Jawność rozprawy w postępowaniu karnym

W charakterze publiczności na sali rozpraw mogą przebywać jedynie osoby pełnoletnie i nieuzbrojone. Wyklucza się również udział osób nietrzeźwych lub innych, których postawa nie licuje z godnością Sądu. Przewodniczący może zezwolić na obecność na rozprawie małoletnim oraz osobom obowiązanym do noszenia broni.

Zobacz: Zaskarżenie wyroku zaocznego w postępowaniu karnym

W art. 357 kpk w szczególny sposób uregulowano kwestię udziału w rozprawie przedstawicieli prasy lub telewizji. Mogą oni oczywiście przebywać na sali rozpraw w charakterze publiczności bez uzyskania żadnego szczególnego pozwolenia. Pozwolenie Sądu jest natomiast potrzebne na dokonywanie za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z przebiegu rozprawy. Warunkiem udzielenia zgody jest przedstawienie od wykazania przez przedstawicieli prasy uzasadnionego interesu społecznego w rejestrowaniu rozprawy oraz dokonywanie tych czynności w taki sposób, że nie będzie utrudniać to prowadzenia rozprawy. Przeciwko zezwoleniu na nagrywanie rozprawy może natomiast przemawiać ważny interes uczestnika postępowania.

Zgoda na nagrywanie (wyłącznie rejestrowanie dźwięku) może być udzielona również stronie postępowania - jeżeli nie przemawia przeciw temu wzgląd na prawidłowość postępowania.
Reguła jawności rozprawy może zostać wyłączona. Wówczas rozprawa odbywa się niejawnie – czyli bez udziału publiczności.

Z mocy prawa niejawna jest rozprawa dotycząca:

•  wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie środka zabezpieczającego,

• sprawy o pomówienie lub znieważenie.

W przypadku spraw o pomówienie lub znieważenie „dysponentem” jawności rozprawy jest pokrzywdzony, który może złożyć wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie jawnym.
Art. 360 kpk określa natomiast sytuacje kiedy sąd przez wydanie postanowienia wyłącza jawność rozprawy.
Jawność rozprawy może być wyłączona w całości lub w części gdy mogłaby:

•  wywołać zakłócenie spokoju publicznego,

•  obrażać dobre obyczaje,

•  ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy,

•  naruszyć ważny interes prywatny.

Ponadto Sąd może wyłączyć jawność rozprawy na wniosek osoby składającej wniosek o ściganie lub jeżeli choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat.

W razie wyłączenia jawności mogą być obecne na rozprawie, oprócz osób biorących udział w postępowaniu, po dwie osoby wskazane przez oskarżyciela publicznego, oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciela prywatnego i oskarżonego. Jeżeli jest kilku oskarżycieli lub oskarżonych, każdy z nich może żądać pozostawienia na sali rozpraw po jednej osobie. Przewodniczący poucza obecnych o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedza o skutkach niedopełnienia tego obowiązku. Rozpowszechnianie informacji z rozprawy prowadzonej z wyłączeniem jawności jest zagrożone karą do 2 lat pozbawienia wolności (art. 241 § 2 kk). 

Zobacz: Kodeks karny

Bez względu na to czy rozprawa odbywała się jawnie czy z wyłączeniem jawności – publikacja wyroku zawsze odbywa się jawnie. Natomiast wówczas, gdy jawność rozprawy została wyłączona chociażby w części, sąd może wyłączyć jawność rozprawy w czasie przedstawiania ustnie powodów wyroku.