Gdzie w Polsce zaniżano nauczycielom wynagrodzenia? Sprawa wyszła po kilkunastu latach
REKLAMA
REKLAMA
To może być początek lawiny roszczeń w całej Polsce. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok, który kwestionuje wieloletnią praktykę samorządów w sprawie wynagradzania nauczycieli. Sąd potwierdził, że w regulaminach płacowych nielegalnie odbierano im prawo do dodatków funkcyjnych i wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe: wprost wbrew Karcie Nauczyciela. Sprawa dotyczy jednego powiatu, ale podobne zapisy mogą obowiązywać w setkach innych. A to oznacza jedno: nauczyciele mogą upomnieć się o pieniądze, których nigdy nie powinni byli stracić.
- O co poszło w tej konkretnej sprawie? Wojewoda zaskarżył regulamin z 2009 roku
- Czego organ samorządu nie może regulować w wynagrodzeniach nauczycieli? Tu nie ma swobody
- Tylko jeden dodatek funkcyjny? NSA: to niedozwolone ograniczenie
- Kiedy dodatek funkcyjny nie przysługuje? Rada powiatu nie mogła tego w ogóle regulować
- Godziny ponadwymiarowe: kiedy wynagrodzenie przysługuje nauczycielowi, a kiedy nie?
- Dwa dodatki za trudne i uciążliwe warunki pracy - czy się łączą?
- Co ten wyrok oznacza dla nauczycieli i dyrektorów szkół?
- Dlaczego wyrok ma znaczenie, choć dotyczy regulaminu z 2009 roku?
O co poszło w tej konkretnej sprawie? Wojewoda zaskarżył regulamin z 2009 roku
Sprawa dotyczyła regulaminu wynagradzania nauczycieli uchwalonego przez Radę Powiatu Pyrzyckiego jeszcze w 2009 roku. Wojewoda Zachodniopomorski zakwestionował kilka zapisów, uznając, że rada powiatu przekroczyła swoje uprawnienia i wkroczyła w obszary, których nie mogła regulować na podstawie Karty Nauczyciela. Chodziło o przepisy, które:
REKLAMA
REKLAMA
- ograniczały liczbę przysługujących dodatków funkcyjnych,
- odbierały dodatki w określonych sytuacjach (np. podczas urlopu dla poratowania zdrowia),
- wyłączały prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w konkretnych przypadkach.
Regulamin obowiązywał przez 15 lat, a dopiero wyrok WSA w Szczecinie z sierpnia 2024 roku stwierdził nieważność spornych zapisów. Wyrok NSA z 3 marca 2026 r. (sygn. III OSK 2797/24) ostatecznie zamknął sprawę, oddalając skargę kasacyjną rady powiatu.
Czego organ samorządu nie może regulować w wynagrodzeniach nauczycieli? Tu nie ma swobody
NSA przypomniał fundamentalną zasadę: organy władzy działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Delegacja zawarta w art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela jest szczegółowa i nie podlega rozszerzającej wykładni. Co zatem rada powiatu może regulować w regulaminie?
- wysokość stawek dodatków,
- szczegółowe warunki przyznawania dodatków,
- warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe.
A czego nie może?
REKLAMA
- określać, kiedy dodatki nie przysługują,
- ustalać przypadków utraty dodatków,
- pozbawiać prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe.
Jak wytłumaczył NSA: „warunki przyznawania dodatków" to opis sytuacji, w których nauczyciel nabywa prawo do dodatku - a nie przesłanek jego pozbawienia.
Tylko jeden dodatek funkcyjny? NSA: to niedozwolone ograniczenie
Regulamin stanowił, że nauczycielowi przysługuje tylko jeden dodatek funkcyjny z tytułu pełnienia funkcji kierowniczych, a w razie zbiegu do większej ilości dodatków - tylko ten, który jest wyższy.
Dlatego regulamin mógł być interpretowany niekorzystnie dla nauczycieli, np. w ten sposób, że dyrektor pełniący jednocześnie funkcję wychowawcy klasy traci prawo do dodatku za wychowawstwo, bo ma już wyższy dodatek z tytułu funkcji dyrektora.
NSA natomiast wskazał: jeśli nauczyciel podejmuje dodatkowe obowiązki (np. wychowawstwo, opiekun stażu), które nie wynikają z pełnienia danej funkcji kierowniczej - należy mu się osobny dodatek. Ma on bowiem rekompensować dodatkowy nakład pracy.
