Kategorie

Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)

Karolina Muzyczka
Doktor nauk prawnych; adiunkt w Kolegium Jagiellońskim - Toruńskiej Szkole Wyższej w Toruniu; ekspert w dziedzinach: postępowanie administracyjne, sądowoadministracyjne, egzekucyjne postępowanie administracyjne
Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)
Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)
Shutterstock
Stwierdzenie nieważności decyzji to instytucja z Kodeksie postępowania administracyjnego, która stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych.

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji w myśl Kodeksu postępowania administracyjnego

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji zawarta w Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.) stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych. W związku z tym przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej muszą być interpretowane w sposób konkretny i ścisły (wyrok NSA z 22.09.1999 r., IV SA1380/97, lex 47894; wyrok NSA z 10.11.1998 r., IV SA 912/97, lex 45693; wyrok NSA z 29.06.1999 r., IV SA 1889/97).

Stwierdzenie nieważności decyzji - przesłanki

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji mają charakter materialnoprawny. Nie są one związane z postępowaniem, w którym wydano decyzję, ale wynikają z sentencji decyzji (wyrok NSA z 16.12.1998 r., ISA 339/98, lex 44548; wyrok NSA z 08.10.1999 r., IVSA 1646/97, wyrok NSA z 07.05.2020 r., I OSK 4078/18). Niemniej jednak jest dopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji, gdy naruszenie prawa przy wydaniu postanowienia, na które służy zażalenie, miało taki wpływ na wyniki sprawy, że skutkuje nieważność tej decyzji w rozumieniu art. 156 k.p.a. (wyrok NSA z 7.12.2016, II OSK 618/15).

W przypadku, gdy sąd administracyjny prawomocnie oddali skargę na decyzję administracyjną, to organy administracji nie mogą w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dokonywać ponownej oceny i uznawać decyzji za nieważną w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte zostały zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego (uchwała NSA z 7.12.2009, I OPS 6/09, ONSA WSA 2010/2, poz. 18.) Organ administracji publicznej stwierdzając nieważność decyzji nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że istnieje podstawa do stwierdzenia nieważności, niezbędne jest wykazanie, na czym polega wada decyzji (wyrok WSA z 22.10.1999, I SA 8/98).

Organ administracji może badać istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności w stosunku do decyzji, co do której sąd administracyjny wcześniej oddalił skargę, w trzech przypadkach:

a) skarga została oddalona przez sąd administracyjny z powodu braku interesu prawnego skarżącego;

b) sąd stwierdził, że sprawa administracyjna została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną przed orzeczeniem sądu;

c) stwierdzono nieważność decyzji, na podstawie której została wydana decyzja objęta rozstrzygnięciem sądu. (wyrok NSA z 15.06.2010 r., I OSK 1586/09).

Stwierdzenie nieważności decyzji nieostatecznej?

Instytucja stwierdzenia nieważności może być stosowana jedynie wobec decyzji oraz postanowień, od których przysługuje zażalenie (art. 126 k.p.a). Nie ma potrzeby odrębnego wskazywania postanowienia o zatwierdzeniu ugody jako postanowienia, którego nieważność może być stwierdzona, na tego rodzaju postanowienia bowiem przysługuje zażalenie (art.119 § 1 k.p.a.). Stylistyka komentowanego przepisu nie wskazuje na to, że instytucja stwierdzenia nieważności odnosi się wyłącznie do decyzji ostatecznych.

Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na istnienie rozbieżności poglądów w sprawie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji nieostatecznej. Należy w pierwszej kolejności przywołać orzecznictwo stwierdzające, że wyłącznym trybem weryfikacji decyzji nieostatecznej jest według k.p.a. postępowanie odwoławcze. Rozpatrzenie pisma złożonego przez stronę przed upływem terminu do wniesienia odwołania, jako żądania stwierdzenia nieważności decyzji, narusza prawo strony do ponownego zbadania jej sprawy przez organ odwoławczy. W powyższy sposób, bowiem zostaje zawężony zakres kontroli kwestionowanej decyzji wyłącznie do przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie z 6.06.2006 r., VI SA/Wa 687/05, lex 213949; wyrok NSA z 14.02.2007 r., II GSK 290/06 wraz z glosą B. Adamiak, OSP 2008/2, poz. 21). Stwierdza się, iż postępowanie odwoławcze ma zawsze pierwszeństwo przed postępowaniem w trybie nadzoru, a stwierdzenie nieważności decyzji nie mieści się w zakresie kompetencji organu odwoławczego (postanowienie NSA z 23.06.2016 r., II GSK 2780/16). Pogląd o niedopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji nieostatecznej jest akceptowany przez część doktryny (W. Taras [w:] K. Chorąży, W. Taras, A. Wróbel, Postępowanie administracyjne, egzekucyjne i sądowoadministracyjne, Kraków 2003, s. 105–106).

