Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania – co się zmieniło?

• Nowe przepisy o świadczeniu usług opiekuńczych
• Usługi opiekuńcze w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych
• Usługi opiekuńcze w zakresie opieki higienicznej
• Usługi opiekuńcze w zakresie zaleconej przez lekarza pielęgnacji
• Usługi opiekuńcze w zakresie zapewnienia kontaktów z otoczeniem
• Kto może wykonywać usługi opiekuńcze
• Monitorowanie i ocena świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania
• Odpłatność za usługi opiekuńcze

Nowe przepisy o świadczeniu usług opiekuńczych

Usługi opiekuńcze to jedna z form pomocy udzielanej w ramach systemu wsparcia socjalnego. Prawo do usług przysługuje przede wszystkim osobom samotnym, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności wymagają pomocy, a są jej pozbawione. Wsparcie może otrzymać także osoba w rodzinie, jeżeli najbliżsi nie są w stanie takiej pomocy zapewnić.

Nowe przepisy obowiązujące od 7 sierpnia określają, że przy świadczeniu usług opiekuńczych należy kierować się zasadą dobra osoby, na rzecz której usługi są świadczone, oraz dbałością o bezpieczeństwo świadczonych usług przez przestrzeganie zasad higieny. Bardzo ważne jest także poszanowanie intymności i godności osobistej osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze, i respektowanie jej prawa do autonomii w podejmowaniu decyzji i samostanowienia.

Czytaj również:

Miejsce parkingowe dla osoby niepełnosprawnej. Kto może dostać kartę parkingową?

Druga waloryzacja emerytur i rent we wrześniu 2026 – ważny komunikat GUS nie pozostawia wątpliwości. Seniorzy mogą liczyć na kolejną podwyżkę świadczeń?

Usługi opiekuńcze świadczy się w sposób zapewniający potwierdzanie wykonanych czynności przez osobę, na rzecz której są świadczone usługi. Odbywa się to w sposób ustalony przez ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych.

Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania obejmują pomoc w czterech obszarach:

• w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych,
• w zakresie opieki higienicznej,
• w zakresie zaleconej przez lekarza pielęgnacji,
• w zakresie zapewnienia kontaktów z otoczeniem.

Usługi opiekuńcze w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych

Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych zapewniają pomoc w podstawowych czynnościach związanych z samoobsługą. Usługi obejmują takie czynności jak ubieranie się i zmianę odzieży i bielizny osobistej, przygotowanie prostych posiłków (w tym jednego gorącego, z uwzględnieniem zalecanej diety), spożywanie posiłku lub karmienie i pojenie oraz słanie łóżka i zmianę pościeli.

Usługi dotyczące zaspokajania codziennych potrzeb obejmują czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Obejmują one:

• porządkowanie i sprzątanie w niezbędnym zakresie (w tym czyszczenie urządzeń codziennego użytku i urządzeń sanitarnych, wynoszenie śmieci, przynoszenie wody i opału, ogrzewanie pomieszczeń za pomocą dostępnego urządzenia grzewczego, w tym palenie w piecu i wybieranie popiołu, z uwzględnieniem preferencji osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze, w zakresie temperatury),
• dokonywanie niezbędnych zakupów lub towarzyszenie podczas tych zakupów lub podczas korzystania z usług w sklepach, aptekach, punktach usługowych lub gastronomicznych położonych najbliżej miejsca zamieszkania osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze, a także dostarczanie pomocy rzeczowej,
• utrzymywanie w czystości i sprawności sprzętu ułatwiającego codzienne funkcjonowanie (np. wózka, balkoniku, podnośnika, kuli),
• pranie odzieży i pościeli, niezbędne ich prasowanie, oddawanie do pralni i odbiór z pralni,
• towarzyszenie w załatwianiu spraw związanych z procesem leczenia lub rehabilitacji i profilaktyki zdrowotnej,
• towarzyszenie w załatwianiu spraw urzędowych i płaceniu rachunków.

Do usług opiekuńczych w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych należą także inne czynności samoobsługowe. Obejmują one w szczególności zmianę pozycji ciała (w tym przesiadanie się z łóżka lub na łóżko, z krzesła lub na krzesło, ułożenie się w łóżku, usadzenie w wózku) oraz korzystanie ze sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych, innych wyrobów medycznych lub środków pomocniczych niewymagające specjalistycznej wiedzy i kompetencji.

Czytaj również:

Zatrudnianie pracowników młodocianych. Od września zmieni się wysokość wynagrodzenia

Usługi opiekuńcze w zakresie opieki higienicznej

Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania świadczone są także w zakresie opieki higienicznej. W ramach usług w tym obszarze zapewniana jest pomoc w szczególności w:

• toalecie porannej i wieczornej (w tym w goleniu maszynką do golenia, czesaniu, higienie jamy ustnej i uszu, przy czym w przypadku osób leżących toaleta jest wykonywana w łóżku),
• kąpieli (w tym myciu głowy),
• pielęgnacji niezmienionych chorobowo paznokci rąk i nóg,
• korzystaniu z toalety oraz naczyń sanitarnych,
• zmianie pieluchomajtek i wkładów higienicznych, z uwzględnieniem czynności zapobiegających powstawaniu odleżyn i odparzeń.

