Wcześniejsza emerytura dla konkretnej grupy obywateli. Kto powinien zgłosić się do ZUS, żeby pobrać emeryturę w 2026?

• Dla kogo wcześniejsza emerytura w 2026 roku?
• Praca w szczególnych warunkach a praca o szczególnym charakterze – czym się różnią?
• Jakie warunki trzeba spełnić?
• Kto nie skorzysta z wcześniejszej emerytury?
• Jakie warunki trzeba spełnić, żeby dostać wcześniejszą emeryturę?
• Jak złożyć wniosek o wcześniejszą emeryturę?
• Podstawa prawna

Dla kogo wcześniejsza emerytura w 2026 roku?

Uprawnieni są urodzeni między 1949 a 1969 rokiem, którzy:

• wykonywali pracę w szczególnych warunkach.
• lub pracowali w zawodach o szczególnym charakterze

Takie osoby mają prawo do emerytury pomostowej albo wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szkodliwych, pod warunkiem że spełnią także inne kryteria.

Praca w szczególnych warunkach a praca o szczególnym charakterze – czym się różnią?

Choć oba pojęcia brzmią podobnie, w prawie emerytalnym mają odmienne znaczenie. Praca w szczególnych warunkach odnosi się głównie do zajęć fizycznie obciążających i niebezpiecznych dla zdrowia, natomiast praca o szczególnym charakterze dotyczy zawodów wymagających wyjątkowej odpowiedzialności i stałej dyspozycyjności. To właśnie od rodzaju wykonywanego zawodu zależy, czy dana osoba może starać się o wcześniejszą emeryturę i na jakich zasadach.

Praca w szczególnych warunkach a wcześniejsza emerytura

Do prac w szczególnych warunkach zalicza się te zajęcia, które wiążą się z dużym ryzykiem dla zdrowia lub życia pracownika. To prace wyjątkowo obciążające organizm, wymagające nie tylko siły fizycznej, ale też odporności psychicznej. Do tej grupy należą m.in. zatrudnienie w kopalniach, w trudnym terenie górskim czy w miejscach, gdzie istnieje stałe zagrożenie wypadkiem. W katalogu takich prac są też te, w których pracownicy mają styczność z niebezpiecznymi substancjami, jak azbest, kadm czy ołów.

Praca o szczególnym charakterze a prawo do emerytury

Nieco inaczej wygląda kwestia tzw. prac o szczególnym charakterze. To zawody, które nie zawsze narażają zdrowie bezpośrednio, ale wymagają ponadprzeciętnej odpowiedzialności i stałej dyspozycyjności. W tej grupie znajdują się m.in. funkcjonariusze służby celnej, nauczyciele, żołnierze, a także przedstawiciele zawodów twórczych, jak artyści czy dziennikarze. Wspólnym mianownikiem tych profesji jest duży poziom stresu, konieczność podejmowania szybkich decyzji i często odpowiedzialność za bezpieczeństwo innych osób.

Branże szczególnie narażone na pracę w warunkach szkodliwych

Nie każda praca daje prawo do wcześniejszej emerytury. Uprawnienia te dotyczą tylko określonych zawodów i branż, w których codzienne obowiązki wiążą się z wyjątkowo trudnymi lub niebezpiecznymi warunkami. Chodzi o środowiska pracy, gdzie zdrowie pracownika jest narażone na trwałe uszczerbki, czy to poprzez kontakt z toksynami, czy też z powodu długotrwałego przeciążenia organizmu.

Gdzie najczęściej występują takie warunki?

Wśród zawodów i sektorów uznawanych za szczególnie obciążające znajdują się m.in.:

• Energetyka – kontakt z wysokim napięciem i promieniowaniem.
• Przemysł chemiczny – stała styczność z toksycznymi substancjami.
• Budownictwo i produkcja materiałów budowlanych – praca w hałasie, pyle i wibracjach.
• Leśnictwo, przemysł drzewny i papierniczy – ryzyko urazów mechanicznych i ciężkie warunki atmosferyczne.
• Przemysł lekki – przeciążenia układu ruchu, szczególnie w tekstyliach.
• Transport i łączność – stres, zmęczenie, długotrwałe wibracje i hałas.
• Gospodarka komunalna – kontakt z odpadami i zagrożeniem biologicznym.
• Rolnictwo i przemysł rolno-spożywczy – narażenie na urazy oraz chemikalia stosowane w uprawach.
• Poligrafia – pyły i farby drukarskie szkodliwe dla układu oddechowego.
• Służba zdrowia i opieka społeczna – ryzyko zakażeń i kontakt z toksynami.
• Formowanie szkła – wysokie temperatury i ryzyko poparzeń.
• Żegluga powietrzna i morska – ekstremalne warunki środowiskowe i długotrwała rozłąka.
• Porty morskie – hałas, wibracje, pyły i ryzyko urazów mechanicznych.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Nie każdy, kto skończy 55 czy 60 lat, automatycznie ma prawo do wcześniejszej emerytury. To świadczenie jest przywilejem tylko dla tych, którzy pracowali w szczególnych warunkach lub na stanowiskach o szczególnym charakterze. ZUS wymaga nie tylko odpowiedniego wieku, ale też stażu pracy, pełnego wymiaru godzin i właściwej dokumentacji. Istotną rolę odgrywa również kwestia członkostwa w OFE. Poniżej przedstawiamy wszystkie kryteria, które trzeba spełnić, aby skutecznie ubiegać się o to świadczenie w 2026 roku.

1. Wiek
2. • kobieta: co najmniej 55 lat (w zależności od zawodu i rodzaju pracy),
   • mężczyzna: co najmniej 60 lat, czasem niżej przy pracy górniczej.
2. Staże pracy
3. • wymagany jest odpowiednio długi staż składkowy i nieskładkowy – dla kobiet co najmniej 20 lat, dla mężczyzn co najmniej 25 lat,
   • udokumentowanie odpowiedniego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych – zwykle co najmniej 15 lat.
3. Rodzaj pracy
4. • trzeba wykazać, że praca była wykonywana w pełnym wymiarze godzin, a nie na część etatu,
   • musi być potwierdzona dokumentami zakładowymi, świadectwem pracy lub zaświadczeniami z archiwów.
4. OFE (Otwarty Fundusz Emerytalny)
5. • osoba ubiegająca się o świadczenie musi złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w OFE na rzecz budżetu państwa lub bezpośrednio do ZUS.

Kto nie skorzysta z wcześniejszej emerytury?

Osoby urodzone w latach 1949–1969, nawet jeśli spełniają wymagania dotyczące wieku, nie uzyskują automatycznie prawa do wcześniejszej emerytury. Szczególne ograniczenia dotyczą tych, którzy pracowali na umowach cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenie, lub prowadzili działalność gospodarczą. Co więcej, ZUS nierzadko pomija w całości lub części okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych, jeżeli praca była wykonywana w niepełnym wymiarze godzin.

Dodatkową barierą okazuje się także odbyta służba wojskowa. Choć była wymagająca i obciążająca, nie jest traktowana jako okres pracy wliczany do stażu uprawniającego do wcześniejszej emerytury. To jednak nie wszystko, ZUS może również pominąć w wyliczeniach okresy nieobecności w pracy spowodowane chorobą, urlopem macierzyńskim czy rehabilitacją. Wszystkie te przerwy, choć usprawiedliwione, mogą obniżyć ostateczną wysokość przyznanego świadczenia.

Jakie warunki trzeba spełnić, żeby dostać wcześniejszą emeryturę?

Prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje tylko tym osobom, które spełniły wymagania jeszcze przed końcem 2008 roku. Trzeba było osiągnąć odpowiedni wiek, mieć udokumentowany staż pracy obejmujący okresy składkowe i nieskładkowe oraz odpowiednio długi okres zatrudnienia w warunkach szczególnych albo o szczególnym charakterze. Ważne jest też, że wnioskodawca nie może być członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego, jeżeli do niego przystąpił, musi złożyć rezygnację i przekazać środki do ZUS lub budżetu państwa.

Po 2008 roku zmieniły się przepisy. Wcześniejszą emeryturę można uzyskać, jeśli wykonywało się prace wskazane w ustawie o emeryturach pomostowych, czyli takie, które wiązały się z dużym obciążeniem lub ryzykiem. Istnieje też furtka dla tych, którzy zdążyli wypracować odpowiedni staż w warunkach szczególnych przed 2009 rokiem. Pod warunkiem, że zawód znajduje się na liście profesji uprawniających do takiego świadczenia. Nawet jeśli później nie pracowali już w trudnych warunkach, mogą skorzystać z tej możliwości.

Dotyczy to również osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku. Muszą jednak zrezygnować z OFE i wykazać, że przed 1 stycznia 1999 roku spełnili wymagania dotyczące wieku i stażu. Wlicza się zarówno lata składkowe, jak i nieskładkowe. Trzeba też udokumentować zatrudnienie w warunkach szczególnych albo o szczególnym charakterze. Wyjątek stanowią pracownicy górnictwa, w ich przypadku wiek emerytalny jest obniżany o 6 miesięcy za każdy rok pracy pod ziemią lub na odkrywkach siarki i węgla brunatnego.

Jak złożyć wniosek o wcześniejszą emeryturę?

Osoby, które chcą skorzystać z prawa do wcześniejszej emerytury za pracę w trudnych warunkach lub o szczególnym charakterze, muszą złożyć odpowiedni wniosek w ZUS. Najprościej pobrać formularze bezpośrednio ze strony internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Chodzi o wniosek o emeryturę (EMP) oraz informację o okresach składkowych i nieskładkowych (ERP-6). Dokumenty te można również odebrać osobiście w każdej placówce ZUS. Do wniosku trzeba dołączyć potwierdzenie przebiegu zatrudnienia, w tym okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a także dokumenty potwierdzające wysokość zarobków i pełny staż składkowy oraz nieskładkowy.

ZUS wymaga, by wniosek został złożony najpóźniej w dniu poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego, dla kobiet to 60 lat, a dla mężczyzn 65 lat. Istotne jest też to, że uwzględnia się wyłącznie okresy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Umowy cywilnoprawne, jak umowa zlecenie, czy prowadzenie własnej działalności gospodarczej nie wchodzą do stażu, który uprawnia do specjalnej emerytury.

Wniosek można złożyć najwcześniej na 30 dni przed spełnieniem wymaganych warunków. Jeśli zostanie złożony wcześniej, ZUS go odrzuci. Z kolei zbyt późne złożenie oznacza, że emerytura zostanie naliczona dopiero od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

Warto też pamiętać, że w przypadku negatywnej decyzji ZUS istnieje prawo do odwołania. Składa się je w tej samej placówce ZUS, która wydała decyzję, a urząd przesyła je następnie do sądu. Na odwołanie przysługuje 30 dni od doręczenia decyzji. Co ważne, cała procedura jest bezpłatna.

Podstawa prawna

• Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2025 r., poz. 87)
• Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 164)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43, z późn. zm.)
• Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 112)