Nowe świadczenie dla osób 65+. Kto się załapie na bon senioralny?

• Bon senioralny dla osób 65+. Jakie wsparcie przewidują nowe regulacje?
• Kto będzie mógł skorzystać z bonu senioralnego? Kryteria i zasady
• Opieka długoterminowa i nowe obowiązki państwa wobec seniorów
• Eksperci: bon senioralny pomoże rodzinom, ale problemem pozostaje brak kadr
• Ilu seniorów skorzysta z programu? Pojawiają się obawy
• FAQ – najważniejsze pytania o bon senioralny

Bon senioralny już coraz bliżej. Sejmowe komisje na wspólnym posiedzeniu przyjęły właśnie, wraz z pakietem legislacyjno-redakcyjnych poprawek, rządowy projekt ustawy o bonie senioralnym i opiece długoterminowej. Regulacje wprowadzają m.in. program bonu senioralnego, czyli świadczenia niepieniężnego dla osób 65 plus.

Bon senioralny dla osób 65+. Jakie wsparcie przewidują nowe regulacje?

Komisja Polityki Senioralnej, Komisja Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisja Zdrowia na wspólnym posiedzeniu w dniu 28 maja przeprowadziły pierwsze czytanie i rozpatrzyły rządowy projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych. Nowe przepisy wprowadzają bon senioralny – rozwiązanie, które ma pomóc osobom 65 plus w codziennym życiu, zapewniając im dostęp do usług wsparcia. Celem zmian jest ułatwienie seniorom funkcjonowanie w ich własnym środowisku, poprawa jakości opieki oraz lepsza koordynacja usług zdrowotnych i społecznych. Projekt realizuje kamień milowy KPO. Komisje wprowadziły do projektu pakiet zmian o charakterze legislacyjno-redakcyjnym.

Odrzuciły m.in. poprawkę zgłoszoną przez poseł Urszulę Rusecką (PiS), zgodnie z którą powiat otrzymywałby dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie zadań własnych z zakresu koordynacji opieki długoterminowej na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych. Poprawka, która została zgłoszona jako wniosek mniejszości ma na celu zmianę charakteru przepisu z fakultatywnego na obligatoryjny.

Kto będzie mógł skorzystać z bonu senioralnego? Kryteria i zasady

Bon senioralny ma być dostępny dla każdego, kto ukończył 65. rok życia, jest obywatelem Polski, Unii Europejskiej (lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Konfederacji Szwajcarskiej albo Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej), a jego średni dochód nie przekracza 3410 zł.

Będzie świadczeniem niepieniężnym, przyznawanym na usługi doraźne, trwające maksymalnie dwa tygodnie, polegające na pomocy w zaspokojeniu potrzeb życia codziennego, jak pomoc w ubraniu się, przygotowaniu posiłków, utrzymaniu porządku, ale też na wsparciu w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych czy zapewnieniu kontaktu z otoczeniem.

Program ma być wprowadzany stopniowo, w pierwszej kolejności w gminach, w których nie są realizowane publiczne usługi opiekuńcze na rzecz seniorów. Będzie realizowany w ramach trzyletnich, rządowych programów. Ich wykonawcą będą gminy. Pierwszy program ma zostać uruchomiony w latach 2026-2028. Łączna pula środków z budżetu państwa na jego realizację to miliard złotych - 100 mln zł w 2026 r. (program ma ruszyć w IV kwartale), 400 mln zł w 2027 r. oraz 500 mln zł w 2028 r.

Opieka długoterminowa i nowe obowiązki państwa wobec seniorów

Celem całości projektu ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych jest m.in. wprowadzenie definicji opieki długoterminowej wraz ze wskazaniem usług i świadczeń, w tym o charakterze pieniężnym, które będą zakwalifikowane do katalogu instrumentów opieki długoterminowej oraz wprowadzenie definicji opieki nieformalnej i opiekuna nieformalnego. Projekt wprowadza też przepisy określające zasady monitorowania realizacji usług i świadczeń opieki długoterminowej i ewaluacji ich jakości. Nowe przepisy przewidują, że Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej będzie koordynował działania dotyczące opieki długoterminowej oraz przygotowywał coroczne raporty o sytuacji osób starszych w Polsce.

Dominik Owczarek z Instytutu Spraw Publicznych ocenił, że jest to dobre rozwiązanie, choć martwi mała liczba beneficjentów tego wsparcia. „Bon senioralny jest w zasadzie bliźniaczym programem do Aktywnego Rodzica, tylko jest skierowany do innej grupy obywateli. Różnica polega też na tym, że będzie on finansował usługi, czyli pieniądze trafią do placówek opiekuńczych, a nie w gotówce do seniorów czy ich rodzin. Moim zdaniem to dobre rozwiązanie” – powiedział ekspert.

Eksperci: bon senioralny pomoże rodzinom, ale problemem pozostaje brak kadr

Wskazał, że w największym stopniu z programu skorzystają seniorzy w mniejszych miejscowościach, które nie oferują żadnych usług opiekuńczych. Instrument ten – jak dodał – może być elementem stymulacji usług opiekuńczych na poziomie lokalnym.

