Ulga na dziecko a władza rodzicielska. Samo płacenie alimentów na dziecko oraz sporadyczne spotkania to za mało

• Kto ma prawo do odliczenia ulgi na dziecko?
• Płacenie alimentów i sporadyczne spotkania nie dają prawa do ulgi na dziecko
• W celu nabycia prawa ulgi na dziecko podatnik powinien wykazać, że wykonywał, a nie tylko posiadał władzę rodzicielską

Kto ma prawo do odliczenia ulgi na dziecko?

Zgodnie z przepisami art. 27f ust. 1 ustawy o PIT podatnik ma prawo odliczyć kwotę ulgi na dziecko (ulgi prorodzinnej) na każde małoletnie dziecko, w stosunku do którego w roku podatkowym wykonywał władzę rodzicielską; pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało; sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą.

Odliczeniu podlega za każdy miesiąc kalendarzowy roku podatkowego, w którym podatnik wykonywał władzę, pełnił funkcję albo sprawował opiekę w stosunku do:

1) jednego małoletniego dziecka - kwota 92,67 zł, jeżeli dochody podatnika:
a) pozostającego przez cały rok podatkowy w związku małżeńskim i jego małżonka, nie przekroczyły w roku podatkowym kwoty 112 000 zł,
b) niepozostającego w związku małżeńskim, w tym również przez część roku podatkowego, nie przekroczyły w roku podatkowym kwoty 56 000 zł, za wyjątkiem podatnika samotnie wychowującego małoletnie dziecko, do którego ma zastosowanie kwota 112 000 zł;

2) dwojga małoletnich dzieci - kwota 92,67 zł na każde dziecko;

3) trojga i więcej małoletnich dzieci - kwota:
a) 92,67 zł odpowiednio na pierwsze i drugie dziecko,
b) 166,67 zł na trzecie dziecko,
c) 225 zł na czwarte i każde kolejne dziecko.

Odliczenie, w świetle art. 27f ust. 4 ustawy o PIT, dotyczy łącznie obojga rodziców, opiekunów prawnych dziecka albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim. Kwotę tę podatnicy mogą odliczyć od podatku w dowolnej proporcji przez nich ustalonej. W przypadku braku porozumienia między podatnikami, którzy zgodnie z rozstrzygnięciem sądu wspólnie wykonują władzę rodzicielską nad małoletnim dzieckiem po rozwodzie lub w trakcie separacji (piecza naprzemienna), lub gdy miejsce zamieszkania dziecka jest takie samo jak miejsce zamieszkania obojga rodziców, opiekunów prawnych dziecka albo rodziców zastępczych pozostających w związku małżeńskim - kwotę tę podatnicy odliczają w częściach równych. W pozostałych przypadkach odliczenie w wysokości 100% stosuje podatnik, u którego dziecko ma miejsce zamieszkania w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Płacenie alimentów i sporadyczne spotkania nie dają prawa do ulgi na dziecko

Zgodnie zatem z ogólną zasadą wynikającą z art. 27f ust. 1 ustawy PIT, podatnikom, jeżeli wykonują władzę rodzicielską, przysługuje ulga na dzieci małoletnie. Natomiast stosownie do regulacji zawartych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom i obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Ponadto, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.

Kwestia prawa do ulgi na dziecko w kontekście wykonywania władzy rodzicielskiej była przedmiotem interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 12 stycznia 2024 roku, nr 0114-KDIP3-2.4011.999.2023.2.AC. Dyrektor KIS stwierdził w niej, że "samo posiadanie władzy rodzicielskiej jest niewystarczające do zastosowania przedmiotowej preferencji. Dla nabycia prawa do ulgi konieczne jest zarówno posiadanie przez rodzica władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem, jak i jej faktyczne wykonywanie, czyli wykonywanie wszystkich obowiązków, dzięki którym dziecko wychowywane jest w sposób zapewniający jego prawidłowy rozwój, w szczególności sprawowanie faktycznej pieczy nad dzieckiem i jego wychowywanie, troszczenie się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka, a więc zapewnienie/zabezpieczenie wszystkich potrzeb dziecka od bytowych po edukacyjne, rozwojowe, zdrowotne i emocjonalne".

Organ uznał, że "samo płacenie alimentów na dziecko oraz sporadyczne spotkania z małoletnim dzieckiem nie są rozstrzygające dla uznania, że rodzic wykonuje władzę rodzicielską. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje formalnie obojgu rodzicom, a tylko jeden z rodziców faktycznie ją wykonuje, to z odliczenia całości kwoty może skorzystać tylko ten rodzic".

