Darowizna od rodziców lub dziadków. Jeden błąd może kosztować nawet tysiące złotych

• Zerowa grupa podatkowa w podatku od spadków i darowizn – kto korzysta ze zwolnienia?
• Obowiązek zgłoszenia darowizny na druku SD-Z2. Jest jeden ważny termin
• Kiedy skarbówka nie wymaga formularza SD-Z2?
• Darowizny pieniężne – zgłoszenie do urzędu skarbowego, ustawowe limity, najczęstsze błędy podatników
• Kiedy zgłosić darowiznę lub spadek na SD-Z2? Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
• Zmiany w podatku od spadków i darowizn. Rząd przywróci terminy i ułatwi rozliczenia

Osoby blisko spokrewnione mogą liczyć na pełne zwolnienie z podatku od darowizn, co oznacza, że przekazywanie majątku w rodzinie, nawet o dużej wartości, nie wiąże się z obowiązkiem zapłaty podatku, pod warunkiem jednak spełnienia określonych formalności. W celu skorzystania ze zwolnienia w niektórych przypadkach konieczne będzie zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2, chyba że przepisy prawa podatkowego przewidują inaczej. Przyjrzyjmy się szczegółom.

Zerowa grupa podatkowa w podatku od spadków i darowizn – kto korzysta ze zwolnienia?

Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn osoby należące do tzw. zerowej grupy podatkowej mogą korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od darowizn. Do tej grupy zalicza się małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha.

Dzięki temu przekazywanie majątku w rodzinie, nawet w dużej wartości, nie powoduje obowiązku zapłaty podatku, pod warunkiem że spełnione są określone formalności. Zwolnienie to obejmuje zarówno darowizny pieniężne, jak i nieruchomości, a jego celem jest ułatwienie obrotu majątkiem w rodzinie bez dodatkowych obciążeń podatkowych.

Obowiązek zgłoszenia darowizny na druku SD-Z2. Jest jeden ważny termin

Jednym z podstawowych warunków skorzystania ze zwolnienia podatkowego jest zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego. Służy do tego formularz SD-Z2, który pozwala skarbówce weryfikować zasadność zastosowania zwolnienia. Formularz należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, czyli od momentu nabycia majątku.

Niedochowanie tego terminu może skutkować utratą zwolnienia podatkowego i koniecznością zapłaty podatku według stawek właściwych dla grupy podatkowej. W praktyce termin 6 miesięcy jest często przyczyną problemów, zwłaszcza w przypadku darowizn nieruchomości lub większych kwot pieniężnych, które podatnicy traktują jako „bezpieczne” i nie zgłaszają ich w urzędzie.

Kiedy skarbówka nie wymaga formularza SD-Z2?

Ustawa o podatku od spadków i darowizn przewiduje wyjątki, które zwalniają obdarowanego z obowiązku zgłoszenia darowizny na formularzu SD-Z2. Oto i one.

Pierwszy wyjątek dotyczy niskiej wartości darowizny. Jeśli łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby w ciągu ostatnich pięciu lat nie przekracza 36 120 zł, zgłoszenie SD-Z2 nie jest wymagane. Oznacza to, że niewielkie darowizny pieniężne lub drobne przedmioty nie powodują konieczności składania formularza, a obdarowany automatycznie korzysta ze zwolnienia podatkowego.

Drugi wyjątek dotyczy darowizn nieruchomości dokonanych w formie aktu notarialnego. Przeniesienie własności działki, domu lub mieszkania wymaga zachowania formy aktu notarialnego, który automatycznie pozwala urzędowi skarbowemu zweryfikować zasadność zastosowania zwolnienia. W takich przypadkach obdarowany nie musi samodzielnie składać formularza SD-Z2.

Darowizny pieniężne – zgłoszenie do urzędu skarbowego, ustawowe limity, najczęstsze błędy podatników

W przypadku darowizn pieniężnych obowiązek zgłoszenia formularzem SD-Z2 zwykle powstaje, jeśli kwota przekracza 36 120 zł. Zgłoszenie umożliwia skarbówce potwierdzenie prawa do zwolnienia podatkowego. Posłuży się przykładem: Rodzice przekazują dziecku 50 000 zł na zakup mieszkania. Ponieważ kwota przekracza limit 36 120 zł, podatnik ma obowiązek w ciągu 6 miesięcy złożyć SD-Z2, aby móc skorzystać ze zwolnienia z podatku od darowizn. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować koniecznością zapłaty podatku, nawet jeśli darowizna pochodzi od najbliższej rodziny.

Jakie są najczęstsze błędy podatników? Otóż skarbówka kwestionuje zazwyczaj zwolnienie podatkowe w następujących przypadkach:

• darowizna pieniężna przekazana w gotówce, bez dowodu przelewu lub potwierdzenia przelewu bankowego,
• niedochowanie terminu 6 miesięcy na złożenie formularza SD-Z2,
• błędne przekonanie, że akt notarialny zawsze zwalnia ze zgłoszenia każdej darowizny, niezależnie od jej rodzaju,
• nieuwzględnienie wcześniejszych darowizn od tej samej osoby w okresie ostatnich 5 lat, co może wpłynąć na limit zwolnienia 36 120 zł.

