Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)

Karolina Muzyczka
Doktor nauk prawnych; adiunkt w Kaszubsko-Pomorskiej Szkole Wyższej; ekspert w dziedzinach: postępowanie administracyjne, sądowoadministracyjne, egzekucyjne postępowanie administracyjne
Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)
Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)
Shutterstock
Stwierdzenie nieważności decyzji to instytucja w Kodeksie postępowania administracyjnego, która stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych.

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji w myśl Kodeksu postępowania administracyjnego

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji zawarta w Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.) stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych. W związku z tym przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej muszą być interpretowane w sposób konkretny i ścisły (wyrok NSA z 22.09.1999 r., IV SA1380/97, lex 47894; wyrok NSA z 10.11.1998 r., IV SA 912/97, lex 45693; wyrok NSA z 29.06.1999 r., IV SA 1889/97).

Stwierdzenie nieważności decyzji - przesłanki

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji mają charakter materialnoprawny. Nie są one związane z postępowaniem, w którym wydano decyzję, ale wynikają z sentencji decyzji (wyrok NSA z 16.12.1998 r., ISA 339/98, lex 44548; wyrok NSA z 08.10.1999 r., IVSA 1646/97, wyrok NSA z 07.05.2020 r., I OSK 4078/18). Niemniej jednak jest dopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji, gdy naruszenie prawa przy wydaniu postanowienia, na które służy zażalenie, miało taki wpływ na wyniki sprawy, że skutkuje nieważność tej decyzji w rozumieniu art. 156 k.p.a. (wyrok NSA z 7.12.2016, II OSK 618/15).

W przypadku, gdy sąd administracyjny prawomocnie oddali skargę na decyzję administracyjną, to organy administracji nie mogą w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dokonywać ponownej oceny i uznawać decyzji za nieważną w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte zostały zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego (uchwała NSA z 7.12.2009, I OPS 6/09, ONSA WSA 2010/2, poz. 18.) Organ administracji publicznej stwierdzając nieważność decyzji nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że istnieje podstawa do stwierdzenia nieważności, niezbędne jest wykazanie, na czym polega wada decyzji (wyrok WSA z 22.10.1999, I SA 8/98).

Organ administracji może badać istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności w stosunku do decyzji, co do której sąd administracyjny wcześniej oddalił skargę, w trzech przypadkach:

a) skarga została oddalona przez sąd administracyjny z powodu braku interesu prawnego skarżącego;

b) sąd stwierdził, że sprawa administracyjna została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną przed orzeczeniem sądu;

c) stwierdzono nieważność decyzji, na podstawie której została wydana decyzja objęta rozstrzygnięciem sądu. (wyrok NSA z 15.06.2010 r., I OSK 1586/09).

Stwierdzenie nieważności decyzji nieostatecznej?

Instytucja stwierdzenia nieważności może być stosowana jedynie wobec decyzji oraz postanowień, od których przysługuje zażalenie (art. 126 k.p.a). Nie ma potrzeby odrębnego wskazywania postanowienia o zatwierdzeniu ugody jako postanowienia, którego nieważność może być stwierdzona, na tego rodzaju postanowienia bowiem przysługuje zażalenie (art.119 § 1 k.p.a.). Stylistyka komentowanego przepisu nie wskazuje na to, że instytucja stwierdzenia nieważności odnosi się wyłącznie do decyzji ostatecznych.

Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na istnienie rozbieżności poglądów w sprawie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji nieostatecznej. Należy w pierwszej kolejności przywołać orzecznictwo stwierdzające, że wyłącznym trybem weryfikacji decyzji nieostatecznej jest według k.p.a. postępowanie odwoławcze. Rozpatrzenie pisma złożonego przez stronę przed upływem terminu do wniesienia odwołania, jako żądania stwierdzenia nieważności decyzji, narusza prawo strony do ponownego zbadania jej sprawy przez organ odwoławczy. W powyższy sposób, bowiem zostaje zawężony zakres kontroli kwestionowanej decyzji wyłącznie do przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie z 6.06.2006 r., VI SA/Wa 687/05, lex 213949; wyrok NSA z 14.02.2007 r., II GSK 290/06 wraz z glosą B. Adamiak, OSP 2008/2, poz. 21). Stwierdza się, iż postępowanie odwoławcze ma zawsze pierwszeństwo przed postępowaniem w trybie nadzoru, a stwierdzenie nieważności decyzji nie mieści się w zakresie kompetencji organu odwoławczego (postanowienie NSA z 23.06.2016 r., II GSK 2780/16). Pogląd o niedopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji nieostatecznej jest akceptowany przez część doktryny (W. Taras [w:] K. Chorąży, W. Taras, A. Wróbel, Postępowanie administracyjne, egzekucyjne i sądowoadministracyjne, Kraków 2003, s. 105–106).

Odmowa wszczęcia postępowania

Organ administracji może odmówić wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności wyłącznie w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez podmiot niebędący stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. (wyrok NSA z 8.07.1999 r., IV SA 2152/97). Należy pamiętać, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok NSA z 1.12.1999 r., IV SA 2520/98, lex 48669; wyrok NSA z 25.09.2020 r., I OSK 563/20). Organ administracji, orzekając w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, orzeka wyłącznie kasacyjnie, tj. może jedynie albo stwierdzić nieważność decyzji, albo jej niezgodność z prawem, a w braku przesłanek do takiego orzekania, może odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. Organ ten nie jest władny zmienić takiej decyzji ani też uchylając ją orzec jednocześnie, co do istoty o prawach lub obowiązkach stron postępowania (wyrok NSA z 10.06.1999 r., I SA 1527/98,; wyrok NSA z 6.01.1999 r., IV SA 1030/97).

Nowelizacja KPA – nieważność decyzji

W przypadku, gdy „Zaskarżona decyzja została wydana, jako akt administracyjny II instancji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. W postępowaniu prowadzonym w tym trybie organ ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie może jej rozpatrywać, co do istoty, tak w postępowaniu przed organem I instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym” (wyrok NSA z 28.09.1999 r., IV SA 1533/97). Organ administracji, stwierdzając nieważność decyzji wydanej przez organ II instancji, jest równocześnie uprawniony do stwierdzenia nieważności poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jeżeli również ta decyzja dotknięta jest nieważnością (wyroku NSA z 15.06.1992 r., IV SA 218/92, OSP 1994/9, poz. 162). Organ administracji nie jest związany zarzutami zawartymi we wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji i jeśli nawet uważa, że podniesione przez wnioskodawcę zarzuty są niezasadne, to musi zbadać z urzędu, czy zaskarżona decyzja nie jest dotknięta chociażby jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z 27.10.1999 r., IV SA 1715/97; teza druga wyroku NSA z 29.06.1999 r., IV SA 1889/97).

Nowelizacja art. 156 § 2 k.p.a oraz 158 k.p.a. wynika z konieczności dostosowania prawa do wyroku TK sprzed sześciu lat. W maju 2015 TK, P 46/13. r. Trybunał orzekł, że przepis kodeksu w obecnym brzmieniu, pozwalający orzec o nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa nawet kilkadziesiąt lat po tej decyzji jest niekonstytucyjny. Jednak uchwalone zmiany poszły znacznie dalej niż sugerował TK. Nowelizacja wprowadza zasadę, że nie można stwierdzać nieważności decyzji wydanych bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jednocześnie ta sama zmiana przewiduje inne krańcowe rozstrzygnięcie. Otóż w przypadku decyzji co najmniej 30 letnich nie będzie w ogóle żadnego postępowania, a te, które są w toku, zostaną umorzone.

Ważne! Nowe przepisy mają mieć zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem ich w życie. Zgodnie z nowelizacją, do spraw administracyjnych niezakończonych przed dniem wejścia w życie zmiany stosowałoby się przepisy w nowym brzmieniu. Z kolei postępowania wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w ustawy zostałyby umorzone z mocy prawa.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że stwierdzanie po wielu latach nieważności decyzji administracyjnych stanowiących podstawę nabycia np. własności, jest niezgodne z Konstytucją RP. Podsumowując, wyrok Trybunału dotyczył wyłącznie decyzji administracyjnych, które były podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy prawa. Wyrok Trybunału nie wskazywał na konieczność wykluczenia z k.p.a. możliwości stwierdzenia nieważności decyzji, która nie była podstawą nabycia jakiegokolwiek prawa. Brak w tym przypadku osób trzecich, które prawo nabyły w dobrej wierze, które należy chronić. W praktyce dla przykładu można wskazać, że decyzje administracyjne odmawiające w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (dekretu Bieruta) przyznania prawa do nieruchomości warszawskiej nie były i nie są objęte orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r.

