Opiekunowie osób niepełnosprawnych mają do odzyskania nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych (ale jest na to tylko miesiąc) – zapadł ważny wyrok TK w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego

• Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – komu w aktualnym stanie prawnym przysługuje świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem?
• Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – w obecnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje niezależnie od aktywności zawodowej (tj. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) rodzica lub opiekuna dziecka
• Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK): odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu aktywności zawodowej (tj. podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem niezgodna z Konstytucją
• Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK), w którym zakaz zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opiekuna, jako warunek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego został uznany za niekonstytucyjny – co w praktyce oznacza dla opiekunów niepełnosprawnych dzieci? (na jakich zasadach, jakiej podstawie i w jakim terminie mogą ubiegać się o wznowienie postępowania)
• Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – w jakiej kwocie aktualnie przysługuje świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem?
• Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – w jaki sposób w aktualnym stanie prawnym można ubiegać się o przyznanie świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem?
• Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – a komu, w aktualnym stanie prawnym, świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie przysługuje?

Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – komu w aktualnym stanie prawnym przysługuje świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem?

Świadczenie pielęgnacyjne, to świadczenie, które przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych:

• matce albo ojcu,
• innemu opiekunowi faktycznemu dziecka,
• innej osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny,
• małżonkowi jak również
• rodzinie zastępczej (niezależnie od pokrewieństwa z dzieckiem), osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego,

jeżeli sprawuje opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia (czyli – nad dzieckiem), które:

• legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo
• orzeczeniem o niepełnosprawności, w którym znajduje się wskazanie o:
• • konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz
  • konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – w obecnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje niezależnie od aktywności zawodowej (tj. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) rodzica lub opiekuna dziecka

Niezwykle istotną kwestią (jeżeli chodzi o warunki, od których uzależnione jest przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego), jest fakt, że:

Jak wynikało z uzasadnienia projektu ww. ustawy – nadrzędnym celem ww. ustawy, było umożliwienie podejmowania aktywności zawodowej przez uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów niepełnosprawnych dzieci.

Zniesienie zakazu pracy, jako jednego z warunków pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, od lat było uzasadnionym postulatem rodzin dzieci z niepełnosprawnościami. W praktyce, zakaz ten oznaczał bowiem utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla każdego opiekuna niepełnosprawnego dziecka, które podjąłby się jakiegokolwiek „dorywczego” zajęcia, celem podreperowania domowego budżetu, nierzadko obciążonego wysokimi kosztami leczenia, rehabilitacji i niezbędnego dla dziecka sprzętu medycznego. Był więc dla rodzin niepełnosprawnych dzieci wysoce niesprawiedliwy i krzywdzący.

Ponadto, od 1 stycznia 2024 r. – świadczenia pielęgnacyjnego nie pozbawia również pobieranie przez opiekuna dziecka własnego świadczenia emerytalno-rentowego.

Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK): odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu aktywności zawodowej (tj. podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem niezgodna z Konstytucją

W dniu 25 marca 2026 r. Trybunał Konstytucyjny (TK) ogłosił wyrok (sygn. akt SK 18/22) wydany w sprawie skargi konstytucyjnej dotyczącej pozbawienia możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny powyższej sprawy przedstawiał się następująco: Skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uprzednio rezygnując z zatrudnienia w ramach umowy o pracę, aby móc sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. W zakresie, w jakim było to możliwe do pogodzenia ze sprawowaniem opieki – skarżący wykonywał natomiast inną pracę zarobkową – świadczył usługi na podstawie umowy zlecenia wykonywanej w miejscu swojego zamieszkania. Zlecenia te, były przez skarżącego wykonywane w mocno ograniczonym wymiarze czasowym, a w związku z tym – otrzymywane przez niego wynagrodzenie, jako bezpośrednio związane z przepracowanym czasem – również było mocno ograniczone. Jak wynika ze skargi kasacyjnej – z uwagi na niewielką wysokość wynagrodzenia, z punktu widzenia skarżącego korzystniejszym ekonomicznie rozwiązaniem było niewykonywanie zleceń i otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, zamiast wynagrodzenia. Mając na uwadze wykonywanie zlecenia (nawet we wspomnianym niewielkim zakresie) – skarżącemu odmówiono jednak przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzję odmowną podtrzymało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a Wojewódzki Sąd Administracyjny potwierdził, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia oznacza bezwzględny zakaz wykonywania jakiejkolwiek pracy, a zatem – odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna. Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA oddalił jednak skargę, wskazując w uzasadnieniu, iż ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek zatrudnieniu, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej, bez względu na czasowy zakres pracy i uzyskiwane dochody. Z uwagi na powyższe – skarżący wystąpił ze skargą do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – jest niezgodny z art. 65 ust. 1 Konstytucji.

Do 31 grudnia 2023 r. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowił, że:

„Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,
2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.”