Każdy z tych błędów może skutkować utratą zwolnienia podatkowego i koniecznością zapłaty podatku, mimo że darowizna pochodzi od najbliższej rodziny. W przypadku niespełnienia warunków nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

Poniższa tabela zawiera skale podatkowe w podatku od spadków i darowizn, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek.

Kwoty nadwyżki w zł		Podatek wynosi
ponad	do
1) od nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej
	11 833	3%
11 833	23 665	355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł
23 665		946 zł 60 gr i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł
2) od nabywców zaliczonych do II grupy podatkowej
	11 833	7%
11 833	23 665	828 zł 40 gr i 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł
23 665		1893 zł 30 gr i 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł
3) od nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej
	11 833	12%
11 833	23 665	1420 zł i 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł
23 655		3313 zł 20 gr i 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł

Kiedy zgłosić darowiznę lub spadek na SD-Z2? Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Jak zostało już powiedziane, formularz SD-Z2 należy złożyć do 6 miesięcy od momentu, gdy powstał obowiązek podatkowy. A moment ten zależy od sposobu, w jaki dostaniesz spadek lub darowiznę. Oto tabelka przygotowana przez Ministerstwo Finansów, która to wszystko wyjaśnia.

W jaki sposób dostajesz majątek?	Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
Dziedziczenie	Od dnia, kiedy: uprawomocniło się orzeczenie sądu, został zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, zostało wydane europejskie poświadczenie spadkowe.
Zapis zwykły, dalszy, polecenie testamentowe, polecenie darczyńcy	Od dnia ich wykonania, na przykład od dnia, kiedy z polecenia zostaje przeniesiona na ciebie własność nieruchomości.
Zapis windykacyjny	Od dnia, kiedy: uprawomocniło się orzeczenie sądu lub postanowienie częściowo stwierdzające nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, został zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, zostało wydane europejskie poświadczenie spadkowe.
Zachowek	Od dnia, gdy zostanie zaspokojone roszczenie lub jego część, na przykład od dnia wypłaty zachowku.
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci	Od dnia śmierci właściciela tego wkładu.
Dyspozycja uczestnika funduszu inwestycyjnego na wypadek śmierci	Od dnia śmierci uczestnika funduszu.
Darowizna, która została zawarta w innej formie niż akt notarialny	Od dnia, gdy zostanie spełnione przyrzeczone świadczenie (na przykład w przypadku darowizny pieniędzy od dnia ich otrzymania przez ciebie).
Nieodpłatna służebność, renta oraz użytkowanie	Od dnia, gdy zostaną ustanowione te prawa.
Nieodpłatne zniesienie współwłasności	Od dnia, gdy zawarto taką umowę lub ugodę albo uprawomocniło się orzeczenie sądu.

Resort finansów pisze w swoich wyjaśnieniach: „jeśli dowiesz się o  spadku  lub darowiznie już po upływie 6 miesięcy –  wyjątkowo możesz skorzystać ze zwolnienia z podatku. Złóż wtedy formularz w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym się o tym dowiesz. Razem z formularzem dostarcz dokument, który potwierdzi, kiedy została ci przekazana informacja o spadku lub darowiźnie”.

MF podaje też następujący przykład: „umarł twój ojciec i dostajesz po nim spadek. Formularz w tej sprawie składasz terminowo. Rok później dostajesz list polecony, w którym bank informuje cię, że ojciec był właścicielem jeszcze jednego konta w banku. Konto to nie było jednak wymienione w zaświadczeniu, który wydał ci bank miesiąc po śmierci ojca. Składasz więc dodatkowy formularz SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dotarła do ciebie informacja z banku”.

Zmiany w podatku od spadków i darowizn. Rząd przywróci terminy i ułatwi rozliczenia

Przypomnijmy, że od 7 stycznia 2026 r. weszły ważne najnowsze zmiany w podatku od spadków i darowizn. „Nowe przepisy pozwolą przywrócić termin zgłoszenia nabycia majątku od członków najbliższej rodziny, doprecyzują moment powstania obowiązku podatkowego przy spadkobraniu i jasno określą termin na złożenie zeznania podatkowego. Nowelizacja ustawy realizuje działania deregulacyjne rządu” - czytamy w komunikacie na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Dzięki tym zmianom:

• w razie niezłożenia przez podatników do urzędu skarbowego w terminie zgłoszenia nabycia majątku od członków najbliższej rodziny - jeśli uprawdopodobnią, że przekroczenie terminu nastąpiło bez ich winy (np. w wyniku choroby) termin do złożenia zgłoszenia zostanie na ich wniosek przywrócony i zachowają zwolnienie z podatku;
• określony zostanie jednolicie moment powstania obowiązku podatkowego przy spadkobraniu - powstanie on dopiero z chwilą formalnego potwierdzenia nabycia spadku przez sąd lub notariusza. Podatnicy zyskają dzięki temu więcej czasu na złożenie zeznania podatkowego.

„O przywrócenie terminu na złożenie zgłoszenia będzie można wnioskować, jeśli nabycie nastąpiło od 7 stycznia 2026 r. albo jeśli 6-miesięczny termin na zgłoszenie nabytego majątku nie upłynął do tego dnia” - wyjaśnia resort finansów.

Podstawa prawna:

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek - Dz.U. 2023 poz. 1226.

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 2024 poz. 1837.