Zgodnie z art. 417 (1) § 2 Kodeksu cywilnego jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej wadliwej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tej decyzji z prawem. Poprawiona ustawa pozostawi osobom poszkodowanym na skutek tych wadliwych decyzji szansę na wszczęcie osobnego postępowania o odszkodowanie. Nie będzie jednak możliwe wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji rażąco naruszającym prawo, a tym samym zostanie zamknięta droga do zwrotu w naturze znacjonalizowanych gruntów.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Komplet PREMIUM - Klasyfikacja budżetowa 2022 z programem online na 12 m-cy
Komplet PREMIUM - Klasyfikacja budżetowa 2022 z programem online na 12 m-cy
Tylko teraz
199,00 zł
328,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Ubezpieczenia szkolne dla dzieci i młodzieży - poradnik Rzecznika Finansowego
    W związku z rozpoczęciem roku szkolnego Rzecznik Finansowy przygotował materiał dotyczący ubezpieczeń szkolnych dla dzieci i młodzieży. Publikacja przybliża szczegóły dotyczące grupowych ubezpieczeniach szkolnych oraz polis indywidualnych.
    Inflacja 2023 - powyżej 20 proc.
    Inflacja 2023. Do końca roku inflacja dalej będzie rosnąć, a jej szczyt w tym cyklu powinien nastąpić w lutym 2023 roku w wysokości przekraczającej 20 proc. rdr – stwierdzono w komentarzu Banku Pekao do danych GUS o inflacji we wrześniu.
    Ustawa o poprawie warunków mieszkaniowych przyjęta przez Sejm
    Nowe przepisy mają podnieść efektywność energetyczną budynków mieszkalnych i rozwinąć budownictwo mieszkaniowe dla osób o niższych dochodach.
    Jednorazowe świadczenia w związku z sytuacją ekologiczną na Odrze – jak złożyć wniosek
    ZUS wypłaci jednorazowe świadczenie płatnikom składek z określonych branż, przeznaczone na ograniczenie niektórych skutków ekonomicznych związanych z sytuacją ekologiczną na Odrze. ​​​​​​​Kogo objęto odszkodowaniem i jak złożyć o nie wniosek?
    Bon turystyczny ważny do 31 marca 2023 - Prezydent podpisał ustawę wydłużającą go
    Ustawa przedłużająca Polski Bon Turystyczny została podpisana przez Prezydenta i ogłoszona w Dzienniku Ustaw.
    Czy właściciel 2 domów opalanych węglem może złożyć 2 wnioski o dodatek węglowy?
    Ustawa o dodatku węglowym od samego początku wzbudza wiele wątpliwości w kwestii jej interpretacji. Jedną z nich jest liczba przysługujących dodatków do węgla dla właścicieli kilku nieruchomości. Czy mają prawo do tylu dofinansowań ile nieruchomości posiadają?
    Przedawnienie roszczeń 2022/2023. Czy warto wstąpić na pocztę w drodze na bal sylwestrowy?
    Biorąc pod uwagę, że w 2022 r. 31 grudnia wypada w sobotę, a w 2023 r. – w niedzielę, warto się zastanowić jak do obliczania terminów przedawnienia ma się brzmienie art. 115 kodeksu cywilnego (k.c.), a więc czy warto podjechać z pozwem na pocztę w drodze na bal sylwestrowy, czy też można spokojnie poczekać do 2 stycznia. Tym bardziej, że cztery lata temu miała miejsce mała rewolucja w kwestii obliczania terminów przedawnienia. Za sprawą nowelizacji kodeksu cywilnego, która weszła w życie 9 lipca 2018 r., m.in. terminy przedawnienia wynoszące co najmniej 2 lata upływają zawsze z końcem roku kalendarzowego.
    Dodatek do ogrzewania elektrycznego. Od kiedy można składać wnioski?
    Gminy będą przyjmowały wnioski ogrzewających domy prądem od 1 grudnia br. do 1 lutego 2023 r. Na wypłatę pieniędzy będą miały czas do końca marca przyszłego roku.
    Standardy rozmów telefonicznych w więzieniach przyczyną niepokojów
    Wprowadzenie minimalnych standardów rozmów telefonicznych miało być korzystne dla osadzonych, a tymczasem spowodowało, że liczba dozwolonych połączeń została ograniczona.
    Maseczki w szpitalach i w aptekach do końca października 2022 r.
    Obowiązek noszenia maseczek w szpitalach i w aptekach zostanie przedłużony do końca października 2022 r.
    Rosjanie uciekają. Ilu mogło przedostać się do UE?