Odmowa wszczęcia postępowania

Organ administracji może odmówić wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności wyłącznie w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez podmiot niebędący stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. (wyrok NSA z 8.07.1999 r., IV SA 2152/97). Należy pamiętać, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok NSA z 1.12.1999 r., IV SA 2520/98, lex 48669; wyrok NSA z 25.09.2020 r., I OSK 563/20). Organ administracji, orzekając w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, orzeka wyłącznie kasacyjnie, tj. może jedynie albo stwierdzić nieważność decyzji, albo jej niezgodność z prawem, a w braku przesłanek do takiego orzekania, może odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. Organ ten nie jest władny zmienić takiej decyzji ani też uchylając ją orzec jednocześnie, co do istoty o prawach lub obowiązkach stron postępowania (wyrok NSA z 10.06.1999 r., I SA 1527/98,; wyrok NSA z 6.01.1999 r., IV SA 1030/97).

Nowelizacja KPA – nieważność decyzji

W przypadku, gdy „Zaskarżona decyzja została wydana, jako akt administracyjny II instancji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. W postępowaniu prowadzonym w tym trybie organ ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie może jej rozpatrywać, co do istoty, tak w postępowaniu przed organem I instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym” (wyrok NSA z 28.09.1999 r., IV SA 1533/97). Organ administracji, stwierdzając nieważność decyzji wydanej przez organ II instancji, jest równocześnie uprawniony do stwierdzenia nieważności poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jeżeli również ta decyzja dotknięta jest nieważnością (wyroku NSA z 15.06.1992 r., IV SA 218/92, OSP 1994/9, poz. 162). Organ administracji nie jest związany zarzutami zawartymi we wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji i jeśli nawet uważa, że podniesione przez wnioskodawcę zarzuty są niezasadne, to musi zbadać z urzędu, czy zaskarżona decyzja nie jest dotknięta chociażby jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z 27.10.1999 r., IV SA 1715/97; teza druga wyroku NSA z 29.06.1999 r., IV SA 1889/97).

Nowelizacja art. 156 § 2 k.p.a oraz 158 k.p.a. wynika z konieczności dostosowania prawa do wyroku TK sprzed sześciu lat. W maju 2015 TK, P 46/13. r. Trybunał orzekł, że przepis kodeksu w obecnym brzmieniu, pozwalający orzec o nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa nawet kilkadziesiąt lat po tej decyzji jest niekonstytucyjny. Jednak uchwalone zmiany poszły znacznie dalej niż sugerował TK. Nowelizacja wprowadza zasadę, że nie można stwierdzać nieważności decyzji wydanych bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jednocześnie ta sama zmiana przewiduje inne krańcowe rozstrzygnięcie. Otóż w przypadku decyzji co najmniej 30 letnich nie będzie w ogóle żadnego postępowania, a te, które są w toku, zostaną umorzone.

Ważne! Nowe przepisy mają mieć zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem ich w życie. Zgodnie z nowelizacją, do spraw administracyjnych niezakończonych przed dniem wejścia w życie zmiany stosowałoby się przepisy w nowym brzmieniu. Z kolei postępowania wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w ustawy zostałyby umorzone z mocy prawa.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że stwierdzanie po wielu latach nieważności decyzji administracyjnych stanowiących podstawę nabycia np. własności, jest niezgodne z Konstytucją RP. Podsumowując, wyrok Trybunału dotyczył wyłącznie decyzji administracyjnych, które były podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy prawa. Wyrok Trybunału nie wskazywał na konieczność wykluczenia z k.p.a. możliwości stwierdzenia nieważności decyzji, która nie była podstawą nabycia jakiegokolwiek prawa. Brak w tym przypadku osób trzecich, które prawo nabyły w dobrej wierze, które należy chronić. W praktyce dla przykładu można wskazać, że decyzje administracyjne odmawiające w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (dekretu Bieruta) przyznania prawa do nieruchomości warszawskiej nie były i nie są objęte orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r.

Zgodnie z art. 417 (1) § 2 Kodeksu cywilnego jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej wadliwej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tej decyzji z prawem. Poprawiona ustawa pozostawi osobom poszkodowanym na skutek tych wadliwych decyzji szansę na wszczęcie osobnego postępowania o odszkodowanie. Nie będzie jednak możliwe wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji rażąco naruszającym prawo, a tym samym zostanie zamknięta droga do zwrotu w naturze znacjonalizowanych gruntów.

Dowiedz się więcej z naszej publikacji
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    17 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Przepisy antylichwiarskie na stałe?

