Kategorie

Wyłączenie sędziego z urzędu

Wyłączenie sędziego z urzędu następuje automatycznie,gdy wystąpiła któraś z okoliczności podanych w Kodeksie postępowania karnego.
Konstytucja gwarantuje każdemu prawo do rozpatrzenia sprawy przez bezstronny i niezawisły sąd. Urzeczywistnieniem tego prawa w procedurze karnej jest instytucja wyłączenia sędziego. Jej istota polega na tym, że jeżeli zachodzą okoliczności, które stanowią (lub mogą stanowić) naruszenie bezstronności lub niezawisłości sędziowskiej dany sędzia zostaje z mocy prawa wyłączony i na jego miejsce wstępuje inny sędzia.

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania karnego wyłączenie sędziego może nastąpić w dwóch sytuacjach: z mocy prawa (z urzędu; tzw. „iudex inhabilis”- art. 40 Kodeksu postępowania karnego) oraz na wniosek (tzw. iudex suspectus – art. 41 i nast. Kodeksu postępowania karnego).

Jak następuje wyłączenie?

Wyłączenie sędziego z urzędu następuje automatycznie wtedy, gdy wystąpiła któraś z podanych w art. 40 § 1 Kodeksu postępowania karnego okoliczności. O wyłączeniu sędziego w tym wypadku nie decyduje sąd postanowieniem (tak jak ma to miejsce w sytuacji wyłączenia na wniosek), lecz następuje to automatycznie (z mocy prawa). Chodzi o to, że jeżeli sędzia z powodu przyczyn wskazanych w tym przepisie złoży wniosek o swoje wyłączenie lub taki wniosek złoży strona to albo dany sędzia do sprawy nie zostanie wyznaczony przez prezesa sądu, albo zostanie zmieniony, (jeśli został już do niej wyznaczony) bez obrad nad sensem takiego wniosku.

Skutki procesowe orzekania przez wyłączonego sędziego

Należy mieć na uwadze, że orzekanie przez sędziego wyłączonego z mocy prawa stanowi poważną obrazę przepisów prawa procesowego (poważne uchybienie) brane pod uwagę przez wszystkie instancje odwoławcze z urzędu i powodujące konieczność uchylenia wyroku (w razie rozpatrywania sprawy wskutek apelacji lub kasacji) lub konieczność wznowienia postępowania karnego, (jeżeli wyrok jest już prawomocny).

Przyczyny wyłączenia sędziego

Reklama

Przyczyny wyłączenia sędziego są wymienione enumeratywnie w art. 40 § 1 Kodeksu postępowania karnego, co oznacza, że stanowią one katalog zamknięty, czyli poza tymi przyczynami nie ma innych okoliczności, które decydowałyby o wyłączeniu sędziego z mocy prawa. Wskazanych przesłanek jest 10.

Pierwsza przesłanka (art. 40 § 1 pkt 1) stanowi, że przyczyną wyłączenia sędziego z mocy prawa jest okoliczność, kiedy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio, np., gdy sędzia jest pokrzywdzonym, bądź też oskarżonym w sprawie, w której ma orzekać. Zgodnie z rzymską paremią: Nemo iudex in sua causa (nikt nie może być sędzią we własnej sprawie).

Zobacz: Postępowanie karne

Druga przesłanka (art. 40 § 1 pkt 2) stanowi, że przyczyną wyłączenia sędziego z mocy prawa jest okoliczność, kiedy dany sędzia jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych osób. Przez wspólne pożycie rozumie się przykładowo pożycie w związku konkubinatu.

Reklama

Kolejna okoliczność (art. 40 § 1 pkt 3) to sytuacja, kiedy dany sędzia jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli, np. taką osobą może być zięć, szwagier.

Czwarta przesłanka (art. 40 § 1 pkt 4) stanowi o tym, że wyłączeniu podlega sędzia, który był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły. Oznacza to, że sędzia, który był świadkiem czynu lub został w postępowaniu przygotowawczym przesłuchiwany w charakterze świadka podlega wyłączeniu. Występowanie wcześnie w procesie jako biegły (sporządzenie opinii) również powoduje wyłączenie sędziego.

Następna przesłanka (art. 40 § 1 pkt 5) stanowi, że przyczyną wyłączenia sędziego z mocy prawa jest okoliczność, kiedy sędzia ten brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze. Często się zdarza migracja pomiędzy zawodami prawniczymi, pomiędzy stanowiskiem sędziego, zawodem adwokata, (który może występować jako obrońca lub pełnomocnik), czy radcy prawnego (będącego przykładowo pełnomocnikiem). Przepis ten odnosi się również do sytuacji, kiedy sprawa dotyczy nieletniego, który ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 10 Kodeksu karnego, a którego rodzicem (przedstawicielem ustawowym) jest sędzia, któremu przydzielono tę sprawę.

