Raport KIGPR odkrywa 12 sposobów na oszustwo w systemie kaucyjnym - czy jest on nieszczelny?

• 12 sposobów na oszustwo w systemie kaucyjnym. Krajowa Izba Gospodarcza "Przemysł Rozlewniczy" ostrzega przed fraudami – sprawdź, czego się wystrzegać
• Czym jest fraud w systemie kaucyjnym?
• 12 rodzajów oszustw wskazanych przez KIGPR
• Kto jest najbardziej narażony na straty w wyniku fraudów?
• Co można zrobić, by się chronić?
• Co zapamiętać? Podsumowanie artykułu
• Pytania i odpowiedzi (FAQ)

12 sposobów na oszustwo w systemie kaucyjnym. Krajowa Izba Gospodarcza "Przemysł Rozlewniczy" ostrzega przed fraudami – sprawdź, czego się wystrzegać

System kaucyjny za opakowania plastikowe, szklane i aluminiowe (napoje w butelkach i w puszkach) zaczął działać w Polsce 1 października 2025 r. Jak każdy nowy system – rodzi pytania o bezpieczeństwo i możliwości nadużyć. Krajowa Izba Gospodarcza "Przemysł Rozlewniczy" (KIGPR) przyjrzała się temu problemowi i przygotowała raport "Dobre praktyki i rozwiązania antyfraudowe w systemie kaucyjnym", w którym wskazuje 12 głównych rodzajów oszustw mogących wystąpić w polskim systemie kaucyjnym.

Czym jest fraud w systemie kaucyjnym?

Fraudem jest każde działanie prowadzące do nielegalnej wypłaty kaucji lub uniemożliwiające zwrot należnej kaucji. Takie oszustwa mogą wystąpić praktycznie na każdym etapie cyklu życia napoju w opakowaniu – od produkcji, przez dystrybucję, aż po odbiór zwracanych butelek i puszek.

Zgodnie z Kodeksem Karnym, tego typu nadużycia mogą być kwalifikowane jako oszustwo lub fałszerstwo:

• Oszustwo (art. 286 § 1 KK) – celowe doprowadzenie kogoś do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd – podlega karze od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
• Fałszerstwo (art. 270 § 1 KK) – podrabianie lub przerabianie dokumentów – podlega karze od 3 miesięcy do 5 lat więzienia.

12 rodzajów oszustw wskazanych przez KIGPR

1. Nielegalna produkcja opakowań

Na czym polega: Wykorzystanie projektów opakowań do nielegalnej produkcji dodatkowych opakowań bez wiedzy producenta napoju, a następnie ich zwrot w systemie kaucyjnym w celu wyłudzenia kaucji.

Dlaczego to niebezpieczne? Osoba produkująca nielegalne opakowania może wyłudzić kaucję za butelki lub puszki, które nigdy nie zostały wypełnione napojem i nie trafiły do legalnego obiegu.

2. Brak objęcia systemem wszystkich napojów w opakowaniach

Na czym polega: Wprowadzanie do obrotu napojów w opakowaniach nieobjętych systemem kaucyjnym, co skutkuje brakiem powszechnego udostępnienia w opakowaniach podlegających zwrotowi.

Dlaczego to problem? Użytkownicy systemu mają dostęp do materiałów w postaci opakowań umożliwiających zwrot kaucji, co ułatwia innym użytkownikom końcowym przygotowywanie innych fraudów.

3. Brak rejestracji lub nierzetelna rejestracja opakowań w CBDOK

Na czym polega: Wprowadzanie do obrotu opakowań niezarejestrowanych w Centralnej Bazie Danych o Opakowaniach i Kaucjach (CBDOK) lub nierzetelnie zarejestrowanych, co uniemożliwia ich identyfikację.

Konsekwencje: Użytkownicy końcowi nie mogą uzyskać zwrotu należnej kaucji, zarówno w automatycznym systemie zbierania, jak i w manualnym systemie odbioru opakowań.

4. Rejestracja w CBDOK opakowań niebędących w obiegu handlowym

Na czym polega: Rejestrowanie w CBDOK fikcyjnych napojów, które nigdy nie trafiły do sprzedaży, wyłącznie po to, by masowo zwrócić takie opakowania i wyłudzić kaucję.

Skala zagrożenia: To oszustwo celowo wymierzone w system, pozwalające na zorganizowane wyłudzanie pieniędzy.

5. Kopiowanie kodów EAN

Na czym polega: Nielegalne kopiowanie całych etykiet lub samych kodów EAN pochodzących z opakowań objętych systemem i umieszczanie ich na opakowaniach nieobjętych systemem kaucyjnym.

Skutek: Oszust zwraca w systemie opakowania, które nie powinny podlegać zwrotowi kaucji, i otrzymuje za nie pieniądze.

6. Wielokrotne skanowanie opakowań

Na czym polega: Wielokrotne skanowanie tego samego opakowania zarówno w automatycznym systemie zbierania (RVM – reverse vending machine), jak i w manualnym systemie w celu wyłudzenia wielokrotnej wypłaty kaucji za jedno opakowanie.

