Czy można uchylić mandat karny w sprawach o wykroczenie?

• Podstawa prawna
• Właściwy sąd
• Orzeczenie sądu

Podstawa prawna

Podstawą prawną do uchylenia mandatu karnego w sprawach o wykroczenie jest art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (dalej: k.p.w.). W §1 ustawodawca przyjął, że prawomocny mandat karny podlega niezwłocznie uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie albo na osobę, która popełniła czyn zabroniony przed ukończeniem 17 lat, albo gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia wykroczenia z przyczyn, o których mowa w art. 15-17 Kodeksu wykroczeń (dalej: k.w.), tj. obrona konieczna (art. 15 k.w.), stan wyższej konieczności (art. 16 k.w.) lub niepoczytalność i poczytalność ograniczona (art. 16 k.w.).

Innymi słowy musi zaistnieć taka sytuacja, która nie została uznana za wykroczenie w świetle przepisów prawa. Ważne jest, aby wskazane wykroczenie było wprost opisane jako zachowanie niepożądane i zagrożone karą.

Polecamy: Przewodnik po zmianach przepisów

Uchylenie mandatu karnego następuje na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego złożony nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu lub na wniosek organu, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, albo z urzędu. Mandat jest prawomocny w momencie jego przyjęcia, zaś sąd nie bada winy ukaranego, tylko bada podstawę jego wystawienia z obowiązującymi przepisami w chwili popełnienia wykroczenia.

W myśl art. 101 § 1a k.p.w. prawomocny mandat karny podlega uchyleniu zgodnie z opisanymi wyżej warunkami, jeżeli grzywna została nałożona wbrew zakazom określonym w art. 96§2 k.p.w. Mandat podlega także uchyleniu, gdy została nałożona wyższa grzywna niż wynika to z art. 96 § 1-1b k.p.w,. jednak w takim wypadku uchylenie mandatu karnego jest możliwe tylko w części przekraczającej dopuszczalną wysokość. Dodatkowo zgodnie z §1b prawomocny mandat karny podlega uchyleniu w każdym czasie na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego lub na wniosek organu, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, albo z urzędu, jeżeli:

1) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego została nałożona grzywna tym mandatem;

2) potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską.

Właściwy sąd

Kolejnym problemem jest właściwość sądu, do którego należy złożyć wniosek o uchylenie mandatu. Pojawia się zasadnicze pytanie, czy właściwy dla uchylenia mandatu karnego jest sąd właściwy dla miejsca zamieszkania ukaranego czy miejsca popełnienia wykroczenia, a może występuje jakaś inna właściwość regulująca tą materię. Otóż właściwość sądu do którego należy złożyć wniosek o uchylenie mandatu została wprost wskazana w § 2, z którego wynika, że uprawnionym do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna.

Orzeczenie sądu

W przedmiocie uchylenia mandatu karnego sąd orzeka na posiedzeniu, na którym ma prawo uczestniczyć ukarany, organ, który lub którego funkcjonariusz nałożył grzywnę w drodze mandatu, albo przedstawiciel tego organu oraz ujawniony pokrzywdzony. Orzeczenie w przedmiocie uchylenia mandatu karnego wydawane jest w formie postanowienia, które jest niezaskarżalne.

W sytuacji, gdy zostanie wydane postanowienie o uchyleniu mandatu karnego, w myśl § 3 uchylając mandat karny nakazuje się podmiotowi, na rachunek którego pobrano grzywnę, zwrot uiszczonej kwoty. Nadto w § 4 ustawodawca w przypadku wydania ponownego rozstrzygnięcia w sprawie, w której uchylono prawomocny mandat karny, nie pozwala orzekać na niekorzyść obwinionego, jeżeli uchylenie mandatu nastąpiło z przyczyn wskazanych w § 1b.

W polskim prawie jest możliwe uchylenie mandatu karnego, jednak zostało ono obwarowane surowymi warunkami, tak, aby nie było nadużywane i przysługiwało tylko w wyjątkowych sytuacjach takich jak: brak karalności za konkretne przewinienie bądź niezgodność z obowiązującymi aktami prawnymi.

Polecamy serwis: Wykroczenia