Gmina, Samorząd

W dniu 9 stycznia 2026 r. Prezydent podpisał ustawę z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustaw w celu usprawnienia mechanizmów wsparcia odbiorców energii elektrycznej i ciepła, wprowadzającą zmiany w przepisach o nowym świadczeniu, którego celem jest wsparcie w zakresie rachunków za ogrzewanie dla osób zagrożonych ubóstwem energetycznym. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie mógł pozostawić wniosek o przyznanie świadczenia (bonu ciepłowniczego) bez rozpoznania (a tym samym – świadczenie nie zostanie wypłacone) w przypadku, gdy zaistnieją okoliczności określone w nowelizacji, a – dotyczy to zarówno wniosków o świadczenie za rok 2026 r., jak i za rok 2025, których termin składania upłynął 15 grudnia br. Ustawa weszła w życie w dniu 14 stycznia 2026 r.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej rozpoczęło konsultacje projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast. Kluczowym rozwiązaniem ma być wprowadzenie tzw. związku rozwojowego, czyli nowej, elastycznej formy współpracy samorządów, która ma usprawnić planowanie, transport i dostęp do usług publicznych.

1179 samorządów otrzyma wsparcie z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg w łącznej wysokości 2,7 mld zł - napisał w środę na platformie X minister infrastruktury Dariusz Klimczak. Poinformował jednocześnie o zatwierdzeniu listy zadań dla RFRD.

Z analiz Instytutu Ochrony Środowiska wynika, że na skutek zjawisk ekstremalnych takich jak m.in. powodzie, podtopienia, susze czy przymrozki wiosenne, Polska traci rocznie średnio około 6 miliardów złotych. Jak budować odporność rolnictwa na zmiany klimatu? Ogromna w tym rola samorządów gmin wiejskich.

Nowy rok kalendarzowy zazwyczaj wiąże się z podwyżkami. Tak jest również w 2026 roku, który przywitał Polaków wzrostem stawek m.in. podatków i opłat lokalnych. Jednak podwyżki nie obejmą wszystkich. Dlaczego?

Zapobieganie bezdomności zwierząt i zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywanie należy do zadań własnych gmin. Wywiązywanie się z tego obowiązku od lat wiąże się z wieloma trudnościami. Tymczasem właśnie mija termin, w którym samorządy powinny przekazać do zaopiniowania programy opieki nad bezdomnymi zwierzętami.

Projekt opracowany przez Ministra do Spraw Równości wprowadza rady kobiet jako nową instytucję do gmin, powiatów i województw. Rady otrzymają kompetencję do reprezentowania środowisk kobiecych przed organami jednostek samorządu terytorialnego oraz podejmowania inicjatyw na rzecz społeczności lokalnej.

Wprowadzenie fakturowania ustrukturyzowanego wymusza rozpoczęcie stosowania narzędzi informatycznych pozwalających na wystawianie i doręczanie faktur w formacie xml. Oznacza też modyfikację dotychczas stosowanych procesów wewnętrznych – w tym procedur obiegu dokumentów.

Początek 2026 roku to dla jednostek samorządu terytorialnego moment, w którym zapadają decyzje rzutujące na finanse, inwestycje i bezpieczeństwo prawne przez kolejne dwanaście miesięcy. Z doświadczeń kontroli RIO i NIK wynika, że większość problemów ujawnianych w drugiej połowie roku ma swoje źródło w zaniedbaniach z pierwszych tygodni stycznia.

Jak najskuteczniej osiągnąć spadek zużycia energii elektrycznej? Odpowiedzi na to pytanie jeszcze nie znamy, jednak już niedługo instytucje publiczne będą musiały ją znaleźć. To co wiadomo na pewno to, że taki cel osiągnąć trzeba będzie, bo wymaga tego od Polski dyrektywa unijna.

Czy obniżenie wymiaru czasu pracy pomoże samorządom osiągnąć inny cel? Przed nimi obowiązkowe raportowanie zużycia energii i wyzwanie w postaci zmniejszenia jej zużycia. Jaki poziom ma zostać w tym zakresie osiągnięty?

Wyodrębnienie nowej frakcji odpadów komunalnych (a konkretnie podział bioodpadów na dwie odrębne frakcje) i wprowadzenie od 1 stycznia 2026 r. nowego pojemnika na śmieci, celem gromadzenia w nim odpadów kuchennych BIO (do których zaliczone zostały m.in. chusteczki higieniczne i ręczniki papierowe) – to działanie zaradcze podjęte przez jedną z gmin w Polsce, celem poprawy poziomu odpadów poddawanych recyklingowi, który na rok 2026 został ustalony na poziomie co najmniej 56% wszystkich zebranych odpadów w gminie. Może być to jednak wskazówka również dla innych gmin, które nie osiągają wymaganych, wysokich progów przygotowania odpadów do ponownego użycia i recyklingu i jednocześnie – przestroga dla właścicieli nieruchomości, którzy nie wywiązują się z obowiązku selektywnego zbierania odpadów. Gminy nie pozostają bowiem bezczynne wobec takiego postępowania, które może skutkować nawet czterokrotną podwyżką opłat za śmieci.

