Gmina, Samorząd

W rządzie trwają prace nad nowymi przepisami, na podstawie których samorządy zyskają nowe uprawnienie – do wyznaczania, w drodze uchwał rady gminy (które stanowić będą akty prawa miejscowego), stref, w których zakazany będzie najem nieruchomości trwający krócej niż 30 dni jednorazowo w stosunku do jednego klienta (czyli – wynajem krótkoterminowy). Jak argumentuje Ministerstwo Sportu i Turystyki, będące autorem ww. projektu – nowe regulacje „mają odpowiedzieć na wyzwania związane z rosnącą skalą najmu krótkoterminowego, w tym ograniczyć szarą strefę i zapewnić uczciwą konkurencję na rynku noclegowym.”

Terenów pod zabudowę mieszkaniową mamy w Polsce tyle, że mogłoby tam zamieszkać nawet 200 mln osób - zauważają eksperci. Rozrastają się kosztem łąk, lasów czy mokradeł. Kwestie niekontrolowanej zabudowy mają uregulować plany ogólne gmin. Eksperci zachęcają do udziału w konsultacjach społecznych przy ich tworzeniu.

W dniu 14 kwietnia 2026 r. rząd przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, który od 1 stycznia 2027 r. wprowadza istotne ograniczenia w wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy, a konkretnie – w zakresie podmiotów, które są uprawnione do uzyskania decyzji WZ. Projekt został następnie przekazany do Sejmu, gdzie spotkał się z uznaniem sejmowej Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. To już kolejna (w ostatnim czasie) duża zmiana w zakresie zasad ustalania warunków zabudowy – od 1 stycznia 2026 r. bowiem nie uzyska się już bezterminowej decyzji o warunkach zabudowy.

Z uwagi na fakt, że istnieją w Polsce miejscowości i gminy, w których „powstały wręcz osiedla zbudowane dokładnie po to, żeby osoby przyjeżdżające spoza kraju wegetowały w tych pomieszczeniach i to są z reguły domy jednorodzinne, albo budynki typu bliźniak, w którym mieszka kilkadziesiąt osób w urągających warunkach, bez szacunku dla przepisów sanitarnych i przeciwpożarowych” – Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) przygotowało przepisy wprowadzające rewolucję w wynajmie nieruchomości na cele zamieszkania okresowego. Na powyższy cel będzie można przeznaczyć już tylko 30% powierzchni nieruchomości, a wynajmujący, który nie wywiąże się z nowych obowiązków w zakresie zmiany sposobu użytkowania – będzie mógł zostać obciążony karą finansową do 10 tys. zł.

Czy sprzedaż alkoholu w butelkach o pojemności poniżej 300 ml przyczynia się do rozwoju uzależnień? Odpowiedź na to pytanie nie jest oczywista, jednak jedno jest pewne – tzw. małpki są istotnym problemem nie tylko w tym kontekście, ale również komunalnym i finansowym. Czy jest szansa na to, by regulacje prawne wyeliminowały je z rynku?

Podczas posiedzenia Rady Ministrów, które odbyło się w dniu 14 kwietnia 2026 r., rząd zdecydował o wydłużeniu ważnego dla właścicieli nieruchomości (oraz gmin) terminu w zakresie reformy planowania przestrzennego. W związku z ww. reformą – już niebawem, bo od 1 lipca 2026 r. (a jeżeli nowelizacja przyjęta przez Radę Ministrów wejdzie ostatecznie w życie – od 1 września 2026 r.) – miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego oraz decyzje o warunkach zabudowy będą musiały być zgodne z uchwalanymi przez gminy planami ogólnymi, a tym samym – gminy będą mogły uniemożliwić właścicielowi nieruchomości np. budowę domu na działce, która w ww. planie ogólnym zostanie zlokalizowana w strefie objętej zakazem zabudowy.

Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła informację o wynikach kontroli „Zarządzanie zasobami ludzkimi w administracji publicznej”. Skontrolowano 17 urzędów różnych szczebli, w tym cztery urzędy gmin. NIK sprawdzała zarówno sposób organizacji pracy urzędników jak i kwestie płacowe.

