Od 1 marca 2025 r. wzrost ważnego świadczenia z ZUS o 2 708,67 zł. Na uprawnionych czeka jednak pułapka, która może skutkować zmniejszeniem lub zawieszeniem świadczenia – wiele osób stanie przed dylematem

• Dodatek dopełniający do renty socjalnej – dla kogo?
• Dla osób uprawnionych do renty socjalnej oraz niezdolnych do samodzielnej egzystencji – 4 489,63 zł od 1 marca 2025 r.
• Na uprawnionych do renty socjalnej i dodatku dopełniającego, czeka tzw. pułapka rentowa, na skutek której wiele osób stanie przed dylematem
• Dodatek dopełniający do renty socjalnej – kto musi złożyć do ZUS wniosek, aby go otrzymać, a komu zostanie przyznany automatycznie?
• Dodatek dopełniający do renty socjalnej – kiedy pierwsze wypłaty?
• Dodatek dopełniający do renty socjalnej a świadczenie uzupełniające
• Dodatek dopełniający do renty socjalnej a renta rodzinna

Dodatek dopełniający do renty socjalnej – dla kogo?

Renta socjalna, to świadczenie z ZUS, które – zgodnie z ustawą z dnia 27.06.2003 r. o rencie socjalnej – przysługuje pełnoletnim osobom (jak również kobietom, które wyszły za mąż po ukończeniu 16 roku życia) całkowicie niezdolnym do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

• przed ukończeniem 18 roku życia,
• w trakcie nauki (także podczas wakacji lub urlopu dziekańskiego) w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia lub
• w trakcie kształcenia (także podczas zawieszenia kształcenia) w szkole doktorskiej, w ramach studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Od 1 stycznia 2025 r. – osobom tym (tj. uprawnionym do ww. renty socjalnej), które są ponadto niezdolne do samodzielnej egzystencji – zgodnie z ustawą z dnia 27.09.2024 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw – przysługuje do tego tzw. dodatek dopełniający.

Celem wprowadzenia ww. dodatkowego świadczenia – było zrównanie wysokości renty socjalnej z wysokością płacy minimalnej, która aktualnie opiewa na 4 666 zł brutto miesięcznie.¹ Można powiedzieć, że niemal się to udało. Jest jednak pewien „haczyk”.

Dla osób uprawnionych do renty socjalnej oraz niezdolnych do samodzielnej egzystencji – 4 489,63 zł od 1 marca 2025 r.

Do 28 lutego 2025 r. renta socjalna opiewała na kwotę 1 780,96 zł miesięcznie. W związku z waloryzacją świadczeń emerytalno-rentowych – od 1 marca 2025 r., wzrosła ona jednak do kwoty 1 878,91 zł miesięcznie. Tegoroczny wskaźnik waloryzacji wyniósł bowiem 105,5%², a zatem – kwota świadczenia uległa podwyższeniu o 97,95 zł miesięcznie.

Od 1 stycznia 2025 r. do 28 lutego 2025 r. dodatek dopełniający przysługiwał natomiast w kwocie 2 520 zł miesięcznie. W związku z waloryzacją od 1 marca 2025 r. – wzrósł on jednak do kwoty 2 610,72 zł miesięcznie. W tym przypadku jednak – wskaźnikiem waloryzacji nie był wskaźnik waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych, a ogłaszany przez Prezesa GUS średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w poprzednim roku kalendarzowym, który opiewał na 103,6%.³ Kwota dodatku dopełniającego – uległa zatem podwyższeniu o 90,72 zł.

Z uwagi na fakt, iż – na dzień dzisiejszy – dodatek dopełniający, nie został wypłacony jeszcze żadnej uprawnionej osobie, ponieważ pierwsze wypłaty tego świadczenia nastąpią w maju 2025 r. – można stwierdzić, że osobom uprawnionym do renty socjalnej – od momentu, jak zaczną go otrzymywać – będzie przysługiwać świadczenie o 2 708,67 zł wyższe, niż dotychczas (stanowiące sumę kwoty dodatku dopełniającego i kwoty o jaką została zwaloryzowana renta socjalna, tj. 2 610,72 zł+97,95 zł). Za okres od 1 stycznia 2025 r. do dnia wypłaty dodatku dopełniającego – otrzymają oni stosowne wyrównania.