Szósta przesłanka (art. 40 § 1 pkt 6) odnosi się do sytuacji, kiedy wskazany sędzia brał już udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie. Istotą zaskarżenia orzeczenia lub zarządzenia jest to, że rozpoznawane jest ono ponownie przez sąd, ale o innym personalnie składzie.

Kolejna okoliczność, to okoliczność z art. 40 § 1 pkt 7, kiedy to sędzia brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone. Zrozumiałe jest bowiem, że jeżeli sąd odwoławczy przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania, to właściwym jest skład, w którym żaden z członków wcześniej sprawy tej nie rozpoznawał.

Okolicznością wyłączenia sędziego, (art. 40 § 1 pkt 9) jest również sytuacja, kiedy sędzia nie może rozpoznawać sprawy, w której wniesiono sprzeciw od wyroku nakazowego.

Również sędzia, który wcześniej w tej sprawie prowadził mediację jest wyłączony z mocy prawa od orzekania w tej sprawie (art. 40 § 1 pkt 10).

Przepis art. 40 § 3 KPK wskazuje również, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o wznowienie lub zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać co do tego wniosku lub tej kasacji.

Należy również pamiętać, że wskazane powyżej powody wyłączenia trwają mimo ustania uzasadniającego je małżeństwa, wspólnego pożycia, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 40 § 2).

Zobacz serwis: Wykroczenia

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    18 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Pobieranie torrentów - wyrok TSUE

    TSUE orzekł, iż dostawca internetu może systematycznie rejestrować adresy IP użytkowników oraz udostępniać ich nazwy i adresy pocztowe podmiotowi praw własności intelektualnej lub osobie trzeciej, zajmującej się windykacją tych praw.

    TSUE o dochodzeniu sprawiedliwości przed polskim sądem za zwrot "polskie obozy"

    Były więzień Auschwitz nie może dochodzić sprawiedliwości przed polskim sądem za zwrot "polskie obozy". Tak uznał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    Pokazy dla seniorów – propozycje zmian

    Pokazy, często kierowane są do seniorów, mogą być źródłem nieuczciwych praktyk przedsiębiorców. UOKiK przygotował propozycje zmian w przepisach.

    Zniesławienie – jak można dochodzić odpowiedzialności sprawcy?

    Zniesławienie to przestępstwo, a jego ofiara może dochodzić odpowiedzialności sprawcy w postępowaniu karnym. W jaki sposób?

    SN o kwalifikacji danego związku chemicznego w sprawie o narkotyki

    Zdaniem Sądu Najwyższego o tym jak kwalifikować dany związek chemiczny w sprawie o narkotyki decyduje sąd orzekający.

    Wakacje 2021 - prawa pasażerów

    W wakacje 2021 r. ruch pasażerski będzie zależał od sytuacji epidemiologicznej. O jakich prawach powinni pamiętać pasażerowie?

    Dobry start 2021 – wniosek

    Wniosek o świadczenie dobry start w 2021 r. rodzice złożą według zmienionych zasad. Od kiedy będą przyjmowane wnioski?

    PESEL w spisie powszechnym - UODO wystąpił do GUS

    Prezes UODO wystąpił do GUS w sprawie wątpliwości dotyczących procesu pozyskiwania numeru PESEL od osób dokonujących tzw. samospisu internetowego.

    Termin wdrożenia e-doręczeń przesunięty?

    Przesunięcie terminu wdrożenia e-doręczeń zakłada nowelizacja uchwalona przez Sejm. Kiedy mają wejść w życie nowe przepisy?

    Emerytura dla zwierząt służących w służbach mundurowych

    Rząd przyjął projekt ustawy regulującej status zwierząt w służbach mundurowych. Projekt zmienia w tym zakresie m.in. ustawę o Policji oraz szereg innych aktów prawnych.

    Świadczenia dla niepełnosprawnych w 2021 r.

    Świadczenia dla osób niepełnosprawnych w 2021 r. obejmują m.in. renty, zasiłki pielęgnacyjne czy świadczenia dla osób niesamodzielnych.

    NIK o dzierżawie gruntów rolnych w parkach narodowych

    Niezgodny z prawem wybór dzierżawców, naruszanie zasad równego dostępu do udziału w przetargu oraz jawności i jednolitości postępowania, a także niezapewnienie najkorzystniejszego wyniku przetargu – takie nieprawidłowości w gospodarowaniu gruntami rolnymi Skarbu Państwa stwierdziła NIK w sześciu na siedem skontrolowanych parków narodowych.

    Nabór wniosków o wsparcie na zalesianie do 02.08.2021 r.