Gdzie może wystąpić? W niewystarczająco zabezpieczonych punktach odbioru opakowań, np. pozbawionych monitoringu.

7. Kopiowanie bonów kaucyjnych

Na czym polega: Kopiowanie bonów kaucyjnych potwierdzających zwrot opakowań i wielokrotne wykorzystywanie ich w celu wyłudzenia pieniędzy.

Zagrożenie: Jeśli system nie ma odpowiednich zabezpieczeń przed wielokrotnym wykorzystaniem bonu, oszust może wielokrotnie otrzymać tę samą kwotę.

8. Stosowanie maszyn RVM niespełniających wymagań

Na czym polega: Stosowanie w jednostkach handlu maszyn RVM (automatów do zwrotu opakowań) niespełniających minimalnych wymogów technicznych i jakościowych.

Skutek: Takie urządzenia mogą przyjmować opakowania nieobjęte systemem kaucyjnym, a także umożliwiać wielokrotne skanowanie tego samego opakowania.

9. Brak kontrolnego liczenia lub nierzetelne liczenie odpadów opakowaniowych

Na czym polega: Brak weryfikacji rzeczywistej ilości zwróconych odpadów opakowaniowych lub prowadzenie niepełnej weryfikacji pochodzących z manualnego systemu zbierania.

Konsekwencje: Uniemożliwia wykrycie fraudów popełnionych wcześniej w łańcuchu, pozwala na kontynuację oszustw.

10. Brak niszczenia lub nierzetelne niszczenie opakowań

Na czym polega: Brak niszczenia lub prowadzenie niepełnego niszczenia opakowań lub odpadów opakowaniowych powstających na różnych etapach cyklu życia napoju.

Dlaczego to zagrożenie? Umożliwia ponowną identyfikację i zwrot tych samych opakowań w systemie kaucyjnym – oszust może wielokrotnie zwracać te same butelki czy puszki.

11. Kradzież opakowań lub odpadów opakowaniowych

Na czym polega: Kradzież opakowań lub odpadów opakowaniowych powstających na różnych etapach cyklu życia napoju w opakowaniu.

Cel przestępcy: Zwrot skradzionych opakowań w systemie kaucyjnym w celu wyłudzenia kaucji, podczas gdy on sam nie uiścił kaucji przy zakupie napoju.

12. Stosowanie w różnych krajach tych samych kodów EAN

Na czym polega: Wprowadzanie do obiegu w różnych krajach europejskich napojów w opakowaniach posiadających te same kody EAN.

Problem: Opakowania z jednego kraju mogą być zwracane w systemie kaucyjnym innego kraju, co prowadzi do wypłaty kaucji za produkty, które nigdy nie były objęte lokalnym systemem. Kwota kaucji także jest zwracana w wysokości naliczanej w kraju zwrotu, a nie faktycznie poniesionej kwoty kaucji w państwie zakupu.

Kto jest najbardziej narażony na straty w wyniku fraudów?

Oszustwa w systemie kaucyjnym uderzają przede wszystkim w:

• Producentów napojów – którzy finansują system kaucyjny i ponoszą koszty fraudów;
• Operator systemu – który musi zarządzać nieuczciwymi praktykami;
• Uczciwych konsumentów – którzy mogą mieć utrudniony zwrot legalnie zakupionych opakowań;
• Handel – który ponosi koszty obsługi systemu i może być obciążany za nieprawidłowości.

Co można zrobić, by się chronić?

Krajowa Izba Gospodarcza "Przemysł Rozlewniczy" w swoim raporcie wskazuje nie tylko na zagrożenia, ale także rekomenduje wdrożenie odpowiednich zabezpieczeń technicznych i organizacyjnych, takich jak:

• Systemy weryfikacji autentyczności opakowań,
• Kontrola jakości maszyn RVM,
• Monitoring i audyt punktów zbierania opakowań,
• Współpraca z organami ścigania w wykrywaniu fraudów,
• Edukacja uczestników systemu.

Co zapamiętać? Podsumowanie artykułu

Jeśli jesteś konsumentem – zwracaj opakowania tylko w legalnych punktach zbierania. Jeśli zauważysz nieprawidłowości (np. automat RVM przyjmuje opakowania, które nie powinny być objęte systemem), zgłoś to operatorowi lub odpowiednim służbom.

Jeśli prowadzisz sklep – upewnij się, że stosowane maszyny RVM spełniają wymagania techniczne i są regularnie kontrolowane. Zadbaj też o to, aby miejsce, gdzie opakowania są zwracane, było objęte monitoringiem.

System kaucyjny ma służyć ochronie środowiska, ale jego skuteczność zależy od uczciwości wszystkich uczestników – od producentów, przez handel, po konsumentów. Inaczej będzie nieszczelny lub stanie się miejscem, gdzie oszuści znajdą pole do popisu.

Pytania i odpowiedzi (FAQ)

Źródło: Krajowa Izba Gospodarcza "Przemysł Rozlewniczy"