Zasiłek pielęgnacyjny z MOPS a stopień niepełnosprawności [PORADA]

• Jaki stopień niepełnosprawności do zasiłku pielęgnacyjnego?
• Co z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności?
• Zasiłek pielęgnacyjny a umiarkowany stopień niepełnosprawności. Przykładowy wyrok WSA
• Podsumowanie

Jaki stopień niepełnosprawności do zasiłku pielęgnacyjnego?

To czy przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, zależy od spełnienia kilku przesłanek. Zostały one zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tymi przepisami, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. 

Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 

• niepełnosprawnemu dziecku; 
• osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 
• osobie, która ukończyła 75 lat.

Ponadto, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.

Co z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności?

Ustawa o świadczeniach rodzinnych definiuje umiarkowany stopień niepełnosprawności jako:

• niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, 
• całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, 
• posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów.

Zasiłek pielęgnacyjny a umiarkowany stopień niepełnosprawności. Przykładowy wyrok WSA

W praktyce druga z przesłanek tj. powstanie niepełnosprawności w wieku do ukończenia 21. roku życia może rodzić wątpliwości interpretacyjne. Jako przykład warto przytoczyć tu jedną ze spraw,  którą w ostatnich miesiącach zajmował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W sprawie tej organ odmówił przyznania zasiłku pielęgnacyjnego twierdząc, iż w orzeczeniu musi być ustalona data powstania niepełnosprawności. W orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie stwierdzono natomiast, aby niepełnosprawność wnioskodawcy powstała przed ukończeniem przez niego dwudziestego pierwszego roku życia. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podkreślał, iż fakt powstania niepełnosprawności przed ukończeniem dwudziestego pierwszego roku życia wynika z dokumentacji będącej w posiadaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało jednak w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Oba organy uznały, iż na podstawie pozostającej w aktach dokumentacji nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Z powyższą argumentacją nie zgodził się jednak WSA w Gliwicach, który uznał, iż nie należy traktować w sposób tożsamy daty ustalenia niepełnosprawności z okresem jej powstania.

Sąd przypomniał, iż  pojęcie „niepełnosprawność” zostało zdefiniowane w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy.

„Dodatkowo względy celowościowe nie przemawiają za odstąpieniem w tym przypadku od wykładni literalnej przepisu z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem służącym częściowemu pokryciu wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wobec tak wyznaczonego celu trudno znaleźć argumenty uzasadniające, że tego rodzaju wsparcie miałyby uzyskać osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, którym niepełnosprawność "ustalono" przed ukończeniem 21. roku życia, zaś wyłączone miałyby być osoby, których niepełnosprawność wprawdzie "powstała" przed ukończeniem 21. roku życia, ale jej wówczas administracyjnie nie ustalono” – podkreślił WSA w wyroku z 25 września 2024 r (sygn. II SA/Gl 638/24).

WSA wskazał, iż przeciwna wykładnia art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odpowiadałaby literalnej formule stosowanego przepisu. Odwołuje się on bowiem expressis verbis do terminu „powstania niepełnosprawności” a nie do terminu „powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności”. 

„Podkreślenia równocześnie wymaga pogląd, który w całości podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, iż z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że ustawodawca w przypadku osoby niepełnosprawnej powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uzależnił przyznanie prawa do przedmiotowego zasiłku od powstania samej niepełnosprawności przed ukończeniem 21. roku życia, a nie od powstania w tym czasie niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 592/19, w: K. Małysa-Sulińska (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023). W odniesieniu do momentu powstania niepełnosprawności "w wieku do ukończenia 21. roku życia", mowa jest o niepełnosprawności w sensie ogólnym. Innymi słowy, przesłanka ta dotyczy powstania u wnioskodawcy niepełnosprawności, nie zaś powstania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (podobnie m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 515/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 592/19)” – czytamy w uzasadnieniu.

Podsumowanie

Uzyskanie zasiłku pielęgnacyjnego jest możliwe tylko przy spełnieniu określonych przesłanek. Organ bada tu wszystkie okoliczności danej sprawy. Biorąc pod uwagę, iż każdy przypadek jest inny, rozstrzygnięcia mogą być różne. Artykuł zawiera najważniejsze informacje i nie stanowi porady prawnej.