Wychowujesz dzieci? Sprawdź, czy masz prawo do ulgi podatkowej. Tej samotnej matce skarbówka odmówiła!

• Stan faktyczny – rodzina rozdzielona, małżeństwo nadal w aktach
• Co mówi ustawa – zamknięty katalog uprawnionych
• Rozstrzygnięcie: małżeństwo na papierze blokuje ulgę
• Wyrok karny to nie pozbawienie praw rodzicielskich
• Kiedy preferencja stanie się dostępna i co robić w międzyczasie

Stan faktyczny – rodzina rozdzielona, małżeństwo nadal w aktach

Podatniczka od maja 2023 r. mieszka osobno z dwójką małoletnich synów (urodzonych w 2013 i 2017 r.). Sąd przyznał jej pieczę nad dziećmi, a miejsce zamieszkania chłopców zostało ustalone jako każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Sprawa rozwodowa toczy się od 2021 r. i nie została jeszcze rozstrzygnięta.

Sytuacja rodzinna podatniczki jest jednoznaczna: ojciec dzieci ma sądowy zakaz zbliżania się do niej na 100 metrów przez trzy lata (wyrok karny ze stycznia 2026 r. za znęcanie psychiczne, fizyczne i ekonomiczne) i w praktyce nie uczestniczy w wychowaniu synów. Alimenty są ściągane przez komornika. Kobieta sama podejmuje wszelkie decyzje dotyczące dzieci – od spraw zdrowotnych po dodatkowe zajęcia pozalekcyjne.

Podatniczka zapytała Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, czy w zeznaniu PIT-36 za 2025 r. może rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

Co mówi ustawa – zamknięty katalog uprawnionych

Zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z preferencyjnego sposobu opodatkowania może skorzystać wyłącznie rodzic lub opiekun prawny, który spełnia dwa warunki łącznie: faktycznie samotnie wychowuje dziecko oraz należy do jednej z enumeratywnie wymienionych kategorii:

• panna lub kawaler,
• wdowa lub wdowiec,
• rozwódka lub rozwodk,
• osoba, w stosunku do której orzeczono separację,
• osoba, której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Podatek jest wówczas określany w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów rodzica (art. 6 ust. 4d ustawy o PIT). Preferencja nie obowiązuje natomiast osoby, która „wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną” (art. 6 ust. 4f ustawy o PIT).

Czytaj także: PIT-y i ulgi podatkowe 2025

Rozstrzygnięcie: małżeństwo na papierze blokuje ulgę

Dyrektor KIS uznał stanowisko podatniczki za nieprawidłowe. W interpretacji indywidualnej z 13 kwietnia 2026 r. (sygn. 0113-KDWPT.4011.106.2026.2.IS) organ podatkowy przypomniał, że katalog osób uprawnionych do preferencji jest zamknięty i wymaga ściśle językowej wykładni. Podatniczka jest mężatką. Nie została orzeczona separacja ani nie zapadł prawomocny wyrok rozwodowy. Tymczasem „toczące się postępowanie w sprawie rozwodu samoistnie nie rozwiązuje małżeństwa. Małżeństwo trwa do daty uprawomocnienia się wyroku rozwodowego” – stwierdził organ.

KIS podkreślił przy tym, że zaangażowanie matki w wychowanie dzieci nie jest kwestionowane. Jednak same, nawet skrajne, okoliczności faktyczne nie mogą zastąpić formalnego statusu przewidzianego w ustawie. Fakt, że ojciec dzieci ma wyrok karny i komornik ściąga od niego alimenty, nie mieści się w żadnej z ustawowych kategorii uprawniających do preferencji.

Wyrok karny to nie pozbawienie praw rodzicielskich

Szczególnie istotne jest rozróżnienie między dwiema kategoriami z art. 6 ust. 4c ustawy. Ustawa przyznaje prawo do preferencji osobie, „której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności”. W opisywanej sprawie mąż podatniczki nie został pozbawiony praw rodzicielskich – postępowanie o ich ograniczenie toczy się dopiero w ramach sprawy rozwodowej. Nie odbywa też kary pozbawienia wolności – sąd orzekł karę w zawieszeniu na trzy lata.

Zarówno zakaz zbliżania, jak i kara w zawieszeniu to, z podatkowego punktu widzenia, okoliczności prawnie obojętne dla oceny statusu osoby samotnie wychowującej dziecko. Ustawa posługuje się pojęciem „odbywa karę pozbawienia wolności”, a nie „został skazany” – różnica jest zasadnicza.

Kiedy preferencja stanie się dostępna i co robić w międzyczasie

KIS wskazał również na pozytywny aspekt: przepisy nie wymagają, aby podatnik był osobą samotnie wychowującą dziecko przez cały rok podatkowy. Wystarczy, żeby taki stan zaistniał choćby przez część roku.

Oznacza to, że w roku, w którym sąd wyda prawomocny wyrok rozwodowy, podatniczka nabiera prawa do rozliczenia preferencyjnego – bez względu na to, którego miesiąca wyrok się uprawomocni. Podobnie będzie, jeśli wcześniej orzeczona zostanie separacja lub sąd prawomocnie pozbawi ojca dzieci praw rodzicielskich.

W bieżącej sytuacji podatniczce przysługuje natomiast ulga prorodzinna (na dwójkę dzieci), z której – jak sama wskazuje – już korzysta. Warto również pamiętać, że jeśli ojciec dzieci nie odliczy ulgi prorodzinnej (a z uwagi na swój faktyczny brak zaangażowania nie ma do tego tytułu), podatniczka może uskładać pełną kwotę odliczenia na oboje synów.

Powołana Interpretacja:

Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 13 kwietnia 2026 r., sygn. 0113-KDWPT.4011.106.2026.2.IS