Zmiany w „babciowym”: prawo do świadczenia (1500 zł lub nawet 1900 zł miesięcznie) dla nowej grupy osób. Koniec z niesprawiedliwymi wyłączeniami

• „Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) to jedno z trzech świadczeń do wyboru, które przysługuje rodzicom dzieci w wieku do 35 lub odpowiednio – 36 miesiąca życia
• „Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – komu obecnie przysługuje?
• „Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – prawo do świadczenia ma zyskać nowa grupa osób, która dotychczas była tego prawa niesprawiedliwie pozbawiona
• „Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – w jakiej wysokości przysługuje?
• „Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – kto może sprawować opiekę nad dzieckiem, podczas pobytu rodziców w pracy?
• „Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – co należy zrobić, aby je otrzymać?

„Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) to jedno z trzech świadczeń do wyboru, które przysługuje rodzicom dzieci w wieku do 35 lub odpowiednio – 36 miesiąca życia

Od 1 października 2024 r. rodzice dzieci w wieku – co do zasady – od ukończenia 12 do ukończenia 35 lub odpowiednio – 36 miesiąca życia, mogą korzystać ze wsparcia finansowego w postaci jednego z trzech świadczeń, tj.:

• świadczenia „aktywni rodzice w pracy” (czyli tzw. „babciowego”),
• świadczenia „aktywnie w żłobku” oraz
• świadczenia „aktywnie w domu”,

które zostały wprowadzone ustawą z dnia 15.05.2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” i których celem jest ułatwienie godzenia aktywności zawodowej z rodzicielstwem oraz pomoc w wychowaniu dziecka. Spośród powyższych świadczeń, każdy rodzic może dokonać wyboru tylko jednego z nich, w zależności od swojej aktualnej sytuacji zawodowej i rodzinnej. Jedno świadczenie przysługuje ponadto na jedno dziecko, a nie na jednego rodzica. Oznacza to, że obydwoje rodzice, nie mogą jednocześnie pobierać świadczenia w pełnej wysokości, na to samo dziecko. Świadczenie przysługuje osobie, która faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, a jeżeli nad jednym dzieckiem, opiekę sprawuje jednocześnie kilka osób – osobie, która jako pierwsza złoży wniosek o przyznanie świadczenia.

„Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – komu obecnie przysługuje?

Jednym z trzech ww. świadczeń do wyboru, które mogą pobierać aktywni zawodowo rodzice, jest tzw. „babciowe” (inaczej zwane świadczeniem „aktywni rodzice w pracy”). Przysługuje ono na dziecko w wieku od ukończenia 12 do ukończenia 35 miesiąca życia, nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu ani przez dziennego opiekuna, aktywnym zawodowo:

• matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca,
• opiekunowi faktycznemu dziecka, czyli osobie, która faktycznie opiekuje się dzieckiem, jeżeli wystąpiła do sądu rodzinnego z wnioskiem o przysposobienie oraz
• osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo prowadzącej rodzinny dom dziecka.

Ze świadczenia tego, mogą przy tym skorzystać zarówno rodzice zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, jak również wykonujący pracę na podstawie umowy zlecenia czy też prowadzący własną działalność gospodarczą lub działalność rolniczą. Warunkiem otrzymania świadczenia, jest jednak pozytywna weryfikacja wymiaru aktywności zawodowej rodzica lub opiekuna dziecka, tj.:

• podleganie przez niego ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę,
• podleganie przez niego ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której wysokość wynosi nie mniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę, jeżeli w co najmniej takim samym wymiarze jest również ubezpieczony drugi z rodziców lub opiekunów dziecka, wspólnie z nim wychowujący dziecko,
• podleganie przez niego ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której wysokość wynosi nie mniej niż 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę, jeżeli w co najmniej takim samym wymiarze jest również ubezpieczony drugi z rodziców lub opiekunów dziecka, wspólnie z nim wychowujący dziecko oraz prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, korzystając z ulg i preferencji w opłacaniu składek ZUS (tj. z ulgi na start, z obniżonych składek w okresie 24 miesięcy prowadzonej działalności lub z ulgi mały ZUS Plus) lub
• podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w KRUS przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy.

„Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – prawo do świadczenia ma zyskać nowa grupa osób, która dotychczas była tego prawa niesprawiedliwie pozbawiona

Jak zostało już wspomniane powyżej – „babciowe” (inaczej zwane świadczeniem „aktywni rodzice w pracy”) jest świadczeniem adresowanym do aktywnych zawodowo rodziców, którego celem wprowadzenia przez ustawodawcę – było właśnie zwiększenie owej aktywności zawodowej wśród rodziców małych dzieci i ułatwienie im godzenia pracy z opieką nad dzieckiem. Okazuje się jednak, że nie wszyscy, w pełni aktywni zawodowo rodzice – w związku z aktualną konstrukcją przepisów ustawy z dnia 15.05.2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic”, a konkretniej jej art. 10 – mogą z ww. świadczenia skorzystać.