Owczarek zaznaczył, że bon senioralny będzie dużym wsparciem dla dzieci opiekujących się swoimi starszymi rodzicami. „Te osoby pozostaną na rynku pracy, czyli – mówiąc kolokwialnie – będą budować PKB, płacić podatki, a ich rodzicami zajmą się osoby z odpowiednim wykształceniem i przygotowaniem” – podkreślił.

Według eksperta dobrym rozwiązaniem jest wprowadzenie kryterium dochodowego uprawniającego do wsparcia. „Jeśli senior ma dobrą emeryturę lub rentę, to finansowanie takich usług dodatkowo przez państwo nie jest niezbędne” – stwierdził Owczarek.

Ilu seniorów skorzysta z programu? Pojawiają się obawy

W ocenie skutków regulacji projektu wskazano, że według danych GUS w 2024 r. w Polsce żyło 7 mln 725 tys. osób w wieku 65 plus. Jak podano, z badania SHARE wynika, że około 25 proc. z nich ma niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego.

Jak zaznaczyli autorzy projektu, biorąc pod uwagę m.in. przeciętną liczbę osób przypadających na jednego opiekuna w ramach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania świadczonych na podstawie ustawy o pomocy społecznej (od ok. 2,15 do 4 osób), oszacowano, że wsparciem będzie mogło zostać objętych od 12 tys. do 20 tys. osób. „To akurat jest bardzo niepokojące, że tak mało seniorów będzie mogło skorzystać z bonu opiekuńczego” – ocenił Owczarek.

Zwrócił uwagę, że problemem jest brak kadr w sektorze usług społecznych, który będzie musiał zaspokoić coraz większe potrzeby. „Średnia wieku opiekunki, bo to kobiety głównie świadczą te usługi, jest bliska wiekowi emerytalnemu. Niestety istnieje obawa, że w tych najmniejszych miejscowościach profesjonalna usługa opiekuńcza będzie niedostępna” – powiedział Owczarek.

Przyznał, że obszar związany z usługami opiekuńczymi wciąż pozostaje na marginesie polityki państwa. „Ten obszar jest dosyć mocno zaniedbany. Z różnych powodów nie jest o nim tak głośno jak na przykład o służbie zdrowia. Nie ma tam silnych związków zawodowych, które mocno wyartykułowałyby swoje interesy, mimo tego, że sektor opieki będzie się znajdował w największym kryzysie w związku ze starzeniem się społeczeństwa i brakami kadrowymi” – wskazał ekspert.

FAQ – najważniejsze pytania o bon senioralny

Kto będzie mógł skorzystać z bonu senioralnego?

Bon senioralny ma przysługiwać osobom, które ukończyły 65. rok życia, są obywatelami Polski, Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Szwajcarii lub Wielkiej Brytanii, a ich średni dochód nie przekracza 3410 zł.

Na czym będzie polegał bon senioralny?

Bon senioralny będzie świadczeniem niepieniężnym. Oznacza to, że seniorzy nie otrzymają gotówki, lecz dostęp do usług opiekuńczych i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

Jakie usługi obejmie bon senioralny?

Wsparcie ma obejmować m.in. pomoc w ubraniu się, przygotowywaniu posiłków, utrzymaniu porządku, korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych oraz zapewnieniu kontaktu z otoczeniem.

Jak długo będzie można korzystać z pomocy?

Bon senioralny ma być przyznawany na usługi doraźne realizowane maksymalnie przez dwa tygodnie.

Kiedy program bonu senioralnego ma ruszyć?

Pierwszy program ma zostać uruchomiony w latach 2026–2028. Start programu zaplanowano na IV kwartał 2026 roku.

Kto będzie realizował program bonu senioralnego?

Za realizację programu mają odpowiadać gminy. W pierwszej kolejności program będzie wdrażany tam, gdzie obecnie nie funkcjonują publiczne usługi opiekuńcze dla seniorów.

Ile pieniędzy państwo przeznaczy na bon senioralny?

Łączna pula środków na realizację programu ma wynieść miliard złotych. Na 2026 rok przewidziano 100 mln zł, na 2027 rok – 400 mln zł, a na 2028 rok – 500 mln zł.

Ilu seniorów może skorzystać z programu?

Z szacunków przedstawionych w ocenie skutków regulacji wynika, że wsparciem może zostać objętych od 12 tys. do 20 tys. osób.

Dlaczego eksperci mają obawy dotyczące programu?

Eksperci wskazują przede wszystkim na niewielką liczbę potencjalnych beneficjentów oraz braki kadrowe w sektorze usług opiekuńczych, szczególnie w mniejszych miejscowościach.

Czy bon senioralny będzie wypłacany rodzinom seniorów?

Nie. Środki mają trafiać do placówek i podmiotów świadczących usługi opiekuńcze, a nie bezpośrednio do seniorów lub ich rodzin.