Dwanaście miliardów długów polskich emerytów! Dlaczego nie oszczędzamy na emeryturę i jak PPK może to zmienić?

• Dlaczego nie oszczędzamy
• Emerytura za jedną trzecią pensji
• PPK - prostota jako przewaga
• Wyniki mówią same za siebie
• PPK to maraton, nie sprint
• Dobre rady

Dane opublikowane przez BIG Info Monitor i Biuro Informacji Kredytowej są alarmujące. Na koniec 2025 r. przeterminowane długi osób w wieku emerytalnym przekroczyły 12 mld zł, a samo ubiegłoroczne przyrosty zadłużenia w tej grupie sięgnęły blisko 31 mld zł. Trudno o bardziej dobitny dowód na to, że brak prywatnych oszczędności w momencie zakończenia aktywności zawodowej nie jest abstrakcyjnym ryzykiem. To realne i narastające zjawisko.

Dlaczego nie oszczędzamy

Przyczyn jest kilka, a żadna z nich nie zaskakuje ekonomistów. Profesor Uniwersytetu Warszawskiego Katarzyna Sekścińska, autorka raportu „Oszczędzanie i inwestowanie na cele emerytalne oczami młodego pokolenia", wskazuje, że zaledwie sześć do siedmiu proc. młodych Polaków aktywnie poszukuje wiedzy o emeryturze. Problem nie leży wyłącznie w braku świadomości. To przede wszystkim prokrastynacja finansowa. Emerytura kojarzy się z odległą przyszłością, wysiłkiem intelektualnym i brakiem natychmiastowej nagrody. Decyzję łatwo przesunąć na „za rok".

Gdy już odkładamy pieniądze, robimy to często w sposób nieefektywny. Dane Biura Analiz PFR wskazują, że większość Polaków przechowuje oszczędności na zwykłych rachunkach bankowych lub w gotówce. Na tle Unii Europejskiej Polska należy do krajów z relatywnie wysokim udziałem gotówki w strukturze oszczędności gospodarstw domowych, więcej trzymają jej tylko Słoweńcy i Niemcy. W długim horyzoncie czasowym taka strategia zwyczajnie nie działa.

Emerytura za jedną trzecią pensji

Prognozy są jednoznaczne i niepokojące. Według dostępnych analiz, do 2050 r. stopa zastąpienia, czyli relacja emerytury do ostatniego wynagrodzenia spadnie z obecnych ok. 50 proc. do zaledwie ok. 30 proc. Innymi słowy: emeryt za ćwierć wieku będzie żył z jednej trzeciej tego, co zarabiał przed przejściem na emeryturę. Dla wielu osób oznaczać to będzie dramatyczne obniżenie poziomu życia. W tym kontekście Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) stają się nie tyle opcją, co koniecznością dla tych, którzy myślą o finansowej niezależności w późniejszych latach.

PPK - prostota jako przewaga

Mechanizm PPK wyróżnia się na tle innych form oszczędzania emerytalnego przede wszystkim niskim progiem wejścia i automatyzmem. Osoby do 55. roku życia są do programu zapisywane automatycznie, a wszelkie formalności obsługuje pracodawca we współpracy z instytucją finansową zarządzającą programem. Wpłaty, zarówno pracownika, jak i pracodawcy są naliczane i odprowadzane bez ingerencji uczestnika.

- PPK wyróżniają się na tle innych programów emerytalnych prostotą oraz ograniczeniem barier, które często zniechęcają do długoterminowego oszczędzania. Osoby do 55. roku życia są zapisywane do programu automatycznie, a wszystkie formalności załatwia pracodawca przy wsparciu wybranej instytucji finansowej, która zarządza programem. Wszystkie wpłaty na rachunek PPK również nalicza i odprowadza pracodawca, dzięki czemu oszczędzanie w PPK właściwie nie wymaga zaangażowania indywidualnego uczestnika. Ponadto, uczestnik ma stały dostęp do swojego rachunku, dzięki czemu może na bieżąco obserwować, jak jego środki pracują, co zwiększa przejrzystość programu, zmniejsza stres i sprawia, że efekty oszczędzania są widoczne już teraz— komentuje Katarzyna Chmielak, dyrektor departamentu Rozwoju i Operacji PPK w PFR TFI.

