Ustawa antylichwiarska z podpisem Prezydenta

• Ustawa antylichwiarska
• Co zmienia ustawa antylichwiarska?
• Ustawa antylichwiarska a maksymalny koszt udzielenia pożyczki
• Zabezpieczenie pożyczki – nowe regulacje prawne
• Ustawa antylichwiarska a oświadczenie o poddaniu się egzekucji art. 777 kpc
• Ustawa antylichwiarska a kredyty konsumenckie
• Ustawa antylichwiarska – kiedy wchodzi w życie?
• Lichwa – co to jest?

Ustawa antylichwiarska

Ustawa z dnia 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie wprowadza zmiany mające na celu zwiększenie ochrony osób fizycznych, zawierających umowy o pożyczkę pieniężną, niepozostające w bezpośrednim związku z prowadzoną przez te osoby działalnością gospodarczą lub zawodową.

Co zmienia ustawa antylichwiarska?

Uchwalona ustawa wprowadza zmiany w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Zmodyfikowano:

•  definicję pozaodsetkowych kosztów związanych z zawarciem umowy pożyczki;
• wzór pozwalający określić maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów ponoszonych przez biorącego pożyczkę pieniężną;

- górną granicę pozaodsetkowych kosztów w całym okresie spłaty pożyczki w wysokości do 25% całkowitej kwoty pożyczki;

• obowiązek informacyjny względem biorącego pożyczkę;
• warunki ustanowienia zabezpieczenia zwrotu pożyczki;
• skutki przedterminowej spłaty pożyczki.

Ustawa antylichwiarska a maksymalny koszt udzielenia pożyczki

Zgodnie z wprowadzanymi regulacjami przez pozaodsetkowe koszty związane z zawarciem umowy pożyczki pieniężnej należy rozumieć wynikające z tej lub innej umowy lub z innej czynności prawnej:

1) marże, prowizje lub opłaty związane z przygotowaniem umowy pożyczki, udzieleniem pożyczki lub jej obsługą, albo koszty o podobnym charakterze,

2) opłaty związane z odroczeniem terminu spłaty pożyczki, jej nieterminową spłatą albo koszty o podobnym charakterze,

3) koszty usług dodatkowych, w szczególności koszty ubezpieczeń, koszty związane z ustanowieniem zabezpieczenia pożyczki, koszty pozyskiwania informacji dotyczących biorącego pożyczkę, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do zawarcia umowy – z wyłączeniem opłat notarialnych oraz danin o charakterze publicznoprawnym, które strony są zobowiązane ponieść w związku z zawarciem umowy.

Ponadto jeżeli dającego pożyczkę reprezentuje przy zawarciu umowy agent lub inna osoba, za której pośrednictwem dający pożyczkę zawiera umowę lub przy której pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, do pozaodsetkowych kosztów związanych z zawarciem umowy pożyczki wlicza się również wynagrodzenie agenta lub tej osoby, o ile ponosi je biorący pożyczkę.

Jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, w umowie pożyczki pieniężnej zawieranej z osobą fizyczną i niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby łączna wysokość pozaodsetkowych kosztów nie może przekraczać maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów określonej wzorem:

MPK = K × n/R × 20%

w którym poszczególne symbole oznaczają:

MPK – maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów,

K – całkowitą kwotę pożyczki, rozumianą jako suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących współfinansowanych kosztów pożyczki, które dający pożyczkę wydaje biorącemu pożyczkę na podstawie umowy,

n – okres spłaty wyrażony w dniach, licząc od dnia wydania przedmiotu pożyczki,

R – liczbę dni w roku.

Pozaodsetkowe koszty, w całym okresie spłaty pożyczki nie mogą być wyższe od 25% całkowitej kwoty pożyczki. Jeżeli pozaodsetkowe koszty przekraczają maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów określoną we wprowadzanych regulacjach, należą się pozaodsetkowe koszty w maksymalnej wysokości. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy uchwalonej ustawy.

