Kilkaset MOPS już zlikwidowanych. Kolejne czekają w kolejce. [Projekt ustawy]

• Projekt ustawy, która jest wyrokiem dla MOPS - zostaną przekształcone w CUS
• CUS zastępują MOPS. Czy opieka i świadczenia niepieniężne ważniejsze niż zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie wspierający i pielęgnacyjne?
• Co oferują CUS?
• Dziś CUS (jak MOPS) działają podwójnie - wypłacają zasiłki i udzielają świadczeń niepieniężnych. Ale jakie będą w przyszłości proporcje między pieniędzmi i usługami dla potrzebujących?

Tezy postawione w artykule umieszczam w kontekście przesuwania przez rząd znaczenia świadczeń dla niepełnosprawnych, staruszków i ubogich ze świadczeń pieniężnych (tu brak waloryzacji zasiłku pielęgnacyjnego) w kierunku niepieniężnych (opieka). Każda osoba niepełnosprawna wie o ustawie o asystencji, która rodzi się w wielkich bólach, ale kiedyś wejdzie w życie. Niedawno RCL opublikował projekt ustawy o opiece długoterminowej. Teraz mamy kolejną ważną publikację - projekt nowelizacji ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (CUS). Nowelizacja sprawa, że takie Centra są atrakcyjniejsze dla prowadzących je gmin. Celem rządu jest zachęcenie gmin do przekształcenia MOPS w CUS.

Projekt ustawy, która jest wyrokiem dla MOPS - zostaną przekształcone w CUS

Właśnie został opublikowany projekt ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Dziś system wsparcia dla osób potrzebujących działa w ten sposób, że świadczenia niepieniężne takie jak usługi opiekuńcze są uzupełnieniem świadczeń pieniężnych. W przyszłości proporcje mogą zostać odwrócone z prozaicznej przyczyny – braki budżetowe.

To dalsza przyszłość. Dziś nowe przepisy służą likwidacji znanych wszystkim MOPS przekształcanych w CUS.

Poniżej projekt nowelizacji ustawy o CUS - jej omówienie i linki na końcu artykułu:

Zmiany, które wprowadzi ta nowelizacja są adresowane dla gmin - nowe przepisy usuwają szereg przeszkód prawnych, które blokowały przekształcanie MOPS w CUS. Np. MOPS zarządzał opieką w postaci zapewnienia mieszkań dla potrzebujących. W poprzedniej wersji ustawy nie mógł tego robić CUS więc gminy nie miały jak przekształcić MOPS w CUS. Teraz będą mogły, a gminy otrzymają zachętę do tworzenia CUS kosztem likwidacji MOPS.

CUS zastępują MOPS. Czy opieka i świadczenia niepieniężne ważniejsze niż zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie wspierający i pielęgnacyjne?

Czym są CUS? Jak wspomniałem, to instytucje zastępujące MOPS na terenie gminy. Przejmują usługi oferowane dziś przez MOPS i dodatkowo oferują szereg innych. Przede wszystkim każda gmina może uchwalić swój lokalny program pomocy np. wsparcia ubogich, chorych, niepełnosprawnych, ale też pomoc dzieciom w szkołach w zakresie II śniadania. Wszystko odbywa się na poziomie gminy a nie całej Polski. Rząd zakłada, że gminy będą sprawnie i elastycznie oferować programy rzeczywiście dopasowane do lokalnych potrzeb. Tyle, że wieloletnie doświadczenia mówią, że rząd na wszystkie pomysły i zamierzenia gmin nie da im pieniędzy. Dodatkowo CUS (zastępując MOPS) prawdopodobnie z biegiem lat będą przesuwały ciężar pomocy osobom potrzebującym w kierunku świadczeń niepieniężnych (to moja prywatna obawa).

Polecamy KSeF - podręcznik

KSeF – jak wdrożyć

Instrukcje KSeF. 15 praktycznych procedur dla podatników

Co oferują CUS?

CUS to taki MOPS, który dodatkowo oferuje lokalne „usługi społeczne”.

Warto mocno podkreślić: wszystkie usługi wymienione w tabeli mają charakter wyłącznie niepieniężny. Co to oznacza w praktyce? CUS nie wyda potrzebującym twardej gotówki. Nie da dofinansowania do czynszu samotnej matce, nie przekaże pieniędzy na wakacje dla dziecka z ubogiej rodziny, ani nie wręczy gotówki osobie w kryzysie bezdomności czy osobie z niepełnosprawnością. Zamiast tego zaoferuje konkretną usługę — np. miejsce w noclegowni albo wsparcie opiekuna.

CUS wypłaci zasiłek na takie cele tylko wtedy, gdy rząd odgórnie wprowadzi odpowiednie świadczenie dla całego kraju i wyłoży na nie realne pieniądze. A jak wygląda realizacja rządowych obietnic w praktyce — wszyscy dobrze wiemy.

Dziś CUS (jak MOPS) działają podwójnie - wypłacają zasiłki i udzielają świadczeń niepieniężnych. Ale jakie będą w przyszłości proporcje między pieniędzmi i usługami dla potrzebujących?

Poniżej definicja usług społecznych, którą wprowadzi nowelizacja. Jasno z niej wynika, że dotyczy tylko świadczeń bez wypłaty pieniędzy dla potrzebujących, a dania mu np. opieki asystenta:

Oczywiście dziś CUS działa podwójnie:

1) wypłaca te świadczenia, które są dziś wszystkim znane z oferty MOPS (np. zasiłek pielęgnacyjny, zasiłki pomocowe).

2) oferuje świadczenia niepieniężne.

Ale to jest stan w 2026 r., a ten artykuł dotyczy procesu zmian w MOPS/CUS w perspektywie najbliższej dekady - nietrudno zauważyć, że rząd kieruje do Sejmu kolejne ustawy tworzące prawne podwaliny pod system świadczeń niepieniężnych. Tworzony jest system raportowania o tych świadczeniach (zobacz sobie projekt ustawy o opiece długoterminowej - to ustawa o tym jak mają być tworzone raporty i analizy o tej opiece tak, aby rząd wiedział jak funkcjonuje). Wizytówką rządu są przecież wszelkiego typu opieki nad osobami niepełnosprawnymi, a nie wypłacanie im pieniędzy po to, aby mogli kupić na rynku komercyjną usługę opiekuna (rząd promuje asystencję osobistą oraz usługi sąsiedzkie).