Wyższe pensje dla milionów Polaków, bo... przepisy zadziałały wstecz. Jednak trzeba tego dopilnować osobiście

• Praca poza etatem wreszcie zaczyna się liczyć
• Co się dolicza do stażu pracy?
• Liczy się także praca za granicą i pomoc rodzinie w firmie
• Bez zaświadczenia z ZUS pracodawca nie przeliczy stażu
• Na formalności jest określony czas

Praca poza etatem wreszcie zaczyna się liczyć

Przez lata system opierał się przede wszystkim na zatrudnieniu etatowym, choć rynek pracy dawno się zmienił. Coraz więcej osób prowadziło firmy albo pracowało na podstawie umów cywilnoprawnych, ale ich staż zawodowy pozostawał niepełny.

– Reforma, która zaczęła obowiązywać w styczniu 2026 roku, to milowy krok w stronę zrównania uprawnień pracowniczych niezależnie od formy zatrudnienia – wskazuje Krzysztof Inglot, ekspert rynku pracy z firmy Personnel Service. – Przez lata osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych czy prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą nie miały wielu przywilejów, jak dłuższy urlop wypoczynkowy czy prawo do odpraw. Teraz realnie „odzyskują” lata pracy, które wcześniej się nie liczyły – dodaje ekspert.

Co się dolicza do stażu pracy?

Nowe przepisy rozszerzają katalog okresów, które mogą być uwzględnione przy ustalaniu stażu. Oprócz etatu liczą się między innymi okresy prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywania umów zlecenia, agencyjnych oraz innych umów o świadczenie usług.

Jak wskazuje Joanna Łuksza, kierownik zespołu ekspertów księgowych w IFIRMA.PL, zmiana przepisów nie oznacza jednak automatycznego przeliczenia stażu. – Sama nowelizacja Kodeksu pracy nie oznacza automatycznego przeliczenia stażu. Pracownicy muszą udokumentować wcześniejsze okresy prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywania umów zlecenia czy innych form aktywności zawodowej, aby pracodawca mógł uwzględnić je przy ustalaniu stażu pracy – wyjaśnia ekspertka.

Jak dodaje, chodzi między innymi o okresy prowadzenia działalności gospodarczej, jeśli przedsiębiorca faktycznie ją wykonywał i podlegał ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym albo miał obowiązek ich opłacania.– Uwzględnione zostaną również okresy zawieszenia działalności w związku z opieką nad dzieckiem, o ile w tym czasie opłacane były składki na ubezpieczenia społeczne, a także okresy wykonywania umów cywilnoprawnych, takich jak umowy zlecenia, agencyjne czy inne umowy o świadczenie usług – wylicza Joanna Łuksza.

Liczy się także praca za granicą i pomoc rodzinie w firmie

Lista okresów, które mogą zostać doliczone do stażu, jest szersza. Obejmuje również współpracę z przedsiębiorcą, w tym pomoc członka rodziny przy prowadzeniu działalności gospodarczej, na przykład małżonka.

Do stażu mogą zostać zaliczone także okresy członkostwa w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i spółdzielniach kółek rolniczych oraz udokumentowana praca za granicą. – Co istotne, Kodeks pracy dodatkowo rozszerza ten katalog, obejmując również okres tak zwanej „ulgi na start”, czyli czas, w którym ten kto rozpoczyna działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a także okres współpracy z osobą korzystającą z tej ulgi, jeżeli odprowadzane były składki na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe lub wypadkowe – tłumaczy Joanna Łuksza.

Bez zaświadczenia z ZUS pracodawca nie przeliczy stażu

Dodatkowe lata pracy nie zostaną dopisane automatycznie. Pracownik musi uzyskać zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które będzie podstawą do przeliczenia stażu przez pracodawcę.

Wniosek można złożyć online przez platformę eZUS. Po zalogowaniu należy wejść w zakładkę „Ubezpieczony”, następnie „Dokumenty i wiadomości”, „Dokumenty robocze” i wybrać „Wniosek USP”. Po wskazaniu okresów, które mają zostać potwierdzone, dokument trzeba podpisać i przesłać do ZUS.

Wydane zaświadczenie pojawi się na koncie ubezpieczonego. Dopiero ten dokument pozwoli pracodawcy uwzględnić dodatkowe okresy przy ustalaniu stażu.

Przed przekazaniem go do kadr warto sprawdzić, czy wszystkie dane się zgadzają i czy dokument obejmuje pełną historię aktywności zawodowej. Jeśli zabraknie części informacji, można przedstawić dodatkowe dokumenty, między innymi umowy, rachunki, faktury, potwierdzenia składek albo dokumenty z CEIDG czy urzędu skarbowego.

Na formalności jest określony czas

Pracownik ma 24 miesiące na dostarczenie dokumentów od momentu wejścia nowych zasad w życie u danego pracodawcy. W sektorze prywatnym termin ten liczony jest od pierwszego dnia maja 2026 roku.

Trzeba też pamiętać, że nowe zasady nie zmienią automatycznie wszystkich wcześniejszych sytuacji. Doliczenie okresów nie wpłynie na trwające już wypowiedzenia umów o pracę ani na zakończone lub prowadzone wcześniej nabory, w których wymagany był konkretny staż.

Nie każdy okres aktywności zawodowej zostanie też uwzględniony. Kluczowe pozostaje udokumentowanie ubezpieczeń społecznych. – Niestety wiele osób błędnie zakłada, że aby skorzystać z nowych zasad, wystarczą same umowy lub wpis do CEIDG. Tymczasem bez zaświadczenia z ZUS pracodawca nie ma podstaw do przeliczenia stażu – wyjaśnia Joanna Łuksza z IFIRMA.PL.

Odrębną kwestią pozostaje działalność nierejestrowana. Nie jest ona automatycznie traktowana jako działalność gospodarcza, dlatego jej uwzględnienie wymagałoby innej podstawy prawnej.