Dotychczasowa renta socjalna – która do 28 lutego 2025 r. – przysługiwała w wysokości 1 780,96 zł miesięcznie – w przypadku osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – ulegnie zatem zwiększeniu do łącznej kwoty 4 489,63 zł miesięcznie, czyli kwoty, która niemal dorównuje aktualnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Na uprawnionych do renty socjalnej i dodatku dopełniającego, czeka tzw. pułapka rentowa, na skutek której wiele osób stanie przed dylematem

Osoby uprawnione do renty socjalnej i dodatku dopełniającego, które pomimo swojej niepełnosprawności – zdecydują się na podjęcie pracy zarobkowej (np. w ochronie jakiegoś obiektu) – muszą uważać na określone ustawowo progi przychodów, które mogą spowodować zmniejszenie lub całkowite zawieszenie przysługujących im świadczeń.

Zgodnie z art.104 ust. 7 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – prawo do renty socjalnej i dodatku dopełniającego ulegnie zawieszeniu, w razie osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS.

Ww. kwota przychodu, której osiągnięcie skutkuje zawieszeniem prawa do świadczenia emerytalno-rentowego, ogłaszana jest w każdym kwartale w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez Prezesa ZUS, w terminie do 14 dnia roboczego drugiego miesiąca każdego kwartału kalendarzowego, a ponadto – dla całego mijającego roku kalendarzowego – w terminie do 14 roboczego dnia listopada.

Aktualnie, tj. od 1 marca 2025 r. – zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2025 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za IV kwartał 2024 r. stosowanych przy zmniejszaniu albo zawieszaniu emerytur i rent – limit przychodu, powyżej którego świadczenie emerytalno-rentowe ulega zawieszeniu, wynosi 11 020,40 zł (które stanowi równowartość 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za IV kwartał 2024 r.).

Zgodnie z art.104 ust. 8 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – kwota wypłacanych świadczeń, ulegnie natomiast zmniejszeniu, w razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS, nie wyżej jednak niż 130% tej kwoty.

Aktualnie, tj. od 1 marca 2025 r. – zgodnie z ww. komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2025 r.– limit przychodu, powyżej którego świadczenie emerytalno-rentowe ulega zmniejszeniu, wynosi 5 934,10 zł (które stanowi równowartość 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za IV kwartał 2024 r.).

Jeżeli zatem, wysokość przychodu osiąganego przez emeryta lub rencistę nie przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – świadczenie emerytalno-rentowe wypłacane jest w pełnej wysokości.

W przypadku, gdy osiągany przychód przekracza natomiast ww. limit 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – świadczenie emerytalno-rentowe zmniejszane jest o kwotę przekroczenia (stanowiącą różnicę pomiędzy osiąganym przychodem, a ww. limitem przychodów, tj. ogłoszoną przez GUS kwotą stanowiącą równowartość 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia). Jeżeli jednak, wyliczona w ten sposób kwota jest wyższa niż tzw. kwota maksymalnego zmniejszania – to świadczenie emerytalno-rentowe obniżane jest o odpowiednią kwotę maksymalnego zmniejszenia. Kwoty te, ustalane są każdorazowo przy waloryzacjach emerytur i rent i aktualnie (tj. od 1 marca 2025 r.) wynoszą:

• 939,61 zł – dla emerytury oraz renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
• 704,75 zł – dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i odpowiednio
• 798,72 zł – dla renty rodzinnej, do której uprawniona jest tylko jedna osoba.

Renta socjalna i dodatek dopełniający – w związku z przekroczeniem ww. progu 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – nie mogą zatem aktualnie zostać pomniejszone o więcej niż 939,61 zł.

Do przychodów, które – w przypadku przekroczenia określonych limitów – mogą spowodować zmniejszenie lub odpowiednio zawieszenia prawa do renty socjalnej i dodatku dopełniającego – zaliczają się przy tym przychody z:

• zatrudnienia,
• służby,
• innej pracy zarobkowej lub
• prowadzenia pozarolniczej działalności, w tym również wykonywanej za granicą (w tym przypadku – za przychód uważa się przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne),
• czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub zastępczych form tej służby lub
• działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością.

a ponadto kwoty pobranych zasiłków:

• chorobowego,
• macierzyńskiego,
• opiekuńczego oraz
• wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy,

jak również kwoty wypłaconego:

• świadczenia rehabilitacyjnego,
• świadczenia wyrównawczego,
• zasiłku wyrównawczego oraz
• dodatku wyrównawczego.

