Niepełnosprawność bez komisji? Od września 2025 orzeczenie możesz dostać tylko na podstawie dokumentów

• Orzeczenie o niepełnosprawności bez komisji – nowe zasady 2025
• Kto skorzysta z nowych przepisów?
• Jak złożyć wniosek bez badania?
• Najczęstsze przyczyny orzeczeń o niepełnosprawności w Polsce
• Ile trwa procedura?
• Czy każdy może liczyć na pominięcie komisji?
• Podstawa prawna

Orzeczenie o niepełnosprawności bez komisji – nowe zasady 2025

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wprowadziło możliwość wydania orzeczenia bez badania w sytuacjach, gdy:

• dokumentacja medyczna dołączona do wniosku jest kompletna, aktualna (nie starsza niż 12 miesięcy), spójna i jednoznaczna,
• stan zdrowia wnioskodawcy nie budzi wątpliwości – jest stabilny lub nie uległ pogorszeniu względem wcześniejszego orzeczenia,
• z dokumentów wynika jasno, jaki jest stopień niepełnosprawności i jak przekłada się on na codzienne funkcjonowanie.

Decyzję o odstąpieniu od badania zawsze podejmuje wyłącznie komisja. Nawet jeśli dokumentacja spełnia wszystkie kryteria, zespół orzekający ma prawo wezwać chorego na osobiste badanie, szczególnie wtedy, gdy pojawiają się wątpliwości co do zawartości dokumentów lub rozbieżności w diagnozach.

Kto skorzysta z nowych przepisów?

Ta procedura to przede wszystkim wsparcie dla osób, dla których udział w komisji był dotąd trudny albo wręcz niemożliwy. Najczęściej chodzi o:

• osoby z chorobami przewlekłymi i nowotworowymi,
• pacjentów z zaawansowanymi chorobami neurodegeneracyjnymi, jak choroba Parkinsona czy SLA,
• osoby z porażeniami i niepełnosprawnością intelektualną,
• seniorów, którzy nie wychodzą z domu,
• dzieci, u których stan zdrowia jest dobrze udokumentowany i nie zmienił się od lat.

Rodziny i opiekunowie podkreślają, że to ogromna ulga. Odpadają nie tylko koszty i czas związany z dojazdem, ale też konieczność brania wolnego dnia w pracy.

Jak złożyć wniosek bez badania?

Procedura nie różni się znacząco od tradycyjnej, ale to komisja decyduje, czy odstąpi od badania.

1. Wniosek można złożyć osobiście w urzędzie, pocztą albo elektronicznie (ePUAP, Emp@tia, Profil Zaufany).
2. Trzeba dołączyć dokumenty medyczne – karty leczenia szpitalnego, opinie specjalistów, wyniki badań. Ważne, aby były aktualne (nie starsze niż 12 miesięcy).
3. Komisja analizuje dokumenty i podejmuje decyzję, czy orzeczenie może być wydane na tej podstawie.
4. Decyzja trafia pocztą lub elektronicznie do wnioskodawcy.

Jeśli dokumentacja jest niepełna, zawiera sprzeczne informacje albo wskazuje na pogorszenie zdrowia, komisja może wezwać na osobiste badanie.

Głos ekspertów: To przełom!

Lekarze i organizacje społeczne podkreślają, że zmiana to krok w stronę bardziej empatycznego i nowoczesnego systemu.

Dotąd wiele osób przewlekle chorych musiało co kilka lat stawać przed komisją, mimo że ich stan był nieodwracalny. To niepotrzebnie generowało stres i poczucie upokorzenia – mówi dr Anna Nowak, specjalistka medycyny rodzinnej.

Podobnego zdania są organizacje pacjenckie. Fundacja Avalon ocenia, że nowe przepisy skrócą kolejki i odciążą rodziny. Z kolei Stowarzyszenie Pacjentów Onkologicznych podkreśla, że to rozwiązanie pozwala skupić się na leczeniu, a nie na walce z biurokracją.

Najczęstsze przyczyny orzeczeń o niepełnosprawności w Polsce

Według danych Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej w 2024 roku w Polsce wydano ponad 320 tysięcy orzeczeń o niepełnosprawności, z czego blisko 60% dotyczyło osób powyżej 60. roku życia. Najczęściej orzekane były schorzenia narządu ruchu (około 35% przypadków), choroby układu krążenia (20%) oraz nowotwory (12%). Co istotne, aż 40% wszystkich orzeczeń przyznano osobom, u których stan zdrowia nie ulega istotnym zmianom w czasie – właśnie w tej grupie nowe przepisy mogą przynieść największe odciążenie. Szacunki PFRON pokazują, że możliwość odstąpienia od badania może objąć nawet 100–120 tysięcy osób rocznie, co realnie skróci kolejki i uwolni czas komisji dla przypadków wymagających osobistej oceny.

Dominacja schorzeń ruchu i krążenia pokazuje, że największą grupę wnioskodawców stanowią osoby starsze oraz przewlekle chore, dla których udział w komisji bywa wyjątkowo trudny. Dlatego to właśnie oni najczęściej skorzystają na nowych zasadach wydawania orzeczeń bez konieczności osobistego badania.

Ile trwa procedura?

Zespoły orzekające mają maksymalnie:

• 3 miesiące na wydanie decyzji w pierwszej instancji,
• 2 miesiące na rozpoznanie odwołania.

To oznacza, że w wielu przypadkach orzeczenie można otrzymać szybciej niż dotychczas, bo odpada organizacja badania i konieczność wyznaczania terminów.

Czy każdy może liczyć na pominięcie komisji?

Nie. To zawsze decyzja komisji, a nie prawo wnioskodawcy. Jeśli dokumentacja jest niepełna albo budzi wątpliwości, badanie będzie konieczne.

Zmiany te to długo wyczekiwana rewolucja w systemie orzekania o niepełnosprawności. Dzięki nim pacjenci przewlekle chorzy, seniorzy i dzieci nie będą już niepotrzebnie obciążani udziałem w komisjach. To oszczędność czasu, pieniędzy i nerwów oraz dowód, że system pomocy społecznej może być bardziej ludzki.

Podstawa prawna

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności