Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Umowa dożywocia jako forma zabezpieczenia na starość

 Kancelaria Radców Prawnych Zdanowicz i Wspólnicy Sp.K.
Profesjonalista w zakresie szeroko rozumianego prawa gospodarczego i cywilnego
Umowa dożywocia jako forma zabezpieczenia na starość. /fot. Fotolia
Umowa dożywocia jako forma zabezpieczenia na starość. /fot. Fotolia
Osoby starsze planujące przekazać swoje mienie następcom, mogą zawrzeć umowę dożywocia, która w przeciwieństwie do umowy darowizny, pozwoli zabezpieczyć ich interesy na starość.

Najnowszy artykuł dotyczący umowy dożywocia: Opieka nad osobą starszą w zamian za mieszkanie

W świetle art. 908 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.) umowa dożywocia polega na tym, że w zamian za przeniesienie własności nieruchomości, nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie. Przeniesienie własności nieruchomości następuje z jednoczesnym obciążeniem nieruchomości prawem dożywocia, a nabywca wstępuje ex lege w prawa i obowiązki zbywcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1968 r., II CR 236/68). Zbywcą nieruchomości (zwany inaczej dożywotnikiem) może być wyłącznie osoba fizyczna,  natomiast nabywcą nieruchomości może być każdy podmiot prawa cywilnego, tj. osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, o ile posiada zdolność prawną, czyli jednostka organizacyjna określona w art. 331 k.c. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem umowy przewidzianej w ww. przepisie może być także udział we współwłasności (wyrok Sądu Najwyższego  z dnia 30 marca 1998 r., III CKN 219/98).

Zobacz serwis: Konsument i umowy

Należy podkreślić, że o zakresie świadczeń należnych dożywotnikowi przesądza umowa dożywocia. Obowiązki nabywcy mogą być uregulowanie dowolnie, zgodnie z zasadą swobody umów wynikającą z art. 3531 k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 września 2012 V ACa 270/12), jednakże powinny one być precyzyjnie wymienione. W razie  braku szczegółowych ustaleń w umowie, zakres świadczeń określa się według  art. 908 § 1 k.c., nabywca zobowiązuje się zatem do: przyjęcia dożywotnika jako domownika, dostarczenia mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienia mu odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawienie mu własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego zwyczajom miejscowym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego  z dnia 9 maja 2008 r. (III CSK 359/07): „obowiązkiem nabywcy nieruchomości w ramach stosunku dożywocia jest w zasadzie spełnianie takich świadczeń na rzecz dożywotnika, które zaspokoją jego potrzeby w taki sposób, aby nie musiał on przyczyniać się do zdobywania środków na zaspokojenie niezbędnych wymagań życiowych”.  

Dodatkowo, jeżeli w umowie dożywocia nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia. Podstawową zatem funkcją umowy dożywocia jest funkcja alimentacyjna, zapewnienie dożywotnikowi środków utrzymania na starość w zakresie i na zasadach ustalonych w umowie. Warto podkreślić osobisty charakter świadczeń osoby zobowiązanej z tytułu umowy o dożywocie oraz dążenie do pozostawania stron w bezpośredniej ze sobą styczności i bliskich stosunkach osobistych. Jak wynika z powyższego, umowa dożywocia daje większe bezpieczeństwo właścicielom przekazującym swoje mienie następcom niż powszechnie stosowana darowizna. Ponadto, prawo to jest niezbywalne (art. 912 k.c.), wygasa najpóźniej  z chwilą śmierci uprawnionego.                  