Zbliża się termin zapłaty kolejnej należności na rzecz gmin. Warto go dotrzymać, by kwota nie wzrosła. Jest to szczególnie istotne dlatego, że w 2026 i bez tego trzeba zapłacić więcej, niż w 2025 r. Na dodatek tuż po zakończeniu rocznych rozliczeń w PIT, co dla niektórych może być niefortunnym zbiegiem obciążeń domowego budżetu.

W gminach ruszają wiosenne kontrole. Chodzi o nielegalne podłączenia do sieci, za które grozi nawet 10 tys. zł kary. Kto powinien mieć się na baczności, a najlepiej jak najszybciej usunąć niezgodne z obowiązującymi przepisami instalacje? Sprawa jest prosta, a jednak wielu mieszkańców jest zaskoczonych.

Sprostanie wymogom w zakresie warunków pracy osób prowadzących pojazdy na liniach komunikacyjnych w komunikacji miejskiej okazało się być dla samorządów dużym wyzwaniem. Przeszkodą najczęściej jest nieuregulowany stan prawny nieruchomości i konieczność podłączenie do sieci energetycznej, kanalizacyjnej i wodociągowej.

Nie cichnie dyskusja o bezdomnych zwierzętach po tym, gdy piosenkarka Dorota Rabczewska nagłośniła problem patoschronisk, działających często za wiedzą lokalnych władz. W tym kontekście pojawiają się nowe pomysły na rozwiązanie problemu. Jednym z nich jest propozycja gminy Słońsk, która chce zachęcać mieszkańców do adopcji psów poprzez wsparcie finansowe. To ma być „Becikowe na 4 łapy” wynoszące 1500 złotych. Podobne rozwiązanie wprowadził już samorząd w Chojnicach, który jest jeszcze bardziej hojny, bo oferuje 2 tysiące złotych.

W dniu 15 maja 2025 r., przez grupę posłów Lewicy, do Sejmu został wniesiony poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz ustawy o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych, który przewiduje likwidację uprawnienia rad gmin do stosowania bonifikat przy sprzedaży mieszkań komunalnych, wchodzących w skład zasobów gminy. W ocenie autorów projektu – proponowane zmiany, polegające na likwidacji możliwości sprzedaży mieszkań komunalnych z bonifikatą, mają doprowadzić do – „zahamowania prywatyzacji, wzmocnienia mieszkalnictwa publicznego i zwiększenia dostępność lokali dla rodzin o niskich dochodach”.

Podatek od nieruchomości bywa istotnym obciążeniem dla budżetu, szczególnie w przypadku podmiotów, które dysponują złożonymi obiektami. Czy w przypadku prowadzenia działalności niosącej szczególne korzyści dla społeczności lokalnej, powinny one mieć możliwość skorzystania w tym zakresie z odpowiedniego zwolnienia? O tym musi zdecydować gmina.

W 2026 roku obowiązuje wyższy limit opłaty targowej. Maksymalna dzienna stawka wynosi 1176,67 zł, czyli o 4,5 proc. więcej niż w 2025 r. Choć to jedynie górna granica, zmiana ma znaczenie dla osób prowadzących sprzedaż na targowiskach.

Czy dostęp do pomieszczenia socjalnego i toalety odpowiadającej określonym standardom może być w XXI wieku tematem podlegającym długotrwałej dyskusji? Jak się okazuje, tak. Pracodawcom samorządowym od 2022 r. nie udało się dostosować infrastruktury do wymagań wynikających z przepisów, a resort właśnie postanowił złagodzić wymagania. Co czeka pracowników zatrudnionych jako kierowcy?