    Do 02.08.2021 r. odbywać się będzie nabór wniosków o przyznanie wsparcia na zalesienie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Beneficjentem w zakresie kosztów założenia uprawy leśnej mogą być nie tylko rolnicy, ale również jednostki samorządu terytorialnego i jednostki organizacyjne gmin, powiatów oraz województw.

    Ryczałt na dojazdy dla funkcjonariusza Służby Więziennej

    Co do zasady świadczenia otrzymywane przez funkcjonariuszy Służby Więziennej stanowią dla nich przychód ze stosunku służbowego. Nie oznacza to jednak, że zawsze będą one podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

    Reforma przepisów o nieletnich - zmiany w izolacji sprawców najcięższych przestępstw

    W resorcie sprawiedliwości przygotowano projekt ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Ma on skutecznie zniechęcić ich do łamania prawa. Nowe przepisy powinny też zapewnić odpowiednie środki reakcji, gdy nieletni popełnią wykroczenie, przestępstwo lub są mocno zdemoralizowani.

    RIO: wójt może zatrudnić komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej

    Wójt może zatrudnić komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej, w tym także na tym stanowisku może zatrudnić komendanta gminnego związku ochotniczych straży pożarnych – podkreśliła Regionalna Izba Obrachunkowa w Białymstoku.

    Projekt Ustawy o Ochotniczej Straży Pożarnej – informacje, wyjaśnienia

    W ostatnim czasie opublikowano treść projektu Ustawy o Ochotniczej Straży Pożarnej. Rozpoczęły się również konsultacje społeczne, w których udział bezpośrednio bierze kadra kierownicza Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Państwowej Straży Pożarnej.

    Test sprawności fizycznej policjantów 2021 r.

    Zgodnie z zapisami ustawy o Policji policjant jest obowiązany utrzymywać sprawność fizyczną zapewniającą wykonywanie przez niego zadań służbowych. Co roku policjanci przystępują do testów sprawności fizycznej, których zaliczenie jest wymagane. Każdego funkcjonariusza Policji obowiązuje minimalny poziom sprawności motorycznej, gwarantujący efektywność podejmowanych działań. Testy nie dotyczą osób ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji, ale policjantów w czynnej służbie, a więc tych osób, które w procesie rekrutacji oraz w późniejszych latach służby wykazały się wymaganą sprawnością fizyczną.

    Nowe definicje w ustawie Prawo o ruchu drogowym

    20 maja oraz 1 czerwca 2021 r. weszły w życie dwie nowelizacje ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Zmiany zawarte w tych przepisach w istotny sposób wpłyną na bezpieczeństwo w ruchu drogowym.

    56 mln złotych z Programu Infrastruktura i Środowisko trafi do jednostek policji w całym kraju

    Prawie 500 sztuk motocykli trafi do jednostek policji w całym kraju. Zakupy będą realizowane z pieniędzy unijnych.

    W konsultacjach projekt zmian odnoszący się do sądów wojskowych

    Zmiany w organizacji kolegiów sądów wojskowych, analogiczne do wprowadzonych w lutym zeszłego roku w sądach powszechnych oraz związane z nimi nowe zasady opiniowania kandydatów na sędziów wojskowych - przewiduje projekt resortu sprawiedliwości, nad którym w maju trwają konsultacje.

    Wydawanie pozwoleń na broń prywatną żołnierzom zawodowym

    Posiadanie broni palnej lub amunicji do niej bez wymaganego pozwolenia jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Z kolei posiadanie bez wymaganej rejestracji broni pneumatycznej lub bez pozwolenia miotacza gazu obezwładniającego (z wyłączeniem ręcznego) lub narzędzia albo urządzenia, którego używanie może zagrażać życiu lub zdrowiu, jest wykroczeniem. Jak wygląda procedura wydawania żołnierzom zawodowym pozwolenia na broń? Kiedy pozwolenie nie jest potrzebne?

    Zmiany w funduszach na nagrody i zapomogi żołnierzy niezawodowych już od 24.06.2021

    Od 24.06.2021 Minister Obrony Narodowej będzie mógł z własnej inicjatywy przekazać do dyspozycji dowódcy jednostki wojskowej środki funduszu pozostające w jego dyspozycji z przeznaczeniem na nagrody dla żołnierzy niezawodowych pełniących służbę wojskową w podległych temu dowódcy jednostkach wojskowych.

    Skutki doręczenia aktu inwestorowi posiadającemu pełnomocnika

    Organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie lub w formie dokumentu elektronicznego, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych.

    Renty dożywotnie z rosnącym zainteresowaniem seniorów

    Renty dożywotnie cieszą się coraz większym zainteresowaniem seniorów. Rośnie również liczna sporów sądowych związanych z umowami renty lub dożywocia.