Zobacz serwis: Prawa seniora

Umowa dożywocia, podobnie jak każda umowa przenosząca własność nieruchomości musi być zawarta pod rygorem nieważności w formie aktu notarialnego. Przy czym, umowa o dożywocie ukryta pod pozorną umową sprzedaży nieruchomości zawartą w formie aktu notarialnego jest nieważna, jeżeli istotne postanowienia umowy o dożywocie nie zostały objęte tą formą szczególną (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2009 r., III CZP 21/09). Prawo dożywocia zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt. 1 Ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 1982 Nr 19 poz. 147 ze zm.)  może zostać wpisane w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że zgodnie z art. 7 pkt. 2 ww. ustawy, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa przeciwko prawu dożywocia. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 1999 r. (I CKN 118/98): „skoro dożywocie powstaje niezależnie od wpisu, to nabywca własności nieruchomości nie może powoływać się na rękojmię przeciwko dożywociu tzn. dowodzić, iż nabył nieruchomość bez obciążenia dożywociem, skoro nie była ona ujawniona w księdze wieczystej.”                       

Kolejną formą zabezpieczenia dożywotnika na starość przy zawarciu umowy dożywocia jest możliwość żądania zmiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę  (art. 913 § 1 oraz art. 914 k.c.). Ponadto, istniej możliwość rozwiązania umowy w szczególnych okolicznościach, stanowiąc istotny wyłom od zasady pacta sunt servanda. Biorąc pod uwagę istotę umowy dożywocia, charakter stosunków, jakie wytwarzają się między stronami po ustanowieniu prawa, ustawodawca przyjmuje, że w pewnych okolicznościach trudne lub wręcz niemożliwe będzie utrzymywanie stosunku dożywocia w pierwotnym kształcie. Zgodnie z art. 913 § 1 k.c, jeżeli powstanie konflikt między dożywotnikiem a zobowiązanym, sąd na żądanie jednej ze stron zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień. Nieruchomość jednak nie powróci do dawnego właściciela.                     

Zobacz serwis: Opieka nad seniorem     

Na szczególną uwagę, przy analizowaniu umowy dożywocia pod kątem zabezpieczenia interesów zbywcy nieruchomości na starość, zasługuje analiza dwóch wyroków Sądu Najwyższego tj.  wyrok z dnia 9 grudnia 2004 r. (II CK 319/04) w myśl, którego: „nawet stwierdzony przez Sądy głęboki konflikt między stronami (niewłaściwy układ stosunków osobistych między nimi) nie może prowadzić do uwolnienia dziecka z obciążających go obowiązków wobec rodziców wynikających z prawa dożywocia i bezpłatnej służebności mieszkania.” Sąd Najwyższy podkreślił zatem, że umowa dożywocia ma celu przede wszystkim zabezpieczenie interesów dożywotnika. Kolejny wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r. (III CSK 359/07), wskazuje na czym polega wyjątkowość wypadku określonego  w  art. 913 § 2 k.c., kiedy to sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika (zbywcy nieruchomości) rozwiązać umowę o dożywocie: „aby wypadek można uznać za wyjątkowy w rozumieniu art. 913 § 2 k.c. trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy inne środki, takie jak zasądzenie zobowiązanych na wykonanie zaległego świadczenia lub zamiana świadczeń wynikających z dożywocia na rentę, nie zapewnią już dożywotnikowi dostatecznej ochrony. Cechą wspólną wszystkich zaszłości, jakie kwalifikują wypadek unormowany w art. 913 § 2 k.c. jako wyjątkowy jest krzywdzenie dożywotnika, a nie negatywne nastawienie dożywotnika do kontrahentów.” Również w innym wyroku, zdefiniowano wyjątkowość wypadku jako naganne zachowanie się zobowiązanego wobec dożywotnika. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 lutego 2014 r. V ACa 910/13) .

Podsumowując, umowa dożywocia pozwala co do zasady lepiej niż darowizna zabezpieczyć interesy dożywotników - właścicieli nieruchomości planujących przekazać mienie swoim następcom, którzy są zobowiązani w zamian zapewnić seniorom środki utrzymania na starość.

Agnieszka Materna, aplikant radcowski
Kancelaria Radców Prawnych Marek Zdanowicz i Wspólnicy Spółka Komandytowa

Komplet e-booków: Budowa domu bez pozwolenia + Gwarantowany kredyt mieszkaniowy
Opisz nam swój problem i wyślij zapytanie.

