Choroby przewlekłe w Polsce 2025. Lista schorzeń kwalifikujących do orzeczenia o niepełnosprawności

• Czym są choroby przewlekłe?
• Lista chorób kwalifikujących do świadczeń w 2025 roku
• Jakie świadczenia przysługują osobom z orzeczeniem o niepełnosprawności?
• Nowe zasady orzekania o niepełnosprawności od 14 sierpnia 2025 roku
• Podstawa prawna

Czym są choroby przewlekłe?

Choroby przewlekłe to schorzenia, które trwają dłużej niż trzy miesiące i mają charakter długotrwały, często postępujący. W odróżnieniu od chorób ostrych, które pojawiają się nagle i zwykle szybko ustępują po leczeniu, choroby przewlekłe wymagają stałej kontroli medycznej, systematycznego leczenia i często wpływają na codzienne funkcjonowanie. Do tej grupy należą m.in. cukrzyca, choroby serca, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), reumatoidalne zapalenie stawów, nowotwory, depresja czy padaczka.

To właśnie przewlekły charakter i wpływ na życie codzienne sprawiają, że wiele takich chorób jest branych pod uwagę przy orzekaniu o niepełnosprawności. Nawet jeśli samo schorzenie nie wyklucza całkowicie możliwości wykonywania pracy, jego skutki uboczne, np. ograniczona wydolność, stały ból, konieczność stałego przyjmowania leków czy częste wizyty u lekarzy, mogą powodować potrzebę wsparcia finansowego i społecznego.

Skala problemu w Polsce

Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego (PZH) oraz GUS:

• nawet 60% dorosłych Polaków zmaga się z co najmniej jedną chorobą przewlekłą,
• w grupie osób po 60. roku życia odsetek ten rośnie do ponad 80%,
• do najczęstszych należą: nadciśnienie tętnicze (ok. 9 mln chorych), cukrzyca (ok. 3 mln), choroba wieńcowa serca (ok. 1,5 mln), POChP (ponad 2 mln),
• choroby psychiczne, takie jak depresja, dotyczą już ponad 1,2 mln dorosłych, a wciąż wiele przypadków pozostaje niezdiagnozowanych.

Oto 5 najpowszechniejszych chorób przewlekłych w Polsce:

Te liczby pokazują, że choroby przewlekłe są nie tylko problemem jednostek, lecz także wyzwaniem systemowym, które ma ogromne znaczenie dla systemu ochrony zdrowia, rynku pracy i polityki społecznej.

Wysoka skala zachorowań sprawia, że choroby przewlekłe coraz częściej stają się podstawą do ubiegania się o orzeczenie o niepełnosprawności. Nie oznacza to, że każda diagnoza automatycznie prowadzi do przyznania orzeczenia. Jednak wiele z nich, zwłaszcza w zaawansowanym stadium lub z powikłaniami, znacząco ogranicza codzienne funkcjonowanie i może kwalifikować do uzyskania wsparcia. Dlatego w nowym katalogu, obowiązującym od stycznia 2025 roku, uwzględniono nie tylko najpowszechniejsze schorzenia, takie jak cukrzyca czy choroby serca, ale też choroby rzadkie i genetyczne, które wcześniej często były pomijane w systemie.

Lista chorób kwalifikujących do świadczeń w 2025 roku

Od stycznia 2025 roku obowiązuje rozszerzony katalog 208 chorób. Uwzględnia on m.in. schorzenia rzadkie i genetyczne, które wcześniej były pomijane. Orzeczenia często wydawane są teraz na dłużej, minimum 7 lat, a w niektórych przypadkach bezterminowo.

Choroby neurologiczne

Padaczka, stwardnienie rozsiane, stany po udarach czy choroba Parkinsona prowadzą do stopniowej utraty sprawności. Mogą ograniczać pamięć, koordynację i zdolność do samodzielnego życia.

Choroby psychiczne

Schizofrenia, depresja lekooporna, choroba afektywna dwubiegunowa czy zespoły otępienne nie zawsze widać na pierwszy rzut oka, ale głęboko utrudniają funkcjonowanie społeczne i zawodowe. Często wymagają stałego leczenia i opieki.

Nowotwory złośliwe

W zależności od stadium i skutków terapii (chemioterapii, radioterapii, operacji) mogą powodować trwałe osłabienie organizmu, utratę sprawności czy konieczność stałej opieki.

Choroby układu krążenia i oddechowego

Niewydolność serca, POChP czy ciężka astma ograniczają wydolność organizmu, powodują duszności, osłabienie i brak możliwości wykonywania wielu prac fizycznych.

Choroby układu pokarmowego

Choroba Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego prowadzą do przewlekłych stanów zapalnych, częstych hospitalizacji i ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu.