Z opisu stanu faktycznego przedmiotowej interpretacji wynika, że "jest Pani matką dziecka urodzonego (…) r. Z ojcem dziecka jest Pani po rozwodzie (wyrok uprawomocnił się w roku 2020). Z dzieckiem mieszka Pani sama w domu i sama je wychowuje. Nie jest Pani z nikim w związku. Sąd ustalił, że dziecko ma miejsce zamieszkania każdorazowo przy miejscu zamieszkania matki - czyli dziecko mieszka z Panią. Zgodnie z uregulowaniami sądu ojciec ma prawo w co drugi weekend widywać się z dzieckiem, w soboty w miejscu zamieszkania dziecka. Natomiast, w niedziele z prawem zabierania dziecka poza miejsce zamieszkania w wyznaczonych godzinach (do dnia dzisiejszego tak się nie zdarzyło). Władza rodzicielska pozostawiona została obojgu rodzicom. Ojciec dziecka ma ustalone i zasądzone przez Sąd alimenty, do dziecka przychodzi co 2 tygodnie i w każdą środę. Natomiast, poza ustalonymi kontaktami  ojca dziecka nie ma. O podstawowe potrzeby, tj.: ubieranie, jedzenie, wożenie do szkoły, odbieranie ze szkoły dba Pani, jak też organizowanie czasu wolnego, czy rozwijanie pasji dziecka. W roku 2023 dziecko cały czas mieszkało i mieszka z Panią i to Pani się nim zajmuje. Ojciec ma prawo widywania się z dzieckiem. Dziecko u niego nie było, nie mieszkało, nigdzie z nim nie pojechało - do lekarza chodzi Pani. W 2023 r. ojciec dziecka był - poza wyznaczonymi kontaktami w miejscu zamieszkania dziecka - na przedstawieniu w szkole na  rozpoczęciu roku szkolnego, na zakończeniu roku szkolnego i pojawił się na zebraniach klasowych. Ojciec nie ubiera dziecka, nie kupuje jedzenia ani leków, nie chodzi do lekarza, nie odrabia lekcji, nie zawozi, ani nie przywozi ze szkoły. Płaci alimenty w wyznaczonym terminie i to wszystko. Pani dba o dziecko i troszczy się o zdrowie, rozwijanie pasji i opiekę. Ojciec dziecka przychodzi w wyznaczone dni i nie wykorzystuje w pełni tego co ma zasądzone, skraca kontakty w taki sposób, że w soboty przebywa u dziecka 5 godzin i w niedziele zapyta czy dziecko chce z nim pojechać, ale w odpowiedzi słyszy, że woli zostać, w środy ma zasądzone 2 godziny. W 2023 r. praktycznie Pani sprawowała i sprawuje wyłączną pieczę nad dzieckiem. Z ojcem dziecka nie było nigdy ustalone porozumienie odnośnie ulgi prorodzinnej - do tej pory z ulgi korzystała Pani. Uzyskuje Pani dochody z umowy o pracę i zlecenia. Pani dochody nie przekroczą kwoty 112 000 zł jako matki samotnie wychowującej dziecko. Nie dotyczą Pani jak i dziecka przepisy art. 30c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, ustawy o podatku tonażowymi ustawy o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych".

Organ skarbowy zgodził się ze stanowiskiem podatniczki, zgodnie z którym ulga nie powinna przysługiwać temu kto jedynie powołuje się na status rozwodnika a także płacenie alimentów, ale temu z kim dziecko mieszka i kto tak naprawdę dba o dziecko każdego dnia. Dyrektor KIS stwierdził więc, że skoro w 2023 roku podatniczka sama wychowywała małoletnie dziecko, które mieszkało z nią i sprawowała i sprawuje nad nim wyłączną pieczę, przysługuje jej ulga prorodzinna na małoletnie dziecko, wynikająca z art. 27f ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za 12 miesięcy w rozliczeniu za 2023 roku. 

W celu nabycia prawa ulgi na dziecko podatnik powinien wykazać, że wykonywał, a nie tylko posiadał władzę rodzicielską

Powyższe znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2016 r., sygn. akt. II FSK 2378/15. NSA stwierdził, że "dla nabycia prawa do odliczenia ulgi prorodzinnej, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, to jest posiadanie władzy rodzicielskiej (nawet ograniczonej na podstawie wyroku sądowego) i jej faktyczne wykonywanie w danym roku podatkowym. Czym innym jest bowiem posiadanie władzy a czym innym jej wykonywanie, a to oznacza, że utożsamianie ich na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie znajduje uzasadnienia. W celu nabycia prawa do przedmiotowej ulgi podatnik powinien wykazać zatem, że w danym roku podatkowym wykonywał, a nie tylko posiadał władzę rodzicielską".