Wycena w ciągu godziny.
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Czym są „Lekcje z ZUS”?
    Podczas zajęć z ZUS-u młodzież dowiaduje się, czym są ubezpieczenia społeczne, jakie niosą korzyścią, a jakie obowiązki, a jakie jest ryzyko nie ubezpieczeniowe.
    Cztery dni pracy i 80% pensji zamiast zwolnienia z pracy?
    W opinii ekspertów takie działanie może być powszechne w czasie kryzysu jako "kompromis" między zarządzającymi, a zespołem. Nie ma jednak wątpliwości, że takie rozwiązanie niesie szereg zagrożeń.
    Spożycie niejadalnych grzybów - czy ubezpieczenie zadziała?
    Czy mając wykupioną polisę na życie, można liczyć na wypłatę świadczenia w przypadku zatrucia lub śmierci w wyniku spożycia niejadalnych grzybów?
    Decyzja o czasowym odebraniu zwierząt
    Decyzja o czasowym odebraniu zwierząt. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może czasowo odebrać właścicielowi lub opiekunowi zwierzę i przekazać je do schroniska, gospodarstwa rolnego albo do zoo. Niekiedy opiekę nad zwierzęciem może przejąć fundacja, stowarzyszenie - a nawet osoba fizyczna.
    Grzybobranie - bezpieczeństwo, pierwsza pomoc
    O najważniejszych zasadach grzybobrania przypomina Główny Inspektor Sanitarny. Kto powinien unikać grzybów? Jak zapewnić sobie pomoc lekarską w przypadku zatrucia?
    Jak wypełnić i złożyć wniosek o dodatek do oleju opałowego? [Instrukcja]
    Wniosek o dopłatę do oleju opałowego należy złożyć na druku zgodnym z rozporządzeniem przygotowanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, opublikowanym w Dzienniku Ustaw. Jak go wypełnić?
    Jak wypełnić i złożyć wniosek o dodatek do drewna? [Instrukcja]
    Wniosek o jednorazową dopłatę 1 tys. zł do drewna należy skierować do samorządu na formularzu przygotowanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Jak go wypełnić?
    Jak wypełnić i złożyć wniosek o dodatek do pelletu? [Instrukcja]
    Dopłata do pelletu to jednorazowe świadczenie pieniężne do ogrzewania w wysokości 3 tys. zł. Wniosek o nią należy skierować do samorządu na przygotowanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, opublikowanym w Dzienniku Ustaw. Jak go wypełnić?
    Jak wypełnić i złożyć wniosek o dodatek do gazu? [Instrukcja]
    Wniosek o dofinansowanie do gazu należy złożyć na formularzu zgodnym z rozporządzeniem przygotowanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, opublikowanym w Dzienniku Ustaw. Jak go wypełnić?
    Wybory samorządowe
    Wybory samorządowe pozwalają na wybór radnych, wójtów i burmistrzów miast. Według jakich zasad i przepisów się odbywają?
    PZU Życie zmienia definicję "Oddział Intensywnej Terapii" po interwencji UOKiK
    Wszyscy ubezpieczeni, którzy po 1 stycznia 2020 r. otrzymali decyzje odmowne, oparte na braku spełnienia definicji OIT/OAIT, bądź nie zgłaszali wniosków z tego tytułu (pomimo objęcia ich ochroną ubezpieczeniową i podjęcia wobec nich stosownych czynności medycznych nie tylko w ramach oddziałów, ale również pododdziałów), mogą zgłosić roszczenia względem ubezpieczyciela do 31 grudnia 2022 r.
    Zakupoholizm, hazard, kredytoholizm - jak je rozpoznać?
    Zakupoholizm, hazard czy kredytoholizm to uzależnienia, które doprowadzą do katastrofalnych długów. Jak je w sobie rozpoznać, zanim będzie za późno?
    MZ zapowiada reformę leczenia uzdrowiskowego