Cukrzyca z powikłaniami

Powikłania takie jak retinopatia (uszkodzenie wzroku), nefropatia (uszkodzenie nerek) czy neuropatia (uszkodzenie nerwów) mogą w praktyce powodować poważne ograniczenia w pracy i życiu.

Choroby rzadkie i genetyczne

Nowelizacja objęła szeroki katalog 208 jednostek, np. dystrofie mięśniowe, mukowiscydozę czy zespół Retta. Wiele z nich wiąże się z ciężkimi, postępującymi ograniczeniami sprawności.

Pełna lista kryteriów i symboli przyczyn niepełnosprawności jest dostępna w załączniku rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej oraz w lokalnym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności (ZON).

Choroby układu ruchu

Zespoły bólowe kręgosłupa i zaawansowane zwyrodnienia stawów mogą prowadzić do chronicznego bólu i utraty mobilności, co w wielu przypadkach wyklucza z pracy zawodowej.

Upośledzenie narządów zmysłów

Znaczne wady wzroku, głęboki niedosłuch czy zaburzenia mowy powodują trudności w komunikacji i wymagają dostosowania środowiska życia.

Zaburzenia rozwojowe i upośledzenie umysłowe

Spektrum autyzmu, całościowe zaburzenia rozwojowe czy różne stopnie upośledzenia intelektualnego wiążą się z potrzebą stałego wsparcia edukacyjnego, społecznego i terapeutycznego.

Jakie świadczenia przysługują osobom z orzeczeniem o niepełnosprawności?

Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności otwiera szeroki katalog świadczeń i ulg, które mogą realnie poprawić codzienne funkcjonowanie. Wsparcie obejmuje zarówno bezpośrednie świadczenia pieniężne, jak i różnego rodzaju ulgi podatkowe, dopłaty czy dostęp do programów specjalistycznych.

Nowe zasady orzekania o niepełnosprawności od 14 sierpnia 2025 roku

Od 14 sierpnia 2025 roku weszły w życie przepisy, które zmieniają sposób działania komisji orzekających o niepełnosprawności. To jedna z najważniejszych nowelizacji ostatnich lat, ponieważ dotyczy samej procedury przyznawania orzeczeń. To właśnie orzeczenie o niepełnosprawności jest dokumentem niezbędnym do uzyskania świadczeń, ulg podatkowych czy dostępu do programów wsparcia PFRON.

Co się zmienia w składzie komisji?

Nowelizacja rozporządzenia Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (MRiPS) rozszerza katalog osób uprawnionych do zasiadania w komisjach orzekających.

• Do komisji mogą dołączać lekarze w trakcie specjalizacji, pod warunkiem że ukończyli moduł podstawowy szkolenia lub znajdują się na co najmniej trzecim roku specjalizacji.
• Zwiększono rolę lekarzy z doświadczeniem – do orzekania dopuszczono specjalistów z co najmniej pięcioletnią praktyką, przy czym okres ten nie obejmuje stażu podyplomowego.
• Wprowadzono możliwość uzupełnienia komisji o dodatkowego specjalistę w przypadku szczególnie skomplikowanych spraw.

Nowe procedury weryfikacji dokumentów

Reforma zakłada także wprowadzenie procedury wstępnej analizy dokumentacji medycznej przez przewodniczącego komisji. Dzięki temu część wniosków będzie mogła zostać rozpatrzona szybciej, a sam proces stanie się bardziej przewidywalny.

Co ważne, w określonych przypadkach orzeczenie może zostać wydane bez konieczności osobistego stawiennictwa wnioskodawcy. Jeśli dokumentacja medyczna jest pełna, aktualna i jednoznacznie wskazuje na stopień niepełnosprawności, komisja ma prawo wydać decyzję w trybie zaocznym. To duże ułatwienie zwłaszcza dla osób z ciężkimi chorobami, dla których dojazd na komisję jest utrudniony lub wręcz niemożliwy.

Minister ds. polityki społecznej Łukasz Krasoń podkreślił, że zmiany mają charakter przełomowy:

To kolejny krok ku bardziej sprawiedliwemu i dostępnemu systemowi orzecznictwa. Dzięki nowym przepisom więcej osób uzyska pomoc szybciej, a komisje będą działać sprawniej. Cieszy nas, że także lekarze w trakcie specjalizacji będą mogli wspierać proces orzekania – to szansa na odciążenie systemu i lepszą obsługę wnioskodawców – zaznaczył minister.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 28 lipca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności – Dziennik Ustaw 2025 poz. 1033 (ogłoszenie 30 lipca 2025 r., wejście w życie 14 sierpnia).
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 maja 2025 r. w sprawie wydłużenia okresów ważności orzeczeń – Dziennik Ustaw 2025 poz. 682 (obowiązuje od 11 czerwca 2025 r.).