Do przychodów, które – w przypadku przekroczenia określonych limitów – mogą spowodować zmniejszenie lub odpowiednio zawieszenia prawa do świadczeń emerytalno-rentowych – nie wliczają się natomiast honoraria otrzymywane przez emerytów lub odpowiednio – rencistów, z tytułu działalności twórczej i artystycznej.

Od powyższych zasad, ustawodawca przewidział jednak również pewne wyjątki. I tak – prawo do świadczeń emerytalno-rentowych, nie ulegnie zawieszeniu, a świadczenia te nie ulegną zmniejszeniu (bez względu na wysokość osiąganych przychodów), m.in. w przypadku emerytów, którzy osiągnęli wiek emerytalny 60 lat (w przypadku kobiet) lub 65 lat (w przypadku mężczyzn), chyba, że osoba taka, kontynuuje zatrudnienie u pracodawcy, u którego była zatrudniona bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury – wówczas prawo do pobierania przez nią emerytury, ulegnie zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu do czasu, aż powyższy stosunek pracy zostanie rozwiązany i złoży ona wniosek o podjęcie wypłaty emerytury.

Omówiona pułapka rentowa, która sprowadza się do tego, że w przypadku przekroczenia określonych wysokości przychodów – pobierane świadczenia emerytalno-rentowe (w tym przypadku – renta socjalna i dodatek dopełniający) – ulegają zmniejszeniu lub całkowitemu zawieszeniu – powoduje, że wiele osób uprawnionych do ww. świadczeń, staje przed dylematem czy:

• w ogóle zrezygnować z jakiejkolwiek pracy zarobkowej,
• podjąć pracę i zarabiać tyle, żeby nie przekroczyć limitów przychodów, które spowodują zmniejszenie lub pozbawienie prawa do świadczeń,
• czy pracować i zarabiać bez ograniczeń, ale liczyć się ze zmniejszeniem lub pozbawieniem prawa do świadczeń.

Czynnikiem, który zdecydowanie powstrzymuje osoby uprawnione do renty socjalnej, do podejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia (nawet tego pierwszego w życiu), jest ponadto strach przed całkowitym odebraniem prawa do renty (a nie wyłącznie zawieszeniem świadczenia) przez lekarzy orzeczników ZUS, którzy uznają, że osoba taka jest zdolna do wykonywania jakiejkolwiek pracy, nawet jeżeli próba jej podjęcia, nie zakończy się dla niej utrzymaniem stanowiska.

Dodatek dopełniający do renty socjalnej – kto musi złożyć do ZUS wniosek, aby go otrzymać, a komu zostanie przyznany automatycznie?

Osoby całkowicie niezdolne do pracy (które mają prawo do renty socjalnej), ale nie posiadają orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji – w celu otrzymania dodatku dopełniającego – muszą wystąpić do ZUS z wnioskiem o jego przyznanie (na formularzu EDD-SOC, dostępnym pod adresem: LINK). Do powyższego wniosku, należy dołączyć zaświadczenie o stanie zdrowia (na druku OL-9), wystawione przez lekarza nie wcześniej niż na miesiąc przed dniem złożeniem wniosku do ZUS.

Dodatek dopełniający przysługuje od 1 stycznia 2025 r., nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym wystąpi się ze stosownym wnioskiem do ZUS (i rzecz jasna – spełni warunki do jego przyznania) – nie ma więc co zwlekać, ze złożeniem ww. dokumentów do ZUS.

Osoby całkowicie niezdolne do pracy, które na 1 stycznia 2025 r. mają ponadto orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji (i które mają prawo do renty socjalnej) – nie muszą natomiast składać do ZUS wniosku o dodatek dopełniający. ZUS przyzna im ww. dodatek automatycznie, a informacja o jego przyznaniu zostanie przekazania za pośrednictwem konta na platformie PUE/eZUS.

Dodatek dopełniający do renty socjalnej – kiedy pierwsze wypłaty?