W dniu 19 września 2025 r., w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów zostały opublikowane założenia ustawy o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz ustawy o dodatkach mieszkaniowych, która ma wprowadzić nowe zasady dziedziczenia stosunku najmu mieszkań komunalnych.

W PSZOK będzie można przyjmować odpłatnie nowe rodzaje odpadów. Rady gmin otrzymają możliwość wprowadzenia ulg dla osób starszych i znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. To tylko niektóre zmiany, jakie ma wprowadzić nowelizacja ustawy czystościowej.

Czy czeka nas kolejna nowelizacja przepisów o podatkach i opłatach lokalnych? Powstał projekt ustawy nowelizującej, która miałaby wprowadzić nową opłatę – turystyczną. Co to oznacza dla kieszeni przeciętnego Polaka?

Trzeba obniżyć zużycie energii elektrycznej. W tym celu określone podmioty będą zobowiązane do jego raportowania. Kto i od kiedy? Zanosi się na to, że czajniki elektryczne znowu wylądują w zamkniętych szafkach. O co chodzi?

Grudzień to dla samorządów okres wzmożonej organizacji jarmarków, iluminacji, koncertów oraz wydarzeń integracyjnych. Choć takie inicjatywy są w pełni dopuszczalne, gminy muszą pamiętać, że dla organów nadzoru – RIO czy NIK – kluczowe jest nie to, czy dekoracje podobają się mieszkańcom, lecz czy ich finansowanie ma jasną podstawę prawną i zostało właściwie udokumentowane. Mec. Bartłomiej Tkaczyk, specjalista ds. obsługi samorządów i partner w kancelarii LEGALLY.SMART, przypomina najważniejsze zasady bezpiecznego planowania, a także realizowania świątecznych wydatków.

Czy to będzie koniec zarobku na najmie krótkoterminowym? Trwają konsultacje projektu, który ma wprowadzić regulacje przyznające gminom szczególne uprawnienia. Zyskają dzięki nim kontrolę na rynkiem lokalnym i poprawią ściągalność opłat.

Z dniem 30 września 2025 r. weszła w życie ustawa o bonie ciepłowniczym, na podstawie której osoby, które spełniają określone kryterium dochodowe, jeszcze w 2025 r., mogą liczyć na dodatkowe wsparcie w postaci co najmniej 500 zł, jeżeli ponoszą koszty ogrzewania powyżej 170 zł/GJ netto. To jednak nie jedyne warunki, od których uzależnione jest przysługiwanie bonu ciepłowniczego (bo o niego chodzi) – okazuje się, że mieszkańcy wielu gmin w Polsce, w ogóle nie mogą liczyć na wsparcie w pokryciu choćby części kosztów ogrzewania. „Mieszkańcy Gminy Rokietnica nie muszą składać wniosków o bon ciepłowniczy, ponieważ świadczenie nie będzie przysługiwać” – entuzjazm mieszkańców, ostudziły władze jednej z gmin w województwie wielkopolskim.

Będzie nowa zasada naliczania dochodów samorządów w 2026 r. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę nowelizującą ustawę o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Przy wyliczaniu dochodów samorządów w roku 2026 używane będą zaktualizowane dane podatkowe.

Pracownicy samorządowi w Polsce mogą liczyć na bardzo zróżnicowane świadczenia świąteczne z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚS). W 2025 roku kwoty „karpiowego” wahają się od zaledwie 90 zł do nawet 1450 zł. Najwyższe dopłaty wypłaci Poznań, ale w kilku dużych miastach – w tym w Krakowie i Lublinie – świątecznych dodatków dla urzędników nie będzie wcale.

Nie ma żłobków aż w 114 gminach na Mazowszu. Jak można to rozwiązać? Wiceministra rodziny Aleksandra Gajewska proponuje, aby samorządy startowały do programu „Aktywny dzienny opiekun w gminie 2026”. Można uzyskać 300 tys. na miejsca żłobkowe i 8 tys. na ich utrzymanie. Do kiedy można składać wnioski?

Wnioski o dofinansowanie przewozów autobusowych w 2026 roku w samorządach województwa małopolskiego można składać do 5 grudnia 2025 roku. Na działania wieloletnie przeznacza się prawie 75 mln zł.

Coraz więcej osób interesuje się hodowlą zwierząt niebezpiecznych. Z pewnością sprzyja temu charakter obecnych czasów, kiedy to coraz trudniej jest komukolwiek czymś zaimponować z uwagi na wszechobecny dostęp do rozmaitych, luksusowych dóbr. Posiadanie więc małpy, niedźwiedzia, czy lwa, wydaje się dla wielu imponujące i przyciąga mnóstwo obserwatorów w social mediach. Warto wiedzieć, że droga do posiadania pewnych zwierząt nie jest łatwa, a czasem nawet niemożliwa.

Decyzję o warunkach zabudowy, której uzyskanie jest niezbędne m.in. do posadowienia na swojej działce domu (o ile na danym obszarze nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego), na „starych zasadach”, które dawały właścicielowi nieruchomości największą „wolność” w zakresie realizowanej przez niego inwestycji – będzie można uzyskać jeszcze tylko przez najbliższe dwa miesiące. Decyzje WZ wydane przez gminy po tym terminie, będą już bowiem podlegały nowym, zdecydowanie bardziej restrykcyjnym regulacjom.