Zabezpieczenie pożyczki – nowe regulacje prawne

Jeżeli w związku z zawarciem umowy pożyczki pieniężnej jest udzielane zabezpieczenie zwrotu pożyczki, zobowiązanie takie powinno być określone w umowie, a suma zabezpieczenia roszczeń z tytułu umowy nie może być wyższa od sumy kwoty pożyczki powiększonej o wysokość odsetek maksymalnych obliczonych bezpośrednio od tej kwoty za okres, na który została udzielona pożyczka, wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie obliczonych od kwoty pożyczki za okres do 6 miesięcy oraz maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisów powyższych nie stosuje się do zabezpieczenia przyjmującego postać hipoteki lub zastawu rejestrowego.

Przed zawarciem umowy dający pożyczkę informuje biorącego pożyczkę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o łącznej wysokości pozaodsetkowych kosztów, wysokości odsetek oraz kwocie należnej z tytułu odsetek, którą jest on zobowiązany zapłacić w związku z zawarciem umowy. W przypadku spłaty pożyczki przed terminem określonym w umowie nie można żądać odsetek za okres pozostały do zakończenia okresu, na który zgodnie z umową została udzielona pożyczka, a poniesione pozaodsetkowe koszty ulegają obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby biorący pożyczkę poniósł je przed tą spłatą.

Powyższe, nowowprowadzane regulacje mają zastosowanie do nieuregulowanych innymi przepisami umów, na mocy których osobie fizycznej zostaje przekazana suma pieniężna z obowiązkiem jej zwrotu, niezwiązanych bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby, a także do nieuregulowanych innymi przepisami umów przeniesienia na osobę fizyczną za wynagrodzeniem wierzytelności lub innych praw majątkowych, których wartość oznaczono sumą pieniężną z obowiązkiem ich zwrotu, jeżeli umowy te nie są związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby. W takim przypadku przez całkowitą wartość pożyczki należy rozumieć wartość tych wierzytelności lub praw według stanu na dzień rozporządzenia nimi.

Ustawa antylichwiarska a oświadczenie o poddaniu się egzekucji art. 777 kpc

Ponadto uchwalona ustawa wprowadza w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego wymóg, aby oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji złożone w odrębnym akcie notarialnym, zawierało wskazanie stosunku prawnego, w związku z którym dłużnik poddaje się egzekucji, datę powstania zobowiązania dłużnika, jego treść, a w przypadku zobowiązań z umów wzajemnych - dodatkowo oświadczenie wierzyciela z terminem jego wykonania. Ponadto dodawana regulacja wskazuje, iż składane oświadczenie o poddaniu się egzekucji składane w celu zabezpieczenia roszczeń wynikających z zawarcia przez osobę fizyczną umowy pożyczki niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową prowadzoną przez tę osobę albo z zawarcia przez tę osobę innej umowy, do której przepisy o pożyczce stosuje się odpowiednio, wysokość sumy pieniężnej, do której dłużnik poddaje się egzekucji, nie może przekraczać sumy kwoty pożyczki powiększonej o wysokość odsetek maksymalnych obliczonych bezpośrednio od tej kwoty za okres, na który została udzielona pożyczka, wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie obliczonych od kwoty pożyczki za okres do 6 miesięcy oraz maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów wskazanych w ustawie – Kodeks cywilny.

Ustawa antylichwiarska a kredyty konsumenckie

W zakresie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim uchwalona ustawa przewiduje m. in zmiany polegające na:

- wprowadzeniu regulacji wskazującej, iż instytucja pożyczkowa uzależnia udzielenie kredytu konsumenckiego od pozytywnej oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy, a oceny takiej dokonuje się na podstawie analizy danych udostępnianych przez zaufanych dostawców gromadzących i przetwarzających dane niezbędne do takiej oceny;

