Ulgi dla samotnych rodziców po rozwodzie. Jednoznaczne stanowisko MF

Jedna z posłanek w interpelacji do Ministerstwa Finansów zwróciła uwagę na sytuację podatkową osób samotnie wychowujących dzieci w kontekście wspólnego rozliczania się po reformie tzw. Polskiego Ładu. Poprzedni rząd postanowił zasadniczo zmodyfikować konstrukcję podatkową funkcjonującą od lat 90. XX wieku, likwidując możliwość preferencyjnego rozliczenia się przez rodziców samotnie wychowujących dzieci. Od 1 stycznia 2022 r. opcja wspólnego rozliczenia się z dzieckiem przez rodzica samotnie je wychowującego została zastąpiona ulgą podatkową 1500 zł. Zmiana ta, a zwłaszcza sposób jej wprowadzenia, wzbudziła liczne wątpliwości i powszechne niezadowolenie.

Ograniczenia w zasadach wspólnego rozliczania się dla rodziców samotnie wychowujących dzieci

Posłanka wskazuje, że mimo zgłaszanych zastrzeżeń ustawodawca postanowił wprowadzić istotne ograniczenie w zasadach wspólnego rozliczania się dla rodziców samotnie wychowujących dzieci. Wprowadzono regulację, zgodnie z którą powyższy sposób opodatkowania nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze.

Należy mieć na względzie fakt, iż w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2021 r. sądy administracyjne stały na korzystnym dla podatników stanowisku, zgodnie z którym skoro samotnie wychowującą dziecko jest osoba, która w oznaczonym czasie sama zajmuje się dzieckiem i faktycznie wychowuje dziecko bez udziału drugiego rodzica, to w sytuacji, gdy oboje sprawują opiekę nad dzieckiem oddzielnie, w innym miejscu, naprzemiennie, a więc nie wspólnie, to prawo do skorzystania z preferencyjnego opodatkowania może mieć każdy z nich.

Obecnie z niepokojem obserwuje się praktyki organów podatkowych, polegające na odmawianiu możliwości preferencyjnego rozliczenia się osobom rozwiedzionym, faktycznie samotnie wychowującym dziecko, gdy nie jest ono objęte systemem opieki naprzemiennej, ale utrzymuje kontakt z drugim rodzicem. W trosce o zapewnienie ochrony praw tej grupy podatników, posłanka zwróciła się więc do MF z następującymi pytaniami:

1. Czy resort rozważa wydanie objaśnień w sprawie stosowania przepisów dotyczących preferencyjnego rozliczenia podatkowego dla samotnych rodziców?
2. Czy rozważane jest wprowadzenie zmian legislacyjnych w odniesieniu do wyłączenia, o którym mowa w art. 6 ustawy o PIT, dotyczącego sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej nad dzieckiem?

MF nie rozważa wydania objaśnień w sprawie opodatkowania dochodów osób samotnie wychowujących dzieci

Wiceminister finansów Jarosław Neneman w odpowiedzi na interpelację stwierdziła, że resort finansów nie rozważa wydania objaśnień w sprawie opodatkowania dochodów osób samotnie wychowujących dzieci. Nie są prowadzone również prace nad zmianą przepisów ustawy PIT w tym zakresie, w szczególności w odniesieniu do rodziców sprawujących opiekę naprzemienną.

Praktyczne wyjaśnienia dotyczące stosowania omawianej regulacji zawiera poradnik: „Preferencyjne rozliczenie dochodów osób samotnie wychowujących dzieci”, który jest zamieszczony w portalu podatki.gov.pl. Informacje na ten temat zawierają również broszury do zeznań podatkowych PIT-36 oraz PIT-37.

Ulga dla osób rozwiedzionych, faktycznie samotnie wychowującym dziecko, gdy nie jest ono objęte systemem opieki naprzemiennej

Odnosząc się natomiast do zawartego w interpelacji stwierdzenia, że „obserwuje się praktyki organów podatkowych, polegające na odmawianiu możliwości preferencyjnego rozliczenia się osobom rozwiedzionym, faktycznie samotnie wychowującym dziecko, gdy nie jest ono objęte systemem opieki naprzemiennej, ale utrzymuje kontakt z drugim rodzicem”, wiceminister finansów stwierdził, że z przekazanych przez Dyrektorów Izb Administracji Skarbowej wyjaśnień wynika, iż w obowiązującym stanie prawnym, w ramach prowadzonych czynności sprawdzających, kontroli podatkowych oraz postępowań podatkowych nie były prowadzone sprawy, w których odmówiono możliwości preferencyjnego opodatkowania dochodów na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci osobom rozwiedzionym, faktycznie samotnie wychowującym dziecko, w sytuacji, gdy dziecko nie jest objęte systemem opieki naprzemiennej, ale utrzymuje kontakt z drugim rodzicem. Co do zasady organy podatkowe stoją na stanowisku, że w sytuacji gdy:

• dziecko rozwiedzionych rodziców pozostaje pod stałą, codzienną opieką jednego z rodziców, z którym mieszka oraz który ma nieograniczoną władzę rodzicielską, natomiast drugi rodzic jest zobowiązany wyłącznie do płacenia alimentów lub zajmuje się dzieckiem (kontaktuje się z dzieckiem) doraźnie, gdyż ma ograniczoną władzę rodzicielską – wówczas rodzice nie wychowują dziecka wspólnie, a status rodzica samotnie wychowującego dziecko ma ten (jako jedyny), z którym dziecko zamieszkuje, i który na co dzień je wychowuje;
• żaden z rodziców nie ma ograniczonej władzy rodzicielskiej oraz oboje rodzice uczestniczą w procesie wychowawczym dziecka, ale zaangażowanie jednego z rodziców jest większe (okresy sprawowania czynności wychowawczych jednego rodzica są nieporównywalnie dłuższe, niż drugiego) – wówczas rodzice nie wychowują dziecka wspólnie oraz, że jeden rodzic ma status rodzica samotnie wychowującego dziecko. Co do zasady rodzicem samotnie wychowującym dziecko w tym przypadku jest ten, który w większym stopniu uczestniczy w procesie wychowawczym dziecka;
• rozwiedzeni rodzice są zaangażowani w równym stopniu w proces wychowawczy dziecka, czyli sprawują faktycznie opiekę naprzemienną, wówczas rodzice wychowują dziecko wspólnie i tym samym żaden z rodziców nie ma prawa do opodatkowania swoich dochodów na preferencyjnych zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dziecko.

Znajduje to potwierdzenie w odpowiedzi ministra finansów na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich, udostępnionym w bip.brpo.gov.pl. Odpowiedź z 2 maja 2024 r. DD3.055.2024, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-podatki-samotni-rodzice-ulgi-mf-odpowiedz.