Opiekujesz się niepełnosprawnym członkiem rodziny? Skarbówka: ulga podatkowa możliwa, ale tylko przy spełnieniu warunku formalnego

• Stan faktyczny: 25 lat opieki, zero prawa do ulgi
• Co mówi prawo: ulga prorodzinna tylko dla określonych opiekunów
• Obowiązek alimentacyjny: konieczny, lecz niewystarczający
• Korekta zeznań za lata 2019–2022: również wykluczona
• Co zrobić, gdy opieka jest rzeczywista, a statusu formalnego brak?

Stan faktyczny: 25 lat opieki, zero prawa do ulgi

Wnioskodawczyni urodzona w 1952 r. opiekuje się bratem urodzonym w 1943 r. od chwili śmierci matki w 2000 r. Brat jest niepełnosprawny intelektualnie od urodzenia – nie ukończył żadnej szkoły, przebywał w ośrodkach dla osób z niepełnosprawnościami i nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. W 1982 r. komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia zaliczyła go do pierwszej grupy inwalidzkiej. Brat pobiera rentę rodzinną oraz dodatek pielęgnacyjny, jednakże środki te nie zawsze wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb. W takiej sytuacji siostra uzupełnia brakujące kwoty, wypełniając ciążący na niej obowiązek alimentacyjny.

Kobieta ustanowiła siebie pełnomocnikiem brata aktem notarialnym. Nie jest jednak jego opiekunem prawnym, brat nie został całkowicie ubezwłasnowolniony, więc sąd nie ustanawiał dla niego opiekuna. Z własnych dochodów, wyłącznie renty rodzinnej po zmarłym mężu, finansuje ona w dużej mierze utrzymanie brata, w tym leczenie i rehabilitację. Zamierzała skorzystać z ulgi prorodzinnej i złożyć korekty zeznań podatkowych za lata 2019–2022. Wystąpiła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji indywidualnej.

Co mówi prawo: ulga prorodzinna tylko dla określonych opiekunów

Ulga prorodzinna, uregulowana w art. 27f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.), przysługuje podatnikom wykonującym władzę rodzicielską, pełniącym funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nimi zamieszkuje, albo sprawującym opiekę jako rodzina zastępcza na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą. Przepisy te stosuje się odpowiednio do podatników utrzymujących pełnoletnie dzieci, o których mowa w art. 6 ust. 4c pkt 2 ustawy o PIT, czyli dzieci pobierające zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną. W tej sprawie kluczowe było jednak to, że podopieczny był bratem wnioskodawczyni, a nie jej dzieckiem czy podopiecznym.

Organ interpretacyjny zwrócił uwagę, że katalog uprawnionych jest zamknięty. Prawo do ulgi wiąże się z konkretnym statusem prawnym, nie zaś z faktycznym sprawowaniem opieki. Pełnomocnik – nawet umocowany notarialnie – nie jest opiekunem prawnym w rozumieniu przepisów prawa podatkowego. Pełnomocnictwo upoważnia do załatwiania spraw w imieniu mocodawcy, lecz nie kreuje stosunku prawnego właściwego dla opieki prawnej, opartego na orzeczeniu sądu.

Obowiązek alimentacyjny: konieczny, lecz niewystarczający

Dyrektor KIS przypomniał, że obowiązek alimentacyjny wobec rodzeństwa wynika wprost z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2026 r. poz. 236). Krewni w linii prostej oraz rodzeństwo są zobowiązani do dostarczania środków utrzymania i w miarę potrzeby – także środków wychowania. Obowiązek ten obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. W przypadku kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Samo jednak wykonywanie obowiązku alimentacyjnego wobec brata, choćby systematyczne i udokumentowane, nie otwiera drogi do ulgi prorodzinnej. Art. 27f ust. 6 ustawy o PIT wymaga ponadto, by osoba utrzymywana była dzieckiem podatnika w rozumieniu ustawy, a nie rodzeństwem. Brat nie mieści się w żadnej z kategorii podmiotów, na rzecz których ulga jest przyznawana. Nie jest dzieckiem wnioskodawczyni, a ona nie jest jego opiekunem prawnym ani rodziną zastępczą.

Korekta zeznań za lata 2019–2022: również wykluczona

Wnioskodawczyni pytała także o możliwość złożenia korekt zeznań podatkowych za lata 2019–2022. Organ potwierdził, że co do zasady podatnik może korygować uprzednio złożoną deklarację na podstawie art. 81 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.), o ile zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu – zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jednak również tutaj decydujący jest warunek merytoryczny: jeżeli prawo do ulgi nie przysługiwało, korekta mająca na celu jej wykazanie jest nieskuteczna. Dyrektor KIS stwierdził zatem jednoznacznie, że wnioskodawczyni nie może złożyć korekty i ująć w niej odliczenia ulgi prorodzinnej na niepełnosprawnego brata za żadne z lat objętych pytaniem.

Co zrobić, gdy opieka jest rzeczywista, a statusu formalnego brak?

Interpretacja KIS o sygn. 0112-KDSL1-2.4011.78.2026.1.JN opublikowana 3 kwietnia sygnalizuje problem praktyczny, który dotyczy wielu rodzin w Polsce. Osoby sprawujące codzienną opiekę nad niepełnosprawnymi bliskimi, rodzeństwem, dziećmi, rodzicami, często nie formalizują tego stosunku przez sąd, choćby z uwagi na brak całkowitego ubezwłasnowolnienia podopiecznego lub po prostu brak świadomości prawnej.

Tymczasem przepisy prawa podatkowego pozostają rygorystyczne. W przypadku pełnoletnich dzieci pobierających zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną ustawa odwołuje się do obowiązku alimentacyjnego, opieki prawnej albo funkcji rodziny zastępczej. W opisanej sprawie przeszkoda jest jednak podstawowa: podopieczny jest bratem wnioskodawczyni, a nie jej dzieckiem. Samo pełnomocnictwo, nawet notarialne i nawet w połączeniu z realną, wieloletnią opieką, nie zastępuje statusu wymaganego przez przepisy.