    Leczenie uzdrowiskowe czeka reforma, w październiku zostanie zaprezentowany projekt ustawy z perspektywą wdrożenia w 2024 roku - poinformował w środę w Ciechocinku minister zdrowia Adam Niedzielski.
    Przyczyny opóźnień w dofinansowaniu przez ZUS pobytu w żłobku
    Opóźnienia wynikają z konieczności prowadzenia postępowań wyjaśniających w sprawach, gdy nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia w ramach automatycznej obsługi na podstawie danych wskazanych we wniosku przez klienta. Tak wynika z odpowiedzi udzielonej Rzecznikowi Praw Obywatelskich.
    Powstanie Centralny Rejestr Wyborców
    Centralny Rejestr Wyborców ma ułatwić m.in. dopisanie do obwodu wyborczego czy spisu wyborców. Wyborca będzie mógł sprawdzić online, w którym obwodzie głosowania i którym lokalu wyborczym może realizować swoje prawo wyborcze.
    Zasiłek szkolny w 2022 r. - komu przysługuje i ile wynosi?
    Kto może uzyskać zasiłek szkolny? Ile wynosi świadczenie w roku szkolnym 2022/23? Gdzie składa się wniosek?
    GUS podał wyniki spisu powszechnego. Jest nas mniej
    GUS - spis powszechny. W Polsce mieszka 38 mln 36 tys. 118 osób. Dziesięć lat wcześniej było nas więcej o 476 tys. osób - podał dr Dominik Rozkrut, prezes GUS.
    Cofnięcie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej
    Cofnięcie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest możliwe, choć nie w każdym przypadku. Jak uniknąć błędów?
    Wzór wniosku o dodatek do oleju opałowego ważny od 21 września 2022 [do pobrania]
    Rozporządzenie z wzorem wniosku o dodatek do oleju opałowego weszło w życie z dniem 21 września 2022 roku. Zatem od tej daty można składać wnioski o to świadczenie. Na jakich warunkach jest przyznawane?
    Wzór wniosku o dodatek do drewna opałowego ważny od 21 września 2022 [do pobrania]
    Dodatek do drewna opałowego wszedł w życie 20 września br. Jednak wzór wniosku obowiązuje od 21 września i to od tego dnia można składać formularze o to świadczenie. Kto może się o nie ubiegać?
    Wzór wniosku o dodatek do pelletu ważny od 21 września 2022 [do pobrania]
    Można już składać wnioski o dodatek do pelletu. Wzór wniosku obowiązuje od 21 września br. Został bowiem opublikowany w Dzienniku Ustaw 20 września. Zgodnie z treścią rozporządzenia wprowadzającego go, wzór wchodzi w życie dnia następnego. Kto może ubiegać się o tą dopłatę do ogrzewania?
    Wzór wniosku o dodatek do gazu ważny od 21 września 2022 [do pobrania]
    Rozporządzenie z wzorem wniosku o dodatek do gazu zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw 20 września br. Zgodnie z jego treścią obowiązuje ono od dnia następnego, czyli od 21 września. Zatem można już składać wnioski o dodatek do gazu. Na jakich warunkach jest przyznawany?
    Dziecko na hulajnodze - RPD chce zmiany przepisów
    Zdaniem Rzecznika Praw Dziecka konieczne są zmiany w przepisach, które pozwolą zwiększyć bezpieczeństwo zarówno jeżdżących hulajnogami osób, jak i pozostałych uczestników ruchu.
    OC w życiu prywatnym - do czego się przydaje?
    Polisa OC w życiu prywatnym zapewnia wsparcie finansowe, gdy swoim zachowaniem wyrządzimy komuś szkodę, np. spowodujemy u innej osoby uraz lub zniszczymy jej własność.
    Koniec ze zmianą deklaracji w CEEB, aby dostać dodatek węglowy
    Od dnia 20 września obowiązuje nowelizacja dodatku węglowego, która ogranicza uzyskanie tej dopłaty przez osoby, które zmodyfikowały wcześniej złożoną deklarację o źródłach ciepła. Kto zatem otrzyma dodatek węglowy, a czyj wniosek zostanie odrzucony?