„Oddaliśmy miastu własne mieszkania (lub przekazaliśmy naszą własność poprzednim najemcom, zdejmując z gminy ciężar ich relokacji i długów), płaciliśmy wielokrotnie podwyższony, licytowany rynkowo czynsz, a teraz państwo chce nas zrównać z beneficjentami pomocy socjalnej, odebrać naszym rodzinom prawo do dziedziczenia najmu i inwigilować nas w księgach wieczystych” – skarżą się mieszkańcy warszawskich osiedli. Nowy rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw autorstwa Minister Finansów i Gospodarki – w zakresie wyłączenia „automatyzmu” w dziedziczeniu stosunku najmu komunalnego – „wrzuca do jednego worka” wszystkich najemców lokali należących do zasobów miasta/gminy, niezależnie od tego, czy w najem ten wstąpiono w zamian za przekazanie miastu/gminie prawa własności (lub spółdzielczego własnościowego prawa) do swojego dotychczasowego mieszkania. W obronie najemców staje Urząd m.st. Warszawy, który zgłasza zastrzeżenia do projektu, jednak – czy ochronią one wszystkich najemców?

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lutego 2026 r. (III OSK 1257/25) orzekł, że informacje dotyczące spisu wyborców stanowią informację publiczną. Oznacza to, że organy gmin nie mogą odmówić ich udostępnienia, powołując się wyłącznie na ochronę danych osobowych. Wyrok budzi pytania o granicę między jawnością życia publicznego a prawem do prywatności wyborców.

Sztuczna inteligencja w urzędach przestaje być abstrakcją. Ministerstwo Cyfryzacji zaprezentowało pierwszy kompleksowy przewodnik po AI dla administracji publicznej i ruszyło z bezpłatnymi szkoleniami dla urzędników. Na premierowej konferencji pojawiło się blisko 1700 samorządowców z całej Polski. AI w sektorze publicznym to już nie pytanie „czy", ale „jak".

Schrony, miejsca doraźnego schronienia i infrastruktura wspierająca ewakuację ludności - wszystko to wraca do planowania miast w Polsce. To skutek zmieniającej się sytuacji bezpieczeństwa w Europie. Czym są "punkty schronienia"? Będą wykorzystywane obiekty już istniejące oraz budowane nowe. Samorządy mają ważne zadanie do wykonania.

Właściciele nieruchomości muszą liczyć się z karą sięgającą 10 000 zł, jeśli podczas kontroli zostanie wykryty biały dym wydostający się z ich posesji, a konkretnie z nieruchomości. W wielu gminach uruchamia się właśnie teraz, w okresie wiosennym serię skutecznych działań mających na celu sprawdzenie szczelności sieci kanalizacji sanitarnej oraz wykrycie nielegalnych podłączeń wód opadowych i drenażowych.

Choć po zmianie przepisów miało być łatwiej, to podatek od nieruchomości wciąż staje się źródłem wielu sporów. Samorządy żądają podatku, sądy je popierają, a specjaliści alarmują, że potrzebna jest interpretacja ogólna. Co na to resort finansów?

Rodzice dorosłych dzieci, które wyprowadziły się z domu, coraz częściej składają skargi na decyzje gmin odmawiających im zwolnienia z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO), uważa, że takie praktyki mijają się z celem ustawy o Karcie Dużej Rodziny i powinny zostać zmienione. O przedstawienie swojego stanowiska w sprawie poproszono MRPiPS.

Związek Gmin Wiejskich RP skierował do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismo, w którym domagał się kompleksowej reformy płac w jednostkach samorządu terytorialnego. Zagadnienia dotyczące wprowadzenia systemowych rozwiązań w zakresie wynagradzania pracowników samorządowych będą przedmiotem analiz – poinformowało MRPiPS.

Ministerstwo zapowiada uproszczenie przepisów i wycofanie kar za brak deklaracji dotyczących azbestu. Samorządy alarmują jednak, że bez realnego finansowania usunięcie niebezpiecznych wyrobów do 2032 roku może okazać się nierealne.

Temat planów ogólnych, nad którymi pracują samorządy od miesięcy budzi emocje. Czy będzie można wybudować dom na działce, którą mam od lat? Odpowiedzi na to pytanie szukało wielu właścicieli nieruchomości, a uzyskanie jej wcale nie było łatwe.