Tylko 11% Polaków nie ma problemów finansowych? Odkrywamy, co naprawdę kryje się za ich budżetami

• Polacy a zarządzanie finansami: badania odkrywają prawdziwą kondycję ekonomiczną
• Money Management Index – nowy wskaźnik odporności finansowej
• Zróżnicowane poziomy kondycji finansowej konsumentów
• Financial Personas – uzupełnienie wskaźnika
• Kim są poszczególne Financial Personas w praktyce?
• Nowe podejście do oceny wyzwań finansowych

Polacy a zarządzanie finansami: badania odkrywają prawdziwą kondycję ekonomiczną

Według raportu Intrum European Consumer Payment Report 2025, 11 proc. polskich konsumentów ma trudności ze spłatą zobowiązań. Za finansowe wyzwania odpowiadają przede wszystkim wysokie koszty życia, na które wskazuje 54 proc. badanych[1]. Duże znaczenie mają także nieoczekiwane wydatki (42 proc.) oraz stagnacja wynagrodzeń (25 proc.)[2]. Wbrew powszechnemu przekonaniu, trudności w spłacie zobowiązań nie są wyłącznie związane z niskimi zarobkami – część osób zarabiających powyżej średniej krajowej również ma problemy z regulowaniem płatności na czas. Wyjaśnienia dostarcza Money Management Index.

Money Management Index – nowy wskaźnik odporności finansowej

Money Management Index to wskaźnik opracowany przez Intrum, pozwalający ocenić skuteczność zarządzania finansami konsumenta na podstawie analizy jego postaw i zachowań. Eksperci wykorzystali do jego stworzenia statystyczny model uczenia głębokiego, pozwalający automatycznie wykrywać złożone zależności w dużych zbiorach danych.

"Wskaźnik uwzględnia między innymi prawdopodobieństwo opóźnień w płatnościach rachunków, spłacanie bieżących zobowiązań przy pomocy kolejnych pożyczek lub kredytów. Brane są również pod uwagę poziom niezabezpieczonego zadłużenia oraz zdolność do spłaty posiadanych długów. Ważną rolę odgrywają także aspekty subiektywne, takie jak poczucie pewności w przypadku konieczności pokrycia nieprzewidzianych wydatków, zachowania zakupowe i społeczne, a także podejście do oszczędzania. To właśnie połączenie obiektywnych danych z osobistym poczuciem kontroli nad pieniędzmi pozwala na ocenę rzeczywistej odporności finansowej konsumenta" – wyjaśnia Anna Zabrodzka-Averianov, Senior Economist w Intrum[3].

Zróżnicowane poziomy kondycji finansowej konsumentów

Na podstawie Money Management Index każdemu respondentowi przypisano wartość wskaźnika od 0 do 100. Analiza pozwoliła wyróżnić trzy główne grupy konsumentów:

• Fragile (wrażliwi) – średnia wartość indeksu: 62, osoby o wysokim stopniu podatności finansowej, dla których bieżące regulowanie zobowiązań stanowi wyzwanie.
• Coping (radzący sobie) – średnia wartość indeksu: 84, konsumenci radzący sobie z codziennymi wydatkami, ale o ograniczonej odporności na nieoczekiwane koszty.
• Resilient (odporni) – średnia wartość indeksu: 94, osoby stabilne finansowo, z solidnymi podstawami i wysokim poczuciem pewności.

"Przynależność do poszczególnych grup nie jest prostym odzwierciedleniem poziomu dochodów. Wśród Resilient 17 proc. stanowią osoby zarabiające poniżej średniej krajowej, a w grupie Fragile 5 proc. zarabia powyżej średniej. Zróżnicowanie Money Management Index pokazuje, że kondycja finansowa nie zależy wyłącznie od dochodu, statusu zawodowego czy posiadanych długów – to wypadkowa wielu czynników, takich jak zarządzanie pieniędzmi czy odporność na presję ekonomiczną" – podkreśla Anna Zabrodzka-Averianov[3].

Financial Personas – uzupełnienie wskaźnika

Aby lepiej zrozumieć przyczyny określonej wartości Money Management Index, eksperci stosują Financial Personas. Pozwalają one zidentyfikować wzorce zachowań i preferencje konsumentów, co wspiera skuteczną komunikację i doradztwo finansowe. Wyodrębniono cztery profile:

• Self-disciplined Optimisers (zdyscyplinowani optymalizujący) – osoby o najsilniejszej pozycji finansowej, aktywnie oszczędzające i ostrożnie dokonujące zakupów.
• Cautious Savers (ostrożni oszczędzający) – unikanie ryzyka, konsekwentne oszczędzanie, zabezpieczenie na sytuacje awaryjne.
• Financially Strained and Job-anxious (pod presją finansową i zaniepokojeni o pracę) – ograniczona zdolność do zaspokojenia podstawowych potrzeb, wysoki poziom niezabezpieczonego długu.
• Debt-burdened and Financially Fragile (obciążeni długami i finansowo wrażliwi) – brak zabezpieczeń, wysoki poziom zadłużenia, chęć poprawy sytuacji przy wsparciu doradcy.

"Persony pozwalają firmom lepiej zrozumieć potrzeby konsumentów i dopasować efektywny sposób komunikacji np. w przypadku zaległości płatniczych. Self-disciplined Optimisers oczekują minimalnego kontaktu, Cautious Savers kontrolują finanse samodzielnie, Financially Strained korzystają z narzędzi AI i kontaktu z doradcą, a Debt-burdened preferują osobisty lub telefoniczny kontakt" – dodaje Anna Zabrodzka-Averianov[3].

Kim są poszczególne Financial Personas w praktyce?

Self-disciplined Optimisers to konsumenci ostrożni w zakupach i odroczonych płatnościach – tylko 17 proc. korzysta częściej z opcji „kup teraz, zapłać później”, wobec 28 proc. ogółu Polaków[3].

Cautious Savers konsekwentnie odkładają pieniądze – aż 62 proc. oszczędza co miesiąc na wypadek sytuacji awaryjnej, przewyższając średnią krajową (52 proc.)[4].

Financially Strained and Job-anxious często nie widzą możliwości poprawy dochodów, mają wysokie niezabezpieczone długi, ale próbują poprawić sytuację poprzez oszczędzanie i edukację finansową[5].

Debt-burdened and Financially Fragile charakteryzuje największe zadłużenie i brak stabilności ekonomicznej; 51 proc. korzysta chętniej z opcji „kup teraz, zapłać później”, a 46 proc. przyznaje, że ukrywa wydatki nawet przed bliskimi[5].

Nowe podejście do oceny wyzwań finansowych

Proste parametry, jak wysokość zarobków czy poziom zobowiązań, nie zawsze oddają rzeczywistą zdolność do zarządzania pieniędzmi. Money Management Index oraz Financial Personas pozwalają ocenić odporność finansową, postawy wobec zadłużenia i reakcję na nieoczekiwane wydatki. Wiedza ta jest nieoceniona dla firm, które chcą etycznie i skutecznie komunikować się z klientami oraz oferować dopasowane rozwiązania płatnicze.

Raport European Consumer Payment Report 2025 prezentuje szczegółowy obraz zarządzania finansami przez Europejczyków, ich radzenia sobie z rosnącymi kosztami i dostosowywania się do zmieniającej się gospodarki. Badanie objęło 20 000 konsumentów w 20 krajach, w tym 1000 osób w Polsce, przeprowadzone przez FT Longitude dla Intrum w okresie lipiec-sierpień 2025 roku.

[1]-[5] Intrum, 2025, European Consumer Payment Report