Kiedy dodatek funkcyjny nie przysługuje? Rada powiatu nie mogła tego w ogóle regulować
Zakwestionowany regulamin zawierał także długą listę sytuacji, w których dodatek funkcyjny nie przysługiwał, m.in.:
- w okresie nieusprawiedliwionej nieobecności,
- podczas urlopu dla poratowania zdrowia,
- od pierwszego dnia miesiąca po zaprzestaniu pełnienia obowiązków.
Wyrok NSA: tego rodzaju zapisy wykraczają poza delegację ustawową. Rada powiatu mogła jedynie określić, kiedy i jak dodatek przyznać - nie mogła natomiast regulować, kiedy go odbierać.
Godziny ponadwymiarowe: kiedy wynagrodzenie przysługuje nauczycielowi, a kiedy nie?
Regulamin wskazywał ponadto, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe nie przysługuje za dni, w których nauczyciel nie realizuje zajęć z powodu przerw w roku szkolnym, rozpoczynania zajęć w środku tygodnia czy usprawiedliwionej nieobecności.
NSA orzekł, że ten zapis również przekracza delegację ustawową. Organ mógł określić jedynie sposób obliczania wynagrodzenia i warunki wypłaty – a nie przesłanki, kiedy wynagrodzenie w ogóle nie przysługuje. Sąd wyjaśnił, że „obliczanie" to techniczne działania rachunkowe - nie decydowanie o prawie do wynagrodzenia.
Dwa dodatki za trudne i uciążliwe warunki pracy - czy się łączą?
Regulamin stanowił, że w razie zbiegu prawa do dodatku za trudne warunki pracy i dodatku za uciążliwe warunki pracy - nauczycielowi przysługuje tylko wyższy dodatek.
NSA jednak potwierdził, że i takie regulacje to naruszenie prawa. Karta Nauczyciela nie ogranicza nauczycielowi prawa do obu dodatków, jeśli spełnia warunki do ich otrzymania. Trudne a uciążliwe warunki to różne pojęcia - jeśli występują jednocześnie, należą się oba dodatki.
Co ten wyrok oznacza dla nauczycieli i dyrektorów szkół?
Przede wszystkim - weryfikację obowiązujących regulaminów wynagrodzeń. Jeśli w Twoim regulaminie znajdują się zapisy podobne do tych zakwestionowanych przez NSA, mogą być nieważne. A Ty powinieneś dostawać wyższe wynagrodzenie.
Podsumowanie dla nauczycieli:
- Sprawdź regulamin w swojej szkole - czy nie zawiera zapisów o „niełączeniu dodatków" lub „utracie prawa do wynagrodzenia".
- Jeśli pełnisz kilka funkcji jednocześnie (np. wychowawca + opiekun stażu) - należą Ci się odrębne dodatki.
- Jeśli pracujesz w warunkach trudnych i uciążliwych - masz prawo do obu dodatków.
Podsumowanie dla dyrektorów i organów prowadzących:
- Przeanalizuj obowiązujący regulamin pod kątem zgodności z delegacją ustawową.
- Usuń zapisy dotyczące utraty dodatków i wyłączenia prawa do wynagrodzenia - tego rada/zarząd nie może regulować.
- Skonsultuj zmiany z prawnikiem pod kątem nowego orzeczenia NSA (wyrok NSA z 3 marca 2026 r. (sygn. III OSK 2797/24), by uniknąć ryzyka stwierdzenia nieważności przepisów.
Dlaczego wyrok ma znaczenie, choć dotyczy regulaminu z 2009 roku?
Choć sprawa dotyczyła aktu z 2009 r., analogiczne zapisy nadal funkcjonują w wielu regulaminach w całej Polsce. Wyrok NSA ma walor precedensowy i wyznacza granice kompetencji organów samorządowych przy tworzeniu regulaminów wynagradzania nauczycieli.
NSA potwierdził, że nie wszystko, co nie jest zakazane, jest dozwolone - organ publiczny działa tylko w granicach przyznanych mu kompetencji. A te w przypadku wynagrodzeń nauczycieli są ściśle określone. Przepisy kompetencyjne wymagają ścisłej interpretacji, bez domniemywania dodatkowych uprawnień.
Źródło: nsa.gov.pl (wyrok NSA z 3 marca 2026 r., sygn. III OSK 2797/24)
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
