Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Obrona konieczna (art. 25)

Damian Skowron
Istotą prawa do obrony koniecznej jest odparcie bezpośredniego, bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem.
Istotą prawa do obrony koniecznej jest odparcie bezpośredniego, bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem.
Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu. Osoba, która w obronie koniecznej odpiera zamach na jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, chroniąc bezpieczeństwo lub porządek publiczny, korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Przepisu powyższego nie stosuje się, jeżeli czyn sprawcy zamachu skierowany przeciwko osobie odpierającej zamach godzi wyłącznie w cześć lub godność tej osoby.

Prawo do obrony koniecznej jest fundamentalnym prawem człowieka. Instytucja ta funkcjonuje w niezmienionym kształcie od poprzednio obowiązującego kodeksu karnego z 1969 r. 

Istotą prawa do obrony koniecznej jest odparcie bezpośredniego, bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Tym zamachem może być każdy czyn człowieka, także nieświadomy, który zmienia, bądź potencjalnie zagraża istniejącemu stanowi.

Obrona konieczna a działanie funkcjonariusza publicznego

Ofiara zamachu ma prawo się bronić bez względu na to czy działanie sprawcy jest umyślne, czy nieumyślnie. Co do zasady obrona konieczna nie przysługuje przed działaniami podejmowanymi przez funkcjonariuszy publicznych. Wyjątkiem od tej zasady jest zaistnienie okoliczności:

  • działanie funkcjonariusza publicznego nie mieści się w zakresie jego uprawnień służbowych
  • działanie podjęte przez funkcjonariusza publicznego narusza jego uprawnienia

W sytuacji gdy funkcjonariusz publiczny działa w granicach swoich uprawnień obrona konieczna nie przysługuje. Również, gdy funkcjonariusz działa w granicach swoich uprawnień, ale popełnia błąd (np. omyłkowo zatrzymuje niewłaściwą osobę) obrona konieczna nie przysługuje.

Zobacz serwis: Wyłączenie odpowiedzialności karnej

Obrona konieczna przysługuje funkcjonariuszowi publicznemu, który padł ofiarą bezprawnego zamachu. Gdy funkcjonariusz wykonuje swoje obowiązki służbowe podstawą prawną jego działań jest kontratyp realizacji obowiązków służbowych. Natomiast na kontratyp obrony koniecznej funkcjonariusz policji będzie mógł powołać się tylko wtedy, gdy realizując swoje obowiązki służbowe spotka się z bezprawnym zamachem skierowanym w niego.

Obrona konieczna w bójce przysługuje, gdy osoba włącza się do bójki w celu jej przerwania i zaprowadzenia porządku publicznego oraz w sytuacji gdy jeden z uczestników sięgnie po niebezpieczne narzędzie (broń, nóż etc.) 

Prawo do obrony koniecznej przysługuje nawet wtedy, gdy poszkodowany mógł z łatwością uniknąć zamachu np. poprzez ucieczkę. Nie ma też obowiązku odpierać bezprawny zamach w sposób współmierny. Osoba napadnięta ma prawo bronić się wszelkimi dostępnymi środkami, aż do momentu, gdy sprawca odstąpi od kontynuowania zamachu.

Postać zamachu

Zamach powinien być realny. W przeciwnym wypadku, gdy jest tylko wytworem wyobraźni „ofiary” takie zachowanie jest nie jest kontratypem, tylko błędem co do kontratypu

Zamach jest bezpośredni także wtedy, gdy nie został jeszcze zrealizowany, ale istnieje wysokie prawdopodobieństwo jego przeprowadzenia. Bezpośredniość przejawia się poprzez moment rozpoczęcia i zakończenia się ataku stwarzającego niebezpieczeństwo dla dobra prawnego.

Gdy zamach na dobro jeszcze nie doczekał się fazy realizacji bądź już się zakończył, a spotkał się reakcją poszkodowanego doktryna prawa karnego nazywa taką sytuację ekscesem ekstensywnym.

