Fiskus odmówił zwolnienia z PIT! Kiedy odszkodowanie wypłacone pracownikowi podlega opodatkowaniu?

• Porozumienie zamiast wyroku
• Pytanie i stanowisko podatnika
• Organ: stanowisko nieprawidłowe
• Konsekwencje: przychód ze stosunku pracy
• Na co zwrócić uwagę przy konstruowaniu porozumień

Porozumienie zamiast wyroku

Sprawa dotyczyła pracownika, którego stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron z przyczyn niedotyczących pracownika. Na podstawie porozumienia zbiorowego zawartego między pracodawcą a organizacjami związkowymi w 2016 r. (tzw. porozumienie etatyzacyjne w sprawie zakończenia sporu zbiorowego) pracodawca zobowiązał się do wypłaty jednorazowego świadczenia pieniężnego. Zostało ono wyraźnie nazwane przez strony „jednorazowym odszkodowaniem", a jego wysokość i zasady ustalenia wynikały wprost z dokumentu zbiorowego.

Świadczenie zostało wypłacone 20 stycznia 2026 r. Nie było wynikiem orzeczenia sądu ani ugody sądowej, lecz efektem umowy zawartej pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Pracownik był przekonany, że otrzymane środki korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Pytanie i stanowisko podatnika

Pracownik zwrócił się do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej, zadając zasadnicze pytanie: czy jednorazowe odszkodowanie wypłacone na podstawie porozumienia zbiorowego korzysta ze zwolnienia z PIT?

Jego argumentacja opierała się na czterech przesłankach. Po pierwsze, świadczenie ma charakter odszkodowawczy. Po drugie, jego wysokość i zasady przyznania wynikają wprost z porozumienia zbiorowego. Po trzecie, zostało wypłacone w związku z rozwiązaniem stosunku pracy. Po czwarte, nie stanowi odprawy pieniężnej ani wynagrodzenia za pracę i nie dotyczy utraconych korzyści. W konsekwencji, zdaniem wnioskodawcy pracodawca nie powinien pobierać zaliczki na podatek dochodowy, a świadczenie nie powinno figurować jako przychód ze stosunku pracy.

Organ: stanowisko nieprawidłowe

Dyrektor KIS w interpretacji z 25 lutego 2026 r. (sygn. 0114-KDIP3-2.4011.1121.2025.2.JK3) uznał stanowisko pracownika za nieprawidłowe i odmówił prawa do zwolnienia. I to z dwóch niezależnych przyczyn.

1. Brak cechy odszkodowania

Organ wyjaśnił, że samo nazwanie świadczenia „odszkodowaniem" nie przesądza o jego podatkowej kwalifikacji. Kluczowy jest rzeczywisty charakter wypłaconego świadczenia. W prawie cywilnym, do którego odwołuje się ustawa o PIT, odszkodowanie służy naprawieniu rzeczywistej szkody majątkowej lub niemajątkowej wyrządzonej wbrew woli poszkodowanego. Funkcję odszkodowawczą pełnią wyłącznie świadczenia rekompensujące skutki zdarzeń noszących cechy czynu niedozwolonego lub zawinionego działania pracodawcy.

W analizowanej sprawie pracodawca działał zgodnie z prawem, rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło za zgodą obu stron, a wypłata świadczenia wynikała z dobrowolnie przyjętego zobowiązania, a nie z naprawienia bezprawnie wyrządzonej szkody. Organ przywołał w tym kontekście wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r. (sygn. SK 18/05), zgodnie z którym odszkodowanie za rozwiązanie umowy o pracę ma w istocie charakter sankcji wobec pracodawcy za bezprawne działanie, a nie klasycznego świadczenia odszkodowawczego.

MF

„Przepisy prawa pracy umożliwiają pracodawcom podejmowanie pewnych działań korzystnych dla zwalnianych pracowników (np. w drodze umowy, porozumienia), wykraczających poza unormowania wynikające z przepisów Kodeksu pracy, bądź innych aktów stanowiących źródła prawa pracy. Nie oznacza to jednak, że przyznanie przez pracodawcę różnorodnych dodatkowych świadczeń - nawet jeśli nazywane są przez strony umowy „odszkodowaniem” – ma każdorazowo charakter odszkodowawczy, zmierza do naprawienia szkody. Nie nazwa, lecz rzeczywisty charakter świadczenia decyduje o tym, czy przybiera ono cechy odszkodowania, czy też nie."

Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 lutego 2026 r., sygn. 0114-KDIP3-2.4011.1121.2025.2.JK3.

2. Wyłączenie z art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o PIT

Nawet gdyby hipotetycznie uznać wypłacone świadczenie za odszkodowanie sensu stricto, zwolnienie z PIT i tak nie znalazłoby zastosowania. Przepis art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT wyraźnie wyklucza ze zwolnienia odszkodowania wynikające z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe (lit. g). W omawianej sprawie podstawą wypłaty było porozumienie zawarte pomiędzy pracownikiem a pracodawcą dokument o charakterze umownym, niebędący ugodą sądową.

Na poparcie tego stanowiska organ przywołał prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z 3 lipca 2012 r. (sygn. akt I SA/Gl 1113/11), który potwierdził, że zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT wymaga łącznego spełnienia dwóch warunków: wysokość lub zasady ustalania świadczenia muszą wynikać wprost z przepisów odrębnych ustaw, a podstawą jego przyznania nie może być zawarta umowa lub ugoda pozasądowa.

Konsekwencje: przychód ze stosunku pracy

W rezultacie Dyrektor KIS stwierdził, że wypłacone świadczenie stanowi dla pracownika przychód ze stosunku pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o PIT, podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Pracodawca był zatem zobowiązany do pobrania i odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy.

Konkluzja jest czytelna: świadczenia wypłacane pracownikom na podstawie porozumień zbiorowych lub indywidualnych, choćby formalnie nazywane odszkodowaniami, nie korzystają automatycznie ze zwolnienia podatkowego. Decyduje nie nazwa, lecz rzeczywista funkcja ekonomiczna i prawna danego świadczenia.

Na co zwrócić uwagę przy konstruowaniu porozumień

Omawiana interpretacja ma istotne znaczenie praktyczne dla pracodawców i działów HR konstruujących warunki rozwiązywania stosunków pracy. Zwolnienie z PIT przysługuje odszkodowaniom, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów ustawy lub układów zbiorowych pracy, o ile jednocześnie podstawą wypłaty nie jest umowa lub ugoda pozasądowa. W praktyce oznacza to, że klasyczne porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę, nawet jeśli opierają się na porozumieniu zbiorowym nie dają podstawy do zastosowania zwolnienia z uwagi na umowny charakter tytułu wypłaty.

Warto pamiętać, że przepis art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT zawiera katalog wyłączeń, które organ każdorazowo bada łącznie. Samo spełnienie jednej przesłanki np. osadzenie wysokości świadczenia w porozumieniu zbiorowym nie wystarczy, jeśli jednocześnie zachodzi wyłączenie z lit. g (umowna lub pozasądowa podstawa wypłaty).

Powołane interpretacje i orzeczenia:

• interpretacja indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 lutego 2026 r., sygn. 0114-KDIP3-2.4011.1121.2025.2.JK3.
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 lipca 2012 r. (sygn. akt I SA/Gl 1113/11)