Sprawdzą liczbę osób pod jednym adresem. To może zmienić sposób przyznawania środków w programie „Czyste Powietrze”!

• Dlaczego obecny system wymaga zmian?
• Gdzie tkwi problem? Aktualne rozwiązania i praktyka OPS
• Problemy zgłaszane przez instytucje pomocy społecznej
• Co dokładnie zmieni nowela ustawy?
• Cel zmian. Jak to wpłynie na obywateli?
• Kto odpowiada za projekt?

Dlaczego obecny system wymaga zmian?

Program „Czyste Powietrze” opiera się na przyznawaniu dofinansowania według dochodu przypadającego na jednego członka gospodarstwa domowego. Klasyfikacji beneficjenta do odpowiedniego poziomu dofinansowania w ramach PPCP dokonuje się na podstawie zaświadczenia o wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jednego członka gospodarstwa domowego – wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska (numer projektu: UD364).

Zaświadczenie wydawane jest zgodnie z art. 411 ust. 10g ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647 i 1080, dalej Poś). Aby skutecznie weryfikować dochody i wydawać zaświadczenia w ramach PPCP, niezbędne jest zapewnienie urzędnikom odpowiednich narzędzi oraz dostępu do baz danych zawierających informacje o sytuacji dochodowej wnioskodawców.

Proces weryfikacji wymaga nie tylko znajomości przepisów prawa i zasad kwalifikacji, ale również możliwości korzystania z rejestrów publicznych, takich jak:

• Systemy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)
• Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS)
• Dane z urzędów skarbowych
• Rejestr PESEL
• Rejestr mieszkańców prowadzony zgodnie z właściwością miejscową przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta

Gdzie tkwi problem? Aktualne rozwiązania i praktyka OPS

Z praktyki wynika, że na podstawie art. 411 ust. 10r ustawy Poś, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej wniosek o wydanie zaświadczenia, upoważnia w formie pisemnej do wydawania zaświadczeń oraz prowadzenia postępowań w tej sprawie:

• kierownika OPS
• dyrektora centrum usług społecznych
• kierownika innej jednostki organizacyjnej gminy

Często stosowane podejście ma swoje źródło w ogromnym doświadczeniu OPS w realizowaniu zadań z zakresu kwalifikowania osób do różnych form wsparcia.

Obecnie OPS wydając zaświadczenia korzystają z systemów informatycznych, które umożliwiają dostęp do danych z urzędów skarbowych, ZUS i KRUS. Dzięki temu możliwe jest szybkie potwierdzenie źródeł dochodu członków gospodarstwa domowego.

Jednak w obowiązujących przepisach ustawy Poś brak jest podstaw prawnych do dostępu do dodatkowych, istotnych z punktu widzenia PPCP, baz danych i informacji, które mogłyby umożliwić OPS pełną weryfikację liczby osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego w procedurze wydawania zaświadczeń.

Problemy zgłaszane przez instytucje pomocy społecznej

Instytucje realizujące zadania z zakresu pomocy społecznej wskazują, że brak jest podstaw prawnych do pozyskiwania informacji z ewidencji ludności, takich jak:

• ilość osób zameldowanych pod danym adresem,
• dane z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (w których wskazana jest liczba osób ponoszących opłaty pod danym adresem),

Co dokładnie zmieni nowela ustawy?

Zaproponowana nowelizacja przewiduje dodanie w art. 411 Poś przepisu umożliwiającego urzędnikom ocenę wniosków o wydanie zaświadczenia poprzez korzystanie z następujących baz danych:

1. Rejestru PESEL lub rejestru mieszkańców prowadzonego zgodnie z właściwością miejscową przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.
2. Baz danych z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w tym liczby osób pod wskazanym adresem ponoszących opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Dodatkowo, w przypadku pojawienia się wątpliwości dotyczących przedstawionych dokumentów lub rozbieżności w dostępnych danych, wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie mógł przeprowadzić wywiad środowiskowy. „Narzędzie to będzie wykorzystywane w sytuacjach, w których pojawią się wątpliwości dotyczące przedstawionych dokumentów lub rozbieżności w dostępnych danych, a inne środki weryfikacji okażą się niewystarczające” – zaznacza projektodawca.

Cel zmian. Jak to wpłynie na obywateli?

Nowe przepisy mają na celu:

• Ułatwienie rzetelnej weryfikacji liczby osób w gospodarstwach domowych
• Zapewnienie sprawiedliwego przydziału dofinansowania w ramach PPCP
• Umożliwienie urzędnikom korzystania z pełnego zakresu danych publicznych potrzebnych do wydawania zaświadczeń

Dzięki zmianom OPS będą mogły szybciej i dokładniej potwierdzać dane przedstawione przez wnioskodawców, a proces przyznawania dofinansowania stanie się bardziej przejrzysty i bezpieczny dla państwa.

Kto odpowiada za projekt?

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu: Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ)
Osoba odpowiedzialna: Krzysztof Bolesta, Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu Radzie Ministrów: MKiŚ
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM: II kwartał 2026 r.