Warunkiem otrzymania świadczenia „aktywni rodzice w pracy”, jest bowiem – również wspomniana już powyżej – pozytywna weryfikacja wymiaru aktywności zawodowej rodzica lub opiekuna dziecka. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 15.05.2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” – do „babciowego” mają prawo wyłącznie:

• małżeństwa lub osoby wspólnie wychowujące dzieci, których łączna podstawa oskładkowania składkami ZUS wynosi co najmniej 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym podstawa, od której opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe każdego z nich, nie może być niższa niż:
• • 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia lub odpowiednio
  • w przypadku osób korzystając z ulg i preferencji w opłacaniu składek ZUS (tj. z ulgi na start, z obniżonych składek w okresie 24 miesięcy prowadzonej działalności lub z ulgi mały ZUS Plus) – 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia oraz
• osoby samotnie wychowujące dziecko, które podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu od podstawy, której wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, niezależnie od tytułu oskładkowania.

Tak ustalone warunki przysługiwania świadczenia, prowadzą do sytuacji, że:

• jeżeli oboje małżonków lub osób wspólnie wychowujących dziecko podlega preferencyjnym ubezpieczeniom społecznym, od których są odprowadzane składki lub odprowadzane są składki w stawkach liczonych od 30% minimalnego wynagrodzenia – to suma tych podstaw, jest niższa niż 100% minimalnego wynagrodzenia, co wyłącza prawo do uzyskania świadczenia „aktywni rodzice w pracy” i odpowiednio
• jeżeli prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą osoba samotnie wychowująca dzieci jest zwolniona ze składek ZUS lub płaci składki od podstawy stanowiącej 30% minimalnego wynagrodzenia – również nie może ona uzyskać „babciowego”.

W związku z powyższym – w dniu 26 marca 2025 r. – grupa posłów Klubu Parlamentarnego Polska 2050 – Trzecia Droga, wniosła do Sejmu projekt ustawy, który zakłada zlikwidowanie ww. wyłączeń, poprzez wprowadzenia zasady, że – preferencyjne oskładkowanie, jest równoznaczne z opłacaniem składek od podstawy 100% minimalnego wynagrodzenia. Obecnie obowiązujące regulacje prowadzą bowiem do niesprawiedliwego wyłączenia z prawa do świadczenia w pełni aktywnych zawodowo rodziców, tylko z tego powodu, że okresowo korzystają oni z preferencyjnych zasad oskładkowania.

W dniu 27 marca br. – projekt ten, został skierowany do opinii sejmowego Biura Legislacyjnego oraz Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, a także do konsultacji społecznych, które potrwają do 26 kwietnia br. Każdy może obecnie wnieść do niego swojego uwagi, wypełniając ankietę, dostępną pod adresem: LINK.

„Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – w jakiej wysokości przysługuje?

„Babciowe” (inaczej zwane świadczeniem „aktywni rodzice w pracy”) przysługuje w wysokości 1500 zł miesięcznie (a w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – w wysokości 1900 zł miesięcznie).

Jeżeli dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców, którzy są rozwiedzeni, żyją w separacji lub w rozłączeniu i opieka ta jest przez obojga rodziców sprawowana w porównywalnych, powtarzających się okresach – każdemu z rodziców, przysługuje świadczenie opiewające na połowę kwoty przysługującego świadczenia. Jeżeli natomiast rodzice marnotrawią wypłacane im świadczenie lub wydatkują je niezgodnie z jego celem – świadczenie to, może być im (w całości albo w części) przekazywane przez pracownika pomocy społecznej nie w formie pieniężnej, a – w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług.

„Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – kto może sprawować opiekę nad dzieckiem, podczas pobytu rodziców w pracy?

W przypadku świadczenia „aktywni rodzice w pracy” – podczas pobytu rodziców w pracy, opiekę na dzieckiem może sprawować niania lub babcia, stąd potoczne określenie tego świadczenia „babciowym”. Świadczenie to nie przysługuje natomiast, jeżeli dziecko uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola albo jest objęte opieką tzw. dziennego opiekuna. W takim przypadku bowiem przysługuje inne świadczenie – „aktywnie w żłobku”.

Jeżeli rodzice zdecydują się na powierzenie sprawowania opieki nad dzieckiem babci lub niani – warto, aby w takiej sytuacji, zawarli z nią tzw. umowę aktywizującą i zgłosili tę umowę do ZUS. Wówczas, z budżetu państwa, zostaną bowiem sfinansowane składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne za nianię lub babcię od tej części pensji, która nie przekracza 50% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zawarcie umowy uaktywniającej nie stanowi co prawda niezbędnego warunku do otrzymania świadczenia, ale zapewnia korzyści w postaci opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

„Babciowe” (świadczenie „aktywni rodzice w pracy”) – co należy zrobić, aby je otrzymać?

W celu otrzymania „babciowego” (inaczej zwanego świadczeniem „aktywni rodzice w pracy”) – matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba pełniąca funkcję rodziny zastępczej albo osoba prowadząca rodzinny dom dziecka – powinna wystąpić do ZUS z wnioskiem o ustalenie prawa do ww. świadczenia. Ww. wniosek należy złożyć drogą elektroniczną, za pośrednictwem platformy PUE ZUS, aplikacji mobilnej mZUS, bankowości elektronicznej lub portalu Emp@tia.

Przyznanie świadczenia nie wymaga wydania decyzji przez ZUS. Informacja o przyznaniu świadczenia przekazywana jest wnioskodawcy przez ZUS za pośrednictwem platformy PUE ZUS albo na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.

Podstawa prawna:

• Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (znak RPW/10472/2025)
• Ustawa z dnia 15.05.2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – „Aktywny rodzic” (Dz.U. z 2024 r., poz. 858)

Polecamy: Uprawnienia rodziców w pracy. Poradnik pracodawcy 2025