Zmiany w rentach. Jest nowy podatek. Prezydent podpisał ustawę

• Czym jest umowa renty?
• Zmienione zasady opodatkowania renty
• Nowe, kompromisowe rozwiązanie: mniej formalności, więcej elastyczności
• Kiedy ustawa wchodzi w życie?

W dniu 31 lipca 2025 r. Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem operacyjnej odporności cyfrowej sektora finansowego oraz emitowaniem europejskich zielonych obligacji (dalej jako: ustawa). Ustawa wprowadza zmiany w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2024 r. poz. 1837 oraz z 2025 r. poz. 769). Jak czytamy na stronie Kancelarii Prezydenta RP w komunikacie dotyczącym ustawy: zasadniczym celem ustawy, zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy, jest uproszczenie rozliczania podatku w przypadku nabycia prawa majątkowego polegającego na obowiązku świadczeń powtarzających się na rzecz nabywcy, a także ułatwienie i przyspieszenie obrotu majątkiem nabytym tytułem spadku lub w inny nieodpłatny sposób, objęty zakresem ustawy, w formie aktu notarialnego lub od osób z kręgu najbliższej rodziny.

Nowelizacja wprowadza regulacje, w myśl których jeżeli przedmiotem nabycia jest prawo majątkowe polegające na obowiązku świadczeń powtarzających się na rzecz nabywcy tego prawa, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą:

1. ustanowienia tych świadczeń – w przypadku gdy wartość świadczeń powtarzających się za cały okres trwania obowiązku tych świadczeń jest ustalona na dzień ich ustanowienia albo została uprawdopodobniona, za zgodą podatnika, przez naczelnika urzędu skarbowego,
2. wykonania poszczególnych świadczeń – w pozostałych przypadkach.

Ustawa stanowi nadto, że przy ustalaniu wartości prawa majątkowego polegającego na obowiązku świadczeń powtarzających się na rzecz nabywcy tego prawa przyjmuje się:

1. łączną wartość świadczeń powtarzających się za okres, na jaki zostały ustanowione, a jeżeli zostały ustanowione na czas nieokreślony – za okres 10 lat, w przypadku gdy wartość świadczeń powtarzających się jest ustalona na dzień ich ustanowienia za cały okres trwania obowiązku tych świadczeń;
2. łączną uprawdopodobnioną wartość świadczeń powtarzających się za okres, na jaki zostały ustanowione, a jeżeli zostały ustanowione na czas nieokreślony – za okres 10 lat, w przypadku gdy wartość świadczeń powtarzających się nie jest ustalona na dzień ich ustanowienia za cały okres trwania obowiązku tych świadczeń, a naczelnik urzędu skarbowego, za zgodą podatnika, uprawdopodobni ich wartość
3. wartość poszczególnych świadczeń w przypadkach innych niż wskazane powyżej.

Czym jest umowa renty?

Zgodnie z art.  903 Kodeksu Cywilnego - przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub w rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku.

Zmienione zasady opodatkowania renty

Nowelizacja ma na celu uproszczenie i zminimalizowanie formalności związanych z opodatkowaniem nieodpłatnej renty. Będzie to miało realny wpływ na rentę. Ale uwaga, choć renta kojarzy się głównie ze świadczeniami od ZUS czy KRUS, może być wypłacana również przez osoby prywatne. Wyróżnia się dwa rodzaje:

• Renta odpłatna – gdy stanowi formę zapłaty za towar lub usługę. Wówczas jest traktowana jako przychód i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
• Renta nieodpłatna – gdy ma charakter darowizny. Nie jest opodatkowana podatkiem dochodowym, ale podatkiem od spadków i darowizn. To właśnie z nią wiąże się najwięcej problemów formalnych.

Do tej pory opodatkowanie nieodpłatnej renty było skomplikowane i często niekorzystne dla podatników. Obowiązek podatkowy powstawał w momencie ustanowienia prawa do renty, co oznaczało, że podatnik musiał złożyć deklarację podatkową (SD-3) w ciągu 14 dni, a w przypadku najbliższych krewnych (małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo) w ciągu 6 miesięcy (deklaracja SD-Z2). Największy problem pojawiał się, gdy rentę ustanowiono dożywotnio. W takiej sytuacji nie dało się określić jej łącznej wartości. W związku z tym, aby ustalić podstawę opodatkowania, ustawodawca przyjął uproszczenie, że wartość renty należało określić dla okresu 10 lat.

Takie przepisy wywołały falę wniosków o interpretacje podatkowe. Sprawą zajął się sam Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), który w uchwale z 31 marca 2025 r. (III FPS 5/24) orzekł, że w przypadku nieodpłatnej renty o nieokreślonej wartości, podstawa opodatkowania powinna być ustalana w miarę wypłacania kolejnych rat. Oznaczało to, że obowiązek podatkowy powstawał wraz z każdą otrzymaną ratą. Choć korzystne dla podatników, którzy nie musieli płacić "z góry" za przyszłe świadczenia, rozwiązanie to prowadziło do absurdalnej biurokracji. Każda otrzymana rata wymagała złożenia nowej deklaracji, co wymuszało na organach podatkowych ciągłe wznawianie postępowań i wydawanie nowych decyzji.

Nowe, kompromisowe rozwiązanie: mniej formalności, więcej elastyczności

Ustawa ma na celu zniwelowanie omawianych wyżej problemów. Nowe przepisy dają podatnikom więcej elastyczności, oferując dwa warianty do wyboru:

1. Jednorazowa deklaracja i opodatkowanie szacunkowej wartości renty. Jeśli podatnik wyrazi zgodę, organ podatkowy ustali uprawdopodobnioną wartość renty. Podatek będzie naliczany od tej szacunkowej kwoty, a podatnik będzie musiał złożyć tylko jedną deklarację. To rozwiązanie jest wygodne, bo pozwala załatwić wszystkie formalności za jednym razem.
2. Opodatkowanie każdej raty oddzielnie. W sytuacji, gdy oszacowanie wartości renty nie będzie możliwe lub podatnik nie wyrazi zgody na ten wariant, podatek będzie płacony cyklicznie, wraz z otrzymywaniem kolejnych rat. Będzie to wymagało od podatnika składania deklaracji za każdym razem, gdy otrzyma pieniądze.

Kiedy ustawa wchodzi w życie?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.