Usługi opiekuńcze w zakresie zaleconej przez lekarza pielęgnacji

W ramach usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania w zakresie zaleconej przez lekarza pielęgnacji zapewnia się pomoc niewymagającą specjalistycznej wiedzy i kompetencji. W szczególności dotyczy to pomocy w:

• przygotowaniu i przyjmowaniu leków,
• pielęgnacji miejsc zmienionych chorobowo (smarowanie, wykonywanie i zmiana drobnych opatrunków),
• mierzeniu temperatury ciała, tętna, ciśnienia, glikemii, saturacji,
• obserwacji stanu zdrowia oraz reagowaniu, adekwatnie do potrzeb, w sytuacji jego pogorszenia.

Usługi opiekuńcze w zakresie zapewnienia kontaktów z otoczeniem

Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania w zakresie zapewnienia kontaktów z otoczeniem zapewniają w szczególności pomoc w umożliwieniu przebywania na świeżym powietrzu (w tym towarzyszenie podczas spacerów), prowadzenie rozmów oraz pomoc w nawiązywaniu, utrzymywaniu i rozwijaniu kontaktu z rodziną i społecznością lokalną (w tym z wykorzystaniem dostępnych środków komunikacji). Ponadto usługi obejmują pomoc w czytaniu prasy, książek i ich wymianie w bibliotece, towarzyszenie podczas drogi do instytucji kultury i rekreacji oraz w trakcie pobytu w nich.

Kto może wykonywać usługi opiekuńcze

Osobą wykonującą usługi opiekuńcze może być osoba, która:

• jest pełnoletnia,
• nie jest członkiem rodziny osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze,
• nie jest oddzielnie zamieszkującym małżonkiem, wstępnym ani zstępnym osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze,
• złożyła podmiotowi świadczącemu usługi opiekuńcze oświadczenie o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia takich usług,
• ukończyła szkolenie z zakresu udzielania pierwszej pomocy.

Opiekunowie, którzy już pracują w tym zawodzie, ale nie złożyli jeszcze oświadczenia o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia usług opiekuńczych, muszą dostarczyć takie oświadczenie do 5 września 2026 r. Natomiast osoby, które nie posiadają wymaganego szkolenia z zakresu udzielania pierwszej pomocy, mogą wykonywać swoje obowiązki do 5 listopada 2026 r.

Niektóre usługi (np. przygotowanie posiłków, toaleta, zmiana pieluchomajtek, przygotowanie leków) mogą być świadczone na rzecz osób ich wymagających w różnych porach dnia i adekwatnie do występujących potrzeb przez 7 dni w tygodniu w godzinach od 6.00 do 21.00 z wyłączeniem dni świątecznych. W przypadkach uzasadnionych koniecznością nieprzerwanego świadczenia usług opiekuńczych usługi te mogą być świadczone również w dni świąteczne. Ponadto przy niektórych czynnościach, takich jak pomoc przy zmianie pozycji osoby czy kąpiel, dopuszczono jednoczesną pracę dwóch opiekunów.

Monitorowanie i ocena świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania

Usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania świadczy się zgodnie ze standardem świadczenia tych usług. Monitorowaniem i ocenianiem świadczenie usług opiekuńczych zajmuje się gmina.

Monitorowanie obejmuje zbieranie i analizowanie informacji na temat świadczonych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania w celu dokonania oceny świadczenia tych usług. W tym zakresie podejmowane są w szczególności:

• wizyty w miejscu zamieszkania osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze, potwierdzające faktyczne realizowanie tych usług, przeprowadzane zgodnie z potrzebami,
• pozyskiwanie opinii dotyczących prawidłowości realizacji usług opiekuńczych od osoby, na rzecz której świadczone są te usługi, a także od członków rodziny tej osoby,
• bieżąca analiza informacji potwierdzających sposób i zakres realizowanych usług opiekuńczych.

Natomiast ocena jest dokonywana w celu zapewnienia odpowiedniej jakości usług opiekuńczych świadczonych zgodnie ze standardem świadczenia tych usług i obejmuje w szczególności ocenę bezpieczeństwa, skuteczności i celowości tych usług. Bierze się przy tym pod uwagę w szczególności:

• zakres i wymiar faktycznie realizowanych usług opiekuńczych zgodnie z decyzją administracyjną o przyznaniu świadczenia, w tym terminowość i rzetelność realizacji takich usług;
• adekwatność świadczonego wsparcia do potrzeb osoby, na rzecz której są świadczone usługi opiekuńcze;
• zapewnienie właściwej realizacji usług opiekuńczych,
• wnioski z monitorowania.

Odpłatność za usługi opiekuńcze

Szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania, określa rada gminy w uchwale. Konkretne stawki wynikają zatem z lokalnej uchwały i różnią się między gminami. Dotychczas kwoty za jedną godzinę świadczenia usług opiekuńczych zaczynały się zwykle od ok. 35 – 40 zł.

Prezydent Karol Nawrocki podpisując ustawę o zmianie ustawy o pomocy społecznej wskazał, że ustawa wprowadza jasne standardy i mechanizmy kontroli jakości, ale nie tworzy kompleksowego systemu ich finansowania i realizacji. Nakładanie na jednostki samorządu terytorialnego nowych, kosztownych obowiązków bez zapewnienia realnego źródła ich finansowania narusza ich konstytucyjnie gwarantowaną samodzielność. Z tego powodu zapowiedział skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej.

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2026 r. poz. 639)
• ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 974) – skierowana do Trybunału Konstytucyjnego
• rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 sierpnia 2026 r. w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania (Dz.U. z 2026 r. poz. 1067)