Pomimo, że dodatek dopełniający przysługuje od 1 stycznia 2025 r. – jego pierwsze wypłaty nastąpią w maju 2025 r. (będzie on wypłacany razem z rentą socjalną).

Wówczas – uprawnione osoby, otrzymają również wyrównanie za okres:

• od 1 stycznia 2025 r. do jego wypłaty w maju 2025 r. – w przypadku osób, które otrzymały dodatek dopełniający automatycznie (czyli bez składania wniosku do ZUS) oraz osób, które wystąpiły do ZUS z wnioskiem o ww. dodatek w styczniu 2025 r. lub odpowiednio
• od miesiąca, w którym został złożony do ZUS wniosek o dodatek dopełniający do jego wypłaty w maju 2025 r. – w przypadku osób, które (np. ze względu na brak orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji) wystąpiły do ZUS z wnioskiem o dodatek dopełniający w okresie od 1 lutego 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r.

Dodatek dopełniający do renty socjalnej a świadczenie uzupełniające

Świadczenie uzupełniające, potocznie zwane jest świadczeniem 500 plus dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, przysługuje na podstawie ustawy z dnia 31.07.2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, osobie, która:

• ukończyła 18 rok życia,
• ma polskie obywatelstwo, prawo pobytu lub prawo stałego pobytu w Polsce (jeżeli jest obywatelem jednego z państw członkowskich UE albo EFTA) lub ma zalegalizowany pobyt w Polsce (jeśli jest obywatelem państwa spoza UE albo EFTA),
• zamieszkuje w Polsce,
• jest niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz
• nie jest uprawniona do świadczenia pieniężnego finansowanego ze środków publicznych (np. emerytury, renty, zasiłku stałego albo zasiłku okresowego o charakterze innym niż jednorazowe, ani nie jest uprawniona do świadczenia z zagranicznej instytucji właściwej do spraw emerytalno-rentowych), jak również, gdy – jest uprawniona do ww. świadczeń, ale ich łączna wysokość brutto nie przekracza miesięcznie kwoty, która aktualnie (tj. od 1 marca 2025 r.) – opiewa na kwotę 2 552,39 zł.

Osoba, która posiada prawo do renty socjalnej i ww. świadczenia uzupełniającego – od miesiąca, w którym zostanie jej ustalone prawo do dodatku dopełniającego, straci prawo do świadczenia uzupełniającego. Łączna kwota renty socjalnej i dodatku dopełniającego (tj. 4 489,63 zł miesięcznie) – przekraczać będzie bowiem graniczny próg, powyżej którego traci się prawo do świadczenia uzupełniającego (tj. kwotę 2 552,39 zł).

Dodatek dopełniający do renty socjalnej a renta rodzinna

W przypadku zbiegu prawa do renty socjalnej i dodatku dopełniającego, z rentą rodzinną:

• dodatek dopełniający będzie przysługiwał w pełnej wysokości (tj. od 1 marca br. – w kwocie 2 610,72 zł miesięcznie) – jeżeli suma renty socjalnej z rentą rodzinną nie przekracza 300% najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy – tj. aktualnie kwoty 5 636,73 zł (ponieważ od 1 marca br. – w związku z waloryzacją, najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy opiewa na 1 878,91 zł) i odpowiednio
• dodatek dopełniający będzie przysługiwał w obniżonej kwocie – jeżeli suma renty socjalnej z rentą rodzinną przekracza 300% najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy – tj. aktualnie kwotę 5 636,73 zł. Obniżona kwota dodatku dopełniającego ustalana będzie przez ZUS z zastosowaniem takiej samej proporcji, jak w przypadku ustalania obniżonej kwoty renty socjalnej (w związku z przekroczeniem ww. progu 300% w zbiegu z rentą rodzinną).

¹ Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12.09.2024 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2025 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 1362)

² Zgodnie z komunikatem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14.02.2025 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2025 r. (M.P. z 2025 r., poz. 129)

³ Zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z dnia 15.01.2025 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2024 r. (M.P. z 2025 r., poz. 68)

Sprawdź »> Dziennik Gazeta Prawna - subskrypcja cyfrowa

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 27.06.2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2194 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 27.09.2024 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1615)
• Ustawa z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 31.07.2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1649)