Środki gromadzone w PPK są inwestowane w subfundusze zdefiniowanej daty — tzw. subfundusze cyklu życia. Ich polityka inwestycyjna dostosowuje się automatycznie do wieku uczestnika: im bliżej emerytury, tym mniejszy udział ryzykownych instrumentów udziałowych, a większy — bezpieczniejszych instrumentów dłużnych. Uczestnik nie musi podejmować żadnych decyzji inwestycyjnych — robi to za niego wyspecjalizowana instytucja.

Wyniki mówią same za siebie

W 2025 r. subfundusze PFR PPK SFIO zarządzane przez PFR TFI osiągnęły stopy zwrotu od 11,3 proc. (subfundusz PFR PPK 2025) do 29,75 proc. (subfundusz PFR PPK 2065). W perspektywie sześcioletniej — od początku 2020 r. do końca 2025 r. — wyniki były jeszcze bardziej imponujące: stopy zwrotu wyniosły od 45,27 proc. do 122,32 proc., plasując niemal wszystkie subfundusze na drugiej pozycji w swoich grupach porównawczych (spośród 16 instytucji zarządzających PPK).

- W PFR TFI koncentrujemy się na zapewnieniu stabilnych wyników w długim terminie, co jest szczególnie istotne z perspektywy uczestników PPK, którzy oczekują efektywności w zarządzaniu środkami w perspektywie długoterminowej.— podkreśla Katarzyna Chmielak.

PPK to maraton, nie sprint

Jak w przypadku każdego długoterminowego planu finansowego, kluczem jest systematyczność i cierpliwość. Nawet skromne, ale regularne wpłaty, pomnożone o dopłaty pracodawcy i premię powitalną oraz coroczną dopłatę państwa, w połączeniu z procent składanym budują z biegiem lat realny kapitał. Program jest przy tym elastyczny: uczestnictwo jest dobrowolne, a zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą zdecydować o podwyższeniu swoich wpłat ponad ustawowe minimum.

Dobre rady

Jeśli chcesz zadbać o swoją finansową przyszłość, warto zacząć od kilku konkretnych kroków:

• Sprawdź, czy jesteś uczestnikiem PPK. Zapytaj dział kadr lub HR w swoim miejscu pracy - jeśli nie pamiętasz, że podpisywałeś rezygnację, prawdopodobnie jesteś zapisany automatycznie.
• Nie rezygnuj pochopnie. Wypisanie się z PPK oznacza rezygnację z dopłat pracodawcy i państwa - to realna utrata pieniędzy, nie oszczędność.
• Im wcześniej, tym lepiej. Procent składany działa na korzyść tych, którzy zaczynają oszczędzać młodo. Każdy rok zwłoki to realnie mniej pieniędzy na koncie w dniu przejścia na emeryturę.
• Nie trzymaj wszystkiego w gotówce. Inflacja zjada wartość pieniędzy przechowywanych w skarpecie lub na nieoprocentowanym rachunku. Rozważ różne formy oszczędzania np. PPK, IKE, IKZE lub fundusze inwestycyjne.
• Zadbaj o wiedzę finansową. Nie musisz być ekspertem — wystarczy rozumieć podstawy: co to jest stopa zwrotu, stopa zastąpienia i dlaczego długi horyzont inwestycyjny jest Twoim sprzymierzeńcem.
• Monitoruj swój rachunek PPK. Regularny wgląd w stan konta pomaga zrozumieć, jak działają inwestycje, i zmniejsza stres związany z myśleniem o emeryturze.

Źródło: materiał prasowy PFR TFI S.A.