Natomiast gdy środki podjęte przeciw sprawcy są rażąco niewspółmierne doktryna prawa karnego nazywa taką sytuację ekscesem intensywnym.

Zobacz serwis: Sprawy karne

Przekroczenie granic obrony koniecznej

W sytuacji przekroczenia granic obrony koniecznej istotnym czynnikiem są okoliczności popełnienia czynu. Jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu to sąd odstępuje od wymierzenia kary obligatoryjnie. O takiej sytuacji możemy mówić gdy strach i wzburzenie biorą górę nad intelektem napadniętego. Jako, że tego typu okoliczności niemal zawsze towarzyszą napadniętemu, ostateczna ocena zdarzenia należy do sądu orzekającego.

Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie. Sąd wydając wyrok w takiej sprawie szczegółowo analizuje konkretne zdarzenie, jego przebieg, stopień zagrożenia, intensywność, okoliczności zdarzenia itp.

Zobacz: Bezpłatne porady prawne

Podstawa prawna: Art. 25 Kodeksu karnego

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź >>
Komplet Polski Ład - Jak przygotować się do zmian 2022 PREMIUM
Komplet Polski Ład - Jak przygotować się do zmian 2022 PREMIUM
Tylko teraz
349,00 zł
614,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    2 gru 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Całkowity zakaz aborcji - projekt odrzucony w pierwszym czytaniu
    Sejm odrzucił w pierwszym czytaniu obywatelski projekt ustawy całkowicie zakazującej aborcji. Jakie były założenia projektu?
    Rodzinny kapitał opiekuńczy od 2022 r.
    Rodzinny kapitał opiekuńczy od 1 stycznia 2022 r. będzie przysługiwał na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie w wieku od ukończenia 12. do 36. miesiąca życia.
    Zboczenie działania oraz błąd co do osoby przy dokonaniu zabójstwa
    Zapewne każdy karnista spotkał się z pojęciami: „Aberratio ictus vel iactus (z łac. „zboczenie działania” oraz „error in persona” (z łac. „błąd co do osoby”).
    Emerytury i renty z KRUS - kwoty przychodu od 1 grudnia 2021 r.
    Od 1 grudnia 2021 r. zmieniły się kwoty miesięcznego przychodu powodujące zmniejszenie lub zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych z KRUS.
    KE zamknęła postępowanie naruszeniowe przeciwko Polsce
    Komisja Europejska zamknęła postępowanie naruszeniowe przeciwko Polsce dotyczące regulacji emerytalnych dla sędziów Sądu Najwyższego.
    Wniosek o paszport – planowane zmiany
    Wniosek o paszport nie będzie składany w papierowej formie. To jedna z wielu zmian, jakie zakłada nowa ustawa o dokumentach paszportowych.
    Nowelizacja ustawy o cudzoziemcach szansą na reset urzędów wojewódzkich?
    W cieniu kontrowersyjnych zmian dotyczących nielegalnego przekraczania granicy rząd przygotowuje znaczne zmiany w udzielaniu zezwoleń na pobyt w Polsce. Na ujawnienie końcowego projektu musieliśmy czekać wiele miesięcy, a poprzednie zmiany przepisów migracyjnych miały charakter doraźny i dotyczyły głównie sytuacji na wschodniej granicy Polski.
    Jakie warunki należy spełnić, aby ogłosić upadłość konsumencką?
    Upadłość konsumencka to coraz częściej pojawiające się sformułowanie zarówno w mediach jak i pośród najbliższych. Wielu zadłużonych Polaków zadaje sobie pytanie, czy ich problemy finansowe są „wystarczające”, aby móc się oddłużyć, czy dłużnik musi spełniać jakieś warunki, a nawet niejednokrotnie sądzą, że to rozwiązanie nie jest odpowiednim do pozbycia się swoich problemów. Jak wygląda to w praktyce?
    Krajowy Rejestr Zadłużonych - nowe przepisy weszły w życie
