AI otwiera nowe możliwości dla osób z niepełnosprawnością. Ekspert wskazuje konkretne rozwiązania

• Technologie wspierające codzienne funkcjonowanie
• Przykłady innowacyjnych rozwiązań
• Zasady projektowania technologii dostępnych

Andrzej Byszewski podkreślił, że dostępność budynków, usług i technologii nie dotyczy tylko osób z niepełnosprawnościami, ale też seniorów, małych dzieci, ich rodziców oraz osób, które chwilowo - w wyniku wypadku lub urazu - mają np. problem z poruszaniem się. Każdej z tych osób sztuczna inteligencja może pomóc w codziennym funkcjonowaniu w domu, przestrzeni miejskiej, pracy, szkole, w korzystaniu z rozrywki, a także w relacjach z administracją publiczną oraz firmami z sektora prywatnego.

Technologie wspierające codzienne funkcjonowanie

- Sztuczna inteligencja i oparte na niej technologie dają osobom z niepełnosprawnościami czy specjalnymi potrzebami wolność i równe szanse w życiu społecznym. Prawdziwą barierą jest niedostosowanie przestrzenne i cyfrowe. Niepełnosprawność nie jest problemem, bo każdy brak możliwości wykonania danej czynności można zastąpić, uzupełnić jakimś rozwiązaniem technologicznym - stwierdził ekspert.

Jako przykład podał awatar tłumacza języka migowego - wirtualną postać, wygenerowaną przez sztuczną inteligencję, która w czasie rzeczywistym tłumaczy tekst lub mowę na język migowy. Z rozwiązania wdrażanego przez polską firmę Migam mogą korzystać osoby niesłyszące, które chcą np. załatwić sprawę w urzędzie lub banku - Pośrednicząc w rozmowie z urzędnikiem czy pracownikiem firmy, awatar tłumacza skraca dystans komunikacyjny. Osobom niesłyszącym daje to duże poczucie wolności - powiedział Byszewski.

Przykłady innowacyjnych rozwiązań

Innym rozwiązaniem jest Vision Access AI, czyli aplikacja rozwijana w Katowicach, skanująca pomieszczenia i architekturę miejską w celu identyfikowania barier dostępnościowych. Dzięki audytowi architektonicznemu osoby ze szczególnymi potrzebami wiedzą o wszelkich przeszkodach i ułatwieniach - np. schodach, progach, wysokich krawężnikach, wąskich przejściach i rampach - a właściciele miejsc - o tym, co należy zmienić, aby lokalizacja była bardziej dostępna.

- Zdarza się, że jako osoba poruszająca się na wózku nie mogę skorzystać z prostej drogi z parkingu do np. restauracji, bo po drodze jest krawężnik wyższy niż pięć centymetrów, którego wózek elektryczny nie pokona. Muszę wtedy jeździć naokoło, szukać alternatywy albo poprosić o asystę. Marnuję czas - swój i osoby, która na mnie czeka na miejscu. Dlatego marzę o aplikacji, która wytyczy omijającą wszelkie przeszkody trasę z punktu A do punktu B - wyjaśnił Byszewski.

Jeden z polskich start-upów przygotowuje natomiast Herbatnika, czyli aplikację dla seniorów, która będzie pełniła rolę asystenta dnia codziennego. Na podstawie danych dotyczące zdrowia, potrzeb żywieniowych i preferencji osoby starszej, aplikacja będzie jej proponowała posiłki, przypominała o lekach i nawodnieniu, sugerowała spacer i informowała o lokalnych wydarzeniach. Wedle zamysłu twórców, Herbatnik ma też rozmawiać z seniorem i wspierać go w kontaktach z bliskimi, dostępna będzie też funkcja SOS, wysyłającą powiadomienie o pogorszeniu stanu zdrowia do opiekuna.

Zasady projektowania technologii dostępnych

W ramach misji społecznej CyberSprawni CyberMocni, prowadzonej przez firmę Byszewskiego, zaprojektowane zostało cyberbiurko, czyli stanowisko pracy umożliwiające osobom z niepełnosprawnościami pełne i samodzielne funkcjonowanie w środowisku cyfrowym. Jego konstrukcja jest dostosowana do potrzeb osób poruszających się na wózku inwalidzkim czy z pomocą białej laski.

Z kolei zaprojektowany przez londyńską firmę przycisk Cosmo Dot jest kontrolerem dostępności, tzn. pozwala na wykonywanie różnych czynności (jak komunikacja z innymi czy włączanie i wyłączanie urządzeń), reagując na dotyk o różnym natężeniu - od intensywnego do bardzo delikatnego, w tym przy użyciu tylko języka, co jest rozwiązaniem odpowiednim dla osób, które nie mogą poruszać kończynami.

Obiecującym rozwiązaniem zdaniem innowatora byłyby także okulary VR/XR, które mogłyby poprawiać słyszalność, korygować widzenie, tłumaczyć języki w czasie rzeczywistym oraz wskazywać bezbarierowe ścieżki.

- Ważne jest, żeby w projektowanie tego typu rozwiązań były zaangażowane osoby z niepełnosprawnościami. Osoby pełnosprawne nie wymyślą tego, co osoby z niepełnosprawnościami. Nie znają tych potrzeb i realiów - może je widzą, ale nie do końca je rozumieją, nie potrafią tak błyskotliwie rozwiązać problemu, jak osoba, która ten problem ma - ocenił innowator.

Według eksperta asystencja nowych technologii może częściowo zastąpić asystencję osobistą osób z niepełnosprawnościami. Jej atutem jest niski koszt - przynajmniej jeśli chodzi o samą produkcję przedmiotów - np. okularów, czytnika, specjalnego biurka. Cenę podnosi odpowiednie oprogramowanie. Bardzo ważne jest jednak, aby wszystkie aplikacje i urządzenia były zgodne z Polskim Aktem Dostępności i Europejską ustawą o dostępności (European Accessibility Act - EAA).

Katarzyna Czarnecka (PAP)