    Przepisy antylichwiarskie zostały uwzględnione w tzw. ustawach covidowych. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nową stałą regulacją.

    ZUS przejmie obsługę 500 plus [WYWIAD]

    ZUS ma przejąć obsługę programu "500 plus"? Czy jest na to gotowy? O szczegółach mówił PAP wiceprezes ZUS Włodzimierz Owczarczyk.

    PE o wolności mediów i praworządności w Polsce

    Parlament Europejski przyjął w rezolucję zatytułowaną "Wolność mediów i dalsze pogarszanie się praworządności w Polsce".

    Nowelizacja KPA a odszkodowania

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie. Czy właściciele nieruchomości będą dochodzić odszkodowań przed ETPC?

    Czas pracy - od kiedy?

    Czas pracy budzi szereg wątpliwości. Od kiedy się liczy? Co z tzw. czynnościami przygotowawczymi?

    Brak alimentów a dodatkowe zajęcia pozalekcyjne [BADANIE]

    W wielu przypadkach rodziców opiekujących się dziećmi, które nie otrzymują alimentów, nie stać na sfinansowanie jakichkolwiek zajęć pozalekcyjnych.

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych i inne zmiany

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych powiązane z płacą minimalną zakłada projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

    Cmentarze i chowanie zmarłych – planowane zmiany

    Nowa ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma w sposób kompleksowy regulować problematykę tzw. prawa pośmiertnego. Oto założenia projektu.

    Świadczenie usług cyfrowych - duże zmiany od 2022 roku

    Usługi cyfrowe. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/770 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści i usług cyfrowych. Co się zmieni po wejściu w życie tych przepisów? Jakie nowe zasady wprowadza ta dyrektywa? Co powinni wiedzieć konsumenci?

    "Małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie - rezolucja PE

    Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której postuluje, by "małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie były uznawane w całej Unii .

    Straż Graniczna przypomina grzybiarzom o stanie wyjątkowym

    Straż Graniczna zaleca, by grzybiarze, zanim wybiorą się do lasów, sprawdzili jak przebiega strefa stanu wyjątkowego.

    Wnioski o "Dobry start" złożone przez większość uprawnionych

    Wnioski o "Dobry start" złożyła już wnioski o "Dobry start". Z danych ZUS wynika, iż rodzice najczęściej wybierali bankowość elektroniczną.

    Święta Wielkanocne w 2022 r.

    Święta Wielkanocne w 2022 r. to data oczekiwana przez wielu pracowników. Kiedy jest Wielkanoc? Czy jest to dzień wolny od pracy?

    Spis powszechny do 30 września 2021 r.

    Spis powszechny potrwa do 30 września. Jak można wziąć udział w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań w 2021 r.?

    Zakup akcji lub obligacji - UOKiK radzi

    Na co zwracać uwagę przy najbardziej popularnych instrumentach finansowych, czyli akcjach i obligacjach?

    Wydziedziczenie – na czym polega?

    Wydziedziczenie jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków. Na czym w rzeczywistości polega?

    Alienacja rodzicielska - co robić?

    Alienacja rodzicielska, czyli utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez rodzica to ważny problem. Co można zrobić w takiej sytuacji?

    Osoby niepełnosprawne - powstanie nowa ustawa?

    Ustawa o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami ma umożliwić pełne wdrożenie Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.

    Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)

    Stwierdzenie nieważności decyzji to instytucja z Kodeksie postępowania administracyjnego, która stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych.

    O ile wzrosną emerytury w 2022 r.?

    O ile wzrosną najniższe emerytury w 2022 r.? Co z rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i rentą rodzinną?

    Zasiłek okresowy w 2022 r.

    Zasiłek okresowy w 2022 r. czeka podwyżka kryteriów dochodowych. Czy wpływa to na wysokość świadczeń?

    Wakacyjny urlop - gdzie i za ile? [BADANIE]

    Ponad 80% Polaków spędziło tegoroczny wakacyjny urlop w kraju. Ile środków przeznaczyliśmy na wyjazdy?

    MS zapowiada zmiany dotyczące samorządu kuratorskiego

    Przepisy mają zostać wyostrzone, aby kuratorzy mieli bardziej szczegółowe określone narzędzia działania.

    Dodatek energetyczny w 2021 r.

    Dodatek energetyczny w 2021 r. przysługuje odbiorcy wrażliwemu energii elektrycznej. Ile aktualnie wynosi takie świadczenie?

    Limity dorabiania dla emerytów z KRUS od września 2021 r.

    Ile może dorobić emeryt i rencista KRUS od 1 września 2021 r.? Przy jakich kwotach świadczenie może zostać zmniejszone lub zawieszone?