    Weszły w życie przepisy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Jakie dane znajdą się w nowym systemie?
    Ochrona sygnalistów – przepisy, zakres. Kto i jak będzie chroniony?
    Ochrona sygnalistów. Firmy czekają nadal na wejście w życie ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa, która stanowić ma implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Przepisy chroniące sygnalistów, zgodnie z wymaganiami dyrektywy, powinny zostać implementowane do polskiego porządku prawnego najpóźniej 17 grudnia 2021 r.
    Rosnącej inflacji obawia się większość konsumentów [RAPORT]
    Z raportu Intrum ”European Consumer Payment Report 2021” wynika, iż 8 na 10 konsumentów w Polsce obawia się rosnącej inflacji.
    Ustawa antylichwiarska - projekt przyjęty przez rząd
    Rząd przyjął projekt przygotowanej przez resort sprawiedliwości ustawy w sprawie przeciwdziałania lichwie. Jakie zmiany przewidują nowe przepisy?
    Jak oznaczenie współpracy wpływa na zaufanie do influencera?
    Konsumenci ufają influencerom oznaczającym współpracę z markami - wynika z badania LifeTube i IQS przeprowadzonego na platformie Omnisurv by IQS.
    Czy uważniej sprawdzamy wpływy z wynagrodzeń? [BADANIE]
    Jak jednak wynika z badania ADP „People at Work 2021: A Global Workforce View”, blisko 40 procent Polaków przyznaje, że sprawdza uważniej swoje wpływy z tytułu wynagrodzenia, niż miało to miejsce przed wybuchem pandemii.
    Obostrzenia od 1 grudnia 2021 r.
    Obostrzenia obowiązujące od 1 grudnia 2021 r. zawarto w nowym rozporządzeniu, które ukazało się w Dzienniku Ustaw.
    Ostatni dzień na złożenie wniosku o świadczenie dobry start
    Ostatni dzień na złożenie wniosku o świadczenie dobry start. Do 30 listopada 2021 r. rodzice mogą ubiegać się o wyprawkę.
    Zaostrzenie kar za wykroczenia drogowe - poprawki Senatu
    Senat wprowadził poprawki do noweli zaostrzającej kary dla sprawców wykroczeń drogowych. Czego dotyczą?
    Ostatni dzwonek na złożenie wniosku o „Dobry start”
    Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przypomina o terminie na złożenie wniosku o o świadczenie z programu „Dobry start”. Nabór trwa tylko do 30 listopada.
    Black Friday - UOKiK radzi
    Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przy okazji Black Friday przypomina do czego zobowiązani są sprzedawcy i jakie prawa mają konsumenci.
    Tegoroczny Black Friday a nasze finanse
    Dlaczego tegoroczny Black Friday może być szczególnie niebezpieczny dla naszych finansów? O jakich ważnych zasadach warto pamiętać podczas zakupów?
    Rosnąca adaptacja kryptowalut
    Rosnąca adaptacja kryptowalut jest już faktem. Z czym jest związana? Które podmioty zamierzają korzystać w kryptowalut?
    Limity dorabiania dla emerytów i rencistów od grudnia 2021 r.
    Nowe limity dorabiania dla emerytów i rencistów będą obowiązywały od grudnia 2021 r. Kogo dotyczą kwoty graniczne?
    Zmiana czasu w 2022 roku
    Zmiana czasu w 2022 roku została określona w projekcie nowego rozporządzenia. Kiedy będziemy przestawiali zegarki?
    Impulsywne zakupy - ile wydajemy pod wpływem chwili?
    Z badania wykonanego dla Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor wynika, że połowa ankietowanych nie jest wolna od skłonności do impulsywnych zakupów.
    TK o badaniu legalności wyboru sędziów przez ETPC
    Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności badania legalności wyboru sędziów Trybunału przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.