie uzyskanie wpisu do rejestru producentów konopi włóknistych. Obowiązek ten dotyczy również osób fizycznych, które będą uprawiać konopie włókniste wyłącznie dla celów własnych, niezwiązanych z prowadzeniem działalności zarobkowej.

W celu uzyskania powyższego wpisu – należy złożyć wniosek o wpis producenta do rejestru producentów konopi włóknistych do dyrektora właściwego (ze względu na swoje miejsce zamieszkania) oddziału terenowego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Formularz wniosku, należy pobrać ze strony internetowej KOWR. 

Wniosek o ww. wpis, należy złożyć przed rozpoczęciem uprawy konopi (tj. przed ich wysiewem). We wniosku tym, podaje się m.in. powierzchnię uprawy konopi, która nie może przekraczać 1 ha (powierzchnię tę należy określić z dużą dokładnością, ponieważ omyłka powyżej 5%, w stosunku do rzeczywistej powierzchni uprawy, w przypadku późniejszej kontroli – może skutkować ukaraniem karą grzywy) i dołącza się do niego:

• kopię faktury zakupu materiału siewnego kategorii elitarny albo kategorii kwalifikowany w rozumieniu przepisów ustawy o nasiennictwie, 

• kopię etykiety z opakowania materiału siewnego tych roślin oraz 

• dowód uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 30 zł, którą należy wpłacić w kasie urzędu miasta (lub gminy) lub na rachunek bankowy urzędu miasta (lub gminy), na terenie którego znajduje się właściwy oddział terenowy KOWR.

O taki wpis, może ubiegać wyłącznie osoba niekarana za popełnienie przestępstwa polegającego na niedozwolonej uprawie konopi innych niż włókniste ani wykroczenia polegającego na niedozwolonej uprawie konopi włóknistych. Potwierdzeniem wpisu do rejestru producentów konopi włóknistych jest zaświadczenie o dokonaniu wpisu do rejestru, wydane przez dyrektora właściwego oddziału KOWR. Dyrektor właściwego oddziału KOWR zobowiązany jest do dokonania ww. wpisu w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku o wpis. 

Czy prowadząc przydomową plantację konopi włóknistych, należy spodziewać się jakichś kontroli? 

Tak. Zgodnie z art. 47f u.p.n. – dyrektor właściwego oddziału terenowego KOWR jest uprawniony do przeprowadzenia kontroli producenta konopi włóknistych, jakim jest również „przydomowy” (lub nawet „balkonowy”) plantator konopi. Kontrole takie, są przez dyrektorów KOWR przeprowadzane u co najmniej 10% producentów konopi w danym roku. 

Uniemożliwienie dyrektorowi oddziału KOWR przeprowadzenia powyższej kontroli – zagrożone jest karą pieniężną w wysokości 10 tys. zł. Jeżeli natomiast – w toku kontroli – organ kotrolujący poweźmie podejrzenie, że uprawiane konopie, mogą być konopiami innymi niż włókniste (tj. konopiami o zawartości THC powyżej 0,3%, potocznie zwanymi marihuaną) – zawiadamia on wówczas policję. W przypadku potwierdzenia tych podejrzeń przez funkcjonariuszy policji – plantatorowi marihuany grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności, a jeżeli ponadto byłaby to uprawa, która mogłaby dostarczyć znaczne ilości ziela konopi – od 6 miesięcy do nawet 8 lat pozbawienia wolności. 

Przestępstwo stanowi również już samo posiadanie przy sobie (a nawet nie uprawa) konopi zawierających powyżej 0,3% THC, które również zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3, a jeżeli posiadana jest znaczna ilość konopi – od roku do nawet 10 lat pozbawienia wolności. Uprawa konopi włóknistych niezgodnie z przepisami u.p.n., czyli np. z wykorzystaniem niekwalifikowanego materiału siewnego, bez uprzedniego uzyskania wpisu do rejestru albo na większej powierzchni niż dozwolona – stanowi z kolei wykroczenie zagrożone karą grzywny w wysokości do 5 tys. zł. 

Dlaczego warto uprawiać konopie włókniste – choćby w ramach przydomowej lub balkonowej plantacji?

Konopie to nie tylko owiana złą sławą i kojarzona z narkotykami i uzależnieniem marihuana – argumentują autorzy publikacji „Możliwości uprawy i wykorzystanie pozarolnicze konopi włóknistych”. Żywność pochodząca z konopi włóknistych – m.in. jej ziarno i pozyskiwane z nich oleje – jest bogata w cenne składniki odżywcze i może stanowić ważny element diety wegańskiej czy wegetariańskiej. Jest źródłem takich składników odżywczych jak wartościowe białko roślinne, nienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik, całe spektrum witamin oraz mikro i makro elementów. Ziarno konopi włóknistych nie zawiera THC (albo zawiera wyłącznie jego śladowe, nieszkodliwe ilości nieprzekraczające 0,3%), czyli nie jest odurzające, nie uzależnia i wytworzone z niego produkty, a nawet same nieprzetworzone ziarno – może być bezpiecznie podawane także dzieciom.

Ziarno konopi jest bogatym źródłem łatwo przyswajalnego białka. Pod względem jego zawartości – ustępuje tylko soi. Olej z konopi składa się natomiast aż w 80% z NNKT (Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych). Są to „dobre tłuszcze”, które charakteryzują się idealnymi proporcjami kwasów omega-3 i omega-6. Nasiona konopi są też jedynymi jadalnymi nasionami, które zawierają kwas gammalinolenowy (GLA). Kwas GLA hamuje powstawanie prostaglandyn, łagodzi objawy towarzyszące stanom zapalnym i przywraca równowagę hormonalną. Jest to kwas szczególnie korzystny dla cierpiących na egzemę, astmę oraz dla osób, które mają wahania nastroju i zespół napięcia miesiączkowego PMS. To wszystko tylko niektóre z właściwości prozdrowotnych produktów spożywczych pozyskiwanych z konopi włóknistych, które wymieniają autorzy ww. publikacji.¹ Ziarno pochodzące z przydomowej plantacji konopi włóknistych można spożywać w formie nieprzetworzonej albo wytłoczyć z niego olej, a liście wykorzystać na herbatę. 

Z danych, które na prośbę INFOR, udostępnił KOWR, wynika, że uprawa konopi włóknistych w Polsce, pomimo wszystkich ww. właściwości prozdrowotnych, jakie niesie za sobą spożywanie wytworzonej z nich żywności (lub nawet samych nieprzetworzonych ziaren) oraz szerokiego wachlarzu zastosowania tych roślin (konopie wykorzystywane są również m.in. w budownictwie jako materiał izolacyjny lub w formie tzw. betonu konopnego, nanotechnologii jako materiał o właściwościach zbliżonych do innowacyjnego grafenu lub w przemyśle włókienniczym jako tkanina), jak również łatwości ich uprawy (wysokiej odporności na suszę i niskich nakładów nawozowych) – jest jednak nadal mało popularna. Na dzień 29 sierpnia 2024 r. – łączna powierzchnia upraw konopi włóknistych na terenie całej Polski, zgłoszona do KOWR we wnioskach o wpis producenta do rejestru konopi włóknistych, wynosiła zaledwie 1 358 ha.

¹ I. Świechowska, D. Kupka, M. Gagracz, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Poznaniu, „Możliwości uprawy i wykorzystanie pozarolnicze konopi włóknistych”, Poznań 2022

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1939)

• Ustawa z dnia 9.11.2012 r. o nasiennictwie (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 129)

• Ustawa z dnia 16.11.2016 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2111)