• obniżeniu maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego oraz wprowadzeniu rozróżnienia ich wysokości w zależności od długości okresu spłaty kredytu; ustawa przyjmuje, iż dla kredytów o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według wskazanego w ustawie wzoru przyjmującego wartości 10% dla kosztów niezależnych od okresu kredytowania oraz 10 % dla kosztów uzależnionych od okresu kredytowania (w miejsce dotychczasowych wartości 25 % i 30 %); ponadto ustawa wprowadza dodatkową regulację przyjmującą, iż dla kredytów o okresie spłaty krótszym niż 30 dni maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według wskazanego w ustawie wzoru przyjmującego wartość 5 %;
• obniżeniu maksymalnej wysokości kosztów pozaodsetkowych kredytu konsumenckiego ze 100 % do 45% całkowitej kwoty kredytu;
• podwyższeniu wysokości minimalnego kapitału zakładowego instytucji pożyczkowej do kwoty 1 000 000 zł.;
• wprowadzeniu ograniczenia, że środki przeznaczane na udzielanie kredytów konsumenckich przez instytucje pożyczkowe nie mogą pochodzić z działalności polegającej na gromadzeniu środków pieniężnych innych osób fizycznych, osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, w tym z emisji obligacji lub innych instrumentów dłużnych oraz ze źródeł nieudokumentowanych;
• wprowadzeniu zasady odpowiedzialności instytucji pożyczkowej w zakresie udzielanych kredytów konsumenckich za działania lub zaniechania jej pracowników, pośredników kredytowych, za których pośrednictwem udziela kredytów konsumenckich, lub innych przedsiębiorców wykonujących na jej rzecz czynności związane z udzielaniem kredytów konsumenckich, w tym za działania związane z żądaniem od kredytobiorcy zapłaty odsetek lub pozaodsetkowych kosztów kredytu w wysokości wyższej niż maksymalna lub zawarciem umowy, która zobowiązuje do tego kredytobiorcę wobec instytucji pożyczkowej;
• wprowadzeniu nadzoru Komisji Nadzoru Finansowego nad instytucjami pożyczkowymi oraz określenie zasad tego nadzoru, w tym również sankcji dla instytucji pożyczkowych oraz członków zarządu instytucji pożyczkowych za naruszenie obowiązków wskazanych w ustawie jak również zobligowanie instytucji pożyczkowych do ponoszenia opłat na pokrycie kosztów nadzoru;
• wprowadzeniu regulacji dotyczącej możliwości wykreślenia instytucji pożyczkowej z rejestru instytucji pożyczkowych oraz jeżeli jest wpisana jednocześnie do rejestru pośredników kredytu konsumenckiego - także z tego rejestru, w przypadku gdy przestanie ona spełniać warunki do prowadzenia tej działalności.

- wprowadzeniu przepisu karnego penalizującego wprowadzanie w błąd organu nadzoru.

Przyjęte w uchwalonej ustawie zmiany ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe oraz ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych wyłączają stosowanie nowych przepisów ustawy - Kodeks cywilny do umów kredytów i pożyczek udzielanych przez banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.

Ustawa antylichwiarska – kiedy wchodzi w życie?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia z tym, że znowelizowane przepisy ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo bankowe, ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych oraz ustawy o kredycie konsumenckim dotyczące maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, wymogów w zakresie prowadzenia działalności przez instytucje pożyczkowe oraz źródeł pochodzenia środków przeznaczonych na udzielanie kredytów konsumenckich wejdą w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy.

Natomiast z dniem 1 stycznia 2024 r. wejdą w życie przepisy wprowadzone w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, dotyczące nadzoru nad działalnością instytucji pożyczkowych.

Lichwa – co to jest?

Lichwa to działalność polegająca na udzieleniu pożyczki w celu osiągnięcia nadmiernego zysku z wykorzystaniem przymusowego położenia pokrzywdzonego. W praktyce oznacza to pożyczanie pieniędzy na bardzo wysoki procent i osiągnięcie z tego bardzo dużych korzyści. Lichwa to inaczej wyzysk kosztem osoby zmuszonej sytuacją życiową do pożyczenia pieniędzy.