    Mobilizacja wojskowa w Rosji sprawiła, że potencjalni żołnierze zaczęli planować ucieczkę. Wielu zmieniło państwo zamieszkania bez żadnego trybu. Dane o ruchu międzynarodowym pokazują że kilkadziesiąt tysięcy Rosjan mogło kupić bilet w jedną stronę do UE.
    Młodzi Polacy z największą liczbą zobowiązań wobec sądów
    Polacy są winni sądom ponad 755 mln zł. Z danych Krajowego RejestruZaleg Długów wynika, iż średnie zadłużenie jednego dłużnika wynosi obecnie 4,6 tys. zł.
    System opieki nad dziećmi w instytucjonalnej pieczy zastępczej wymaga zmian. Uwagi RPO
    Uchwalona przez Sejm nowelizacja ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie uwzględnia postulatów Rzecznika Praw Obywatelskich. Nie we wszystkich placówkach instytucjonalnej pieczy zastępczej zostały zmniejszone dopuszczalne limity liczby dzieci. Rzecznik Praw Obywatelskich przekazuje postulaty zmian w prawie komisji senackiej, która teraz pracuje nad uchwaloną przez Sejm ustawą.
    Niedziela - w jakich granicach czasowych?
    Jakie granice czasowe "niedzieli" może ustalić pracodawca? Czy początek "niedzieli" może przypadać na kalendarzową sobotę?
    Dodatek elektryczny - ile, dla kogo i kiedy?
    Dodatek elektryczny mają otrzymać gospodarstwa domowe, które zużywają energię elektryczną do ogrzewania, m.in. za pomocą pomp ciepła.
    Usługi „kup teraz – zapłać później” coraz popularniejsze
    Kiedy usługi pay-later pojawiły się na rynku, były w dużej mierze wykorzystywane do jednorazowych, uznaniowych zakupów, takich jak bilety na koncerty czy wysokiej klasy odzież. Jednak wraz z rosnącą inflacją konsumenci coraz częściej sięgają po nie, aby sfinansować coś bardziej przyziemnego i niezbędnego.
    300 zł na wyprawkę - do kiedy wniosek?
    Do kiedy można złożyć wniosek o wyprawkę szkolną w ramach programu "Dobry start"? Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina o terminie i zasadach.
    Przymusowa sprzedaż mieszkania przez uciążliwych mieszkańców - wyrok Sądu
    Uciążliwe lokatorki muszą przymusowo sprzedać mieszkanie - zdecydował we wtorek Sąd Apelacyjny w Białymstoku. Uwzględnił pozew spółdzielni mieszkaniowej, do której od lat lokatorzy tego bloku składali skargi na warunki higieniczne i sanitarne; jedna z lokatorek znosiła do mieszkania różne rzeczy, również ze śmietników.
    Pracownicy skarżą się na brak podwyżek
    Takich skarg nigdy wcześniej nie było, ale ich pojawienie zwiastuje, że na rynku pracy i w poszczególnych przedsiębiorstwach bardzo dynamicznie rośnie presja płacowa.
    Projekt reformy sądów poszerzony o sędziów pokoju
    Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada poprawiony projekt reformy sądów, poszerzony o komponent sędziów pokoju.
    Uwaga na oszustwa z wizerunkiem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości
    Cyberprzestępcy wykorzystują nowy sposób, który polega na rozsyłaniu e-maili z wizerunkiem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, a także Policji.
    Cieplo.gov.pl, czyli rządowa porównywarka cen węgla
    26 września 2022 r. rusza możliwość rejestracji przedsiębiorców w rządowej porównywarce cen węgla - cieplo.gov.pl. Nowy serwis ma połączyć konsumentów i sprzedawców ułatwiając zakup surowca.
    Egzaminy wstępne na aplikacje prawnicze 2022. Na aplikacje adwokacją i radcowską zdało ok. 41% kandydatów
    Zdawalność sobotnich (24 września 2022 r.) egzaminów wstępnych na aplikacje adwokacką i radcowską wyniosła ponad 41 proc.; przed rokiem było to ponad 59 proc.; zdawalność egzaminów na aplikacje notarialną i komorniczą była także nieco niższa niż rok temu - wynika z danych Ministerstwa Sprawiedliwości.
    Rozwód – najważniejsze zasady i skutki
    Kiedy można orzec rozwód? Co z dziećmi? Jakie skutki majątkowe wywołuje wyrok rozwodowy? Oto najważniejsze zasady.
    GIOŚ: zgłaszając odpady porzucone w lesie będzie można skorzystać z geolokalizacji
    Zgłaszając szkodę w środowisku, np. porzucone w lesie odpady, nie trzeba będzie znać adresu, będzie można skorzystać z funkcji geolokalizacji - przewiduje nowy formularz zgłaszania interwencji, o którym poinformował w poniedziałek Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.