Powyższy warunek w postaci uzależnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie obowiązuje już od 1 stycznia 2024 r., jednak Trybunał uznał, że – nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania z powodu utraty mocy obowiązującej przez zakwestionowany przepis, ponieważ wydanie orzeczenia jest niezbędne dla ochrony konstytucyjnych praw i wolności, a ponadto – na mocy przepisów przejściowych w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Wzorcem kontroli był statuujący wolność pracy art. 65 ust. 1 Konstytucji, który w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału nie był punktem odniesienia względem regulacji dotyczących świadczeń mających na celu szeroko rozumiane wsparcie dla osób niepełnosprawnych i ich opiekunów. Trybunał uznał jednak, że przepis ten – w świetle zarzutów sformułowanych w skardze – jest adekwatnym wzorcem kontroli. Ponadto Trybunał z urzędu uwzględnił jeszcze dwa przepisy Konstytucji, które w skardze nie zostały wskazane jako wzorce: art. 31 ust. 3 Konstytucji, określający zasadę proporcjonalności ograniczeń praw i wolności konstytucyjnych oraz art. 30 Konstytucji, zgodnie z którym przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło jego wolności i praw. Praca jako fundamentalna, obok rodziny, wartość w życiu każdego człowieka, zarówno w swym wymiarze materialnym (jako źródło utrzymania), jak i niematerialnym (jako narzędzie samorealizacji jednostki), jest bowiem ściśle zakorzeniona w godności rozumianej jako prawo osobistości, określające podmiotową pozycję jednostki w społeczeństwie.

Na wolność pracy składają się: wolność wyboru zawodu, wolność wykonywania zawodu i wolność wyboru miejsca pracy. Z punktu widzenia problemu podniesionego w sprawie, która zakończyła się omawianym wyrokiem – na szczególną uwagę zasługiwał pogląd wyrażony w orzecznictwie Trybunału, zgodnie z którym wolność pracy to także zakaz ograniczeń opartych na art. 65 ust. 1 Konstytucji wolności, polegających na ustanawianiu takich norm, które, nie mając charakteru formalnego zakazu, uniemożliwiają lub znacznie utrudniają korzystanie z wolności pracy przez jakąś kategorię osób.

Trybunał zbadał zatem, czy ograniczenie wolności pracy opiekunów niepełnosprawnych dzieci, wyrażone w przesłance niepodejmowania albo konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jako warunek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, spełniał kryteria proporcjonalności określone w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Analizowana regulacja spełniała jedynie formalny warunek dopuszczalności ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności – została wprowadzona w ustawie, natomiast nie spełniała materialnych kryteriów testu proporcjonalności:

• Po pierwsze, w praktyce nie prowadziła do osiągnięcia założonych przez ustawodawcę skutków, zatem nie realizowała warunku przydatności. W założeniu ustawodawcy świadczenie pielęgnacyjne miało bowiem stanowić rekompensatę za utracone zarobki opiekuna osoby niepełnosprawnej rezygnującego z pracy lub innej aktywności zawodowej, jednak jego niska kwota nie wystarczała na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych opiekuna i jego niepełnosprawnego dziecka. Nietrafny był również argument, że wykonywanie pracy zarobkowej nawet w bardzo ograniczonym zakresie uniemożliwiało sprawowanie opieki, albowiem okoliczność nieświadczenia pracy nie stanowi per se gwarancji sprawowania całodobowej, nieprzerwanej i należytej opieki nad osobą wymagającą wsparcia.
• Po drugie, bezwzględny zakaz pracy opiekunów osób niepełnosprawnych nie miał uzasadnienia w żadnej z wartości wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie spełniał zatem wymogu konieczności.
• Po trzecie, przymus pozostawania opiekuna osoby niepełnosprawnej bez pracy w obecnych realiach społecznych, w szczególności powszechnie stosowanej pracy zdalnej, nie miał charakteru proporcjonalnego, to znaczy efekt ograniczenia nie pozostawał w odpowiedniej proporcji do ciężarów nałożonych na opiekuna niepełnosprawnego dziecka. Przymusowa bierność zawodowa osób zdolnych do pracy, w wieku produkcyjnym, często bardzo wysoko wykwalifikowanych, prowadziła bowiem do wykluczenia zawodowego i społecznego, a w następstwie nawet do trwałego wyeliminowania z rynku pracy.

Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK), w którym zakaz zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opiekuna, jako warunek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego został uznany za niekonstytucyjny – co w praktyce oznacza dla opiekunów niepełnosprawnych dzieci? (na jakich zasadach, jakiej podstawie i w jakim terminie mogą ubiegać się o wznowienie postępowania)

Po ogłoszeniu omawianego wyroku z dnia 25 marca 2026 r. – jeden z sędziów składu orzekającego Trybunały Konstytucyjnego, który rozpatrywał niniejszą sprawę – sędzia TK Wojciech Sych wskazał, że – ze względu na zmianę przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nastąpiła 1 stycznia 2024 r., skutkiem wyroku nie może być utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, bo ten już nie obowiązuje (opiekunowie mogą bowiem aktualnie pracować i jednocześnie pobierać świadczenie pielęgnacyjne). Skutkiem wyroku TK jest natomiast możliwość wznowienia postępowania w tych sprawach, w których doszło do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o niekonstytucyjny przepis.

Skargę o wznowienie postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy złożyć do organu, który wydał decyzję w I instancji, czyli do urzędu miasta lub gminy właściwego ze względu na ówczesne miejsce zamieszkania wnioskodawcy (albo do ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, której została przekazana realizacja świadczeń rodzinnych w danej gminie, np. do MOPS/GOPS) lub odpowiednio – do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (jeżeli sprawa o przyznanie świadczenia zakończyła się przed sądem administracyjnym). Wznowienie postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, którego przyznania odmówiono na podstawie niekonstytucyjnego przepisu (w tym przypadku – stanowiącego o zakazie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), jest możliwe na podstawie art. 145a kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym:

§ 1. Można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

§ 2. W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

lub odpowiednio art. 272 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jeżeli sprawa o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakończyła się przed sądem administracyjnym), zgodnie z którym:

§ 1. Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.

§ 2. W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu.

Skargę o wznowienie postępowania należy zatem złożyć w terminie miesiąca od ogłoszenia wyroku TK na sali rozpraw (jeżeli sprawa o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakończyła się przed organem administracji) lub odpowiednio – w terminie trzech miesięcy od ogłoszenia wyroku TK na sali rozpraw (jeżeli sprawa o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakończyła się przed sądem administracyjnym).

Jak bowiem twierdzi Rzecznik Praw Obywatelskich – „Art. 272 p.p.s.a. nie formułuje wprost wymogu ogłoszenia orzeczenia TK w dzienniku urzędowym. Zgodnie z jego §1 można żądać wznowienia postępowania, gdy TK "orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą”. §2 stanowi zaś, że początkiem biegu trzymiesięcznego terminu na wniesienie skargi jest "dzień wejścia w życie orzeczenia TK". W ocenie RPO można argumentować, że dniem tym w rozumieniu art. 272 §2 p.p.s.a. jest jego ogłoszenie na sali rozpraw.” Rozumowanie to – przez analogię – można również stosować do art. 145a kodeksu postępowania administracyjnego (jeżeli to on stanowi podstawę do wznowienia postępowania).

Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – w jakiej kwocie aktualnie przysługuje świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem?

Świadczenie pielęgnacyjne podlega corocznej waloryzacji – od 1 stycznia każdego roku. Ponownego wzrostu kwoty świadczenia – należy zatem spodziewać się od 1 stycznia 2027 r. Konkretną kwotę podwyżki poznamy do dnia 15 listopada 2026 r., ponieważ będzie ona podlegała ogłoszeniu, w drodze obwieszczenia, przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (którym aktualnie jest – minister rodziny, pracy i polityki społecznej). Wskaźnikiem waloryzacji dla świadczenia pielęgnacyjnego jest procentowy wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego na dzień 1 stycznia roku, w którym jest przeprowadzana waloryzacja, w stosunku do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującej w dniu 1 stycznia roku poprzedzającego rok, w którym jest przeprowadzana waloryzacja.

Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – w jaki sposób w aktualnym stanie prawnym można ubiegać się o przyznanie świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem?

W celu ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w aktualnym stanie prawnym – należy złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w urzędzie miasta lub gminy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy (albo w ośrodku pomocy społecznej lub w innej jednostce organizacyjnej gminy, której została przekazana realizacja świadczeń rodzinnych w danej gminie).

Wniosek można złożyć tradycyjnie, na formularzu papierowym, który ma obowiązek udostępnić ww. organ lub drogą elektroniczną, za pośrednictwem portalu Emp@tia (na stronie: LINK).

Świadczenie pielęgnacyjne 2026 – a komu, w aktualnym stanie prawnym, świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie przysługuje?

Zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (a konkretnie – jej art. 17 ust. 5) – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jednak, jeżeli:

• osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4.04.2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów,
• osoba wymagająca opieki została umieszczona lub przebywa w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym lub przewlekle chorym, zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich,
• osoba wymagająca opieki jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką (chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej),
• na osobę wymagającą opieki, inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką (chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej) jak również, gdy
• na osobę wymagającą opieki, jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4.04.2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Podstawa prawna:

• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt SK 18/22
• Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1208 z późn. zm.)
• Obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 listopada 2022 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2023 (M.P. z 2022 r., poz. 1070)
• Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 października 2025 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2026 (M.P. z 2025 r., poz. 1127)