Zagraniczny akt urodzenia, w którym wpisani są rodzice tej samej płci - projekt

• Projekt w sprawie zagranicznych aktów urodzenia, w których rodzice są tej samej płci
• Związek osób niebędących małżeństwem
• Orzecznictwo polskich sądów

Projekt w sprawie zagranicznych aktów urodzenia, w których rodzice są tej samej płci

Możliwość uzyskania dokumentów potwierdzających tożsamość, polskie obywatelstwo i nadanie numeru PESEL dziecku, w którego zagranicznym akcie urodzenia wpisani są rodzice tej samej płci - przewiduje konsultowany obecnie projekt zmiany przepisów o aktach stanu cywilnego.

"Potrzeba wprowadzenia zmian w Prawie o aktach stanu cywilnego wynika z pojawienia się w polskim obrocie prawnym nowych zjawisk prawnych, wywodzących się z porządków prawnych innych państw oraz prób ich adaptacji w polskich rejestrach urzędowych" - zaznaczono w uzasadnieniu projektu zamieszczonego niedawno na stronach Rządowego Centrum Legislacji.

Jak dodano te "nowe zjawiska prawne" są pochodną instytucji "takich, jak: małżeństwa albo związki partnerskie osób tej samej płci oraz przysposobienie osób małoletnich przez pary osób tej samej płci".

Taki projekt - przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości - zapowiadany był przez ten resort już ponad rok temu. "Nasza propozycja ma stać na straży i chronić to, co jest oczywiste dla ogromnej większości Polek i Polaków, chronić polską rodzinę w jej dotychczasowym rozumieniu przed tego rodzaju pseudoeksperymentami, które w przyszłości miałyby prowadzić do tego, że nie będzie można do mamy zwracać się +mamo+, a do ojca - +tato+" - mówił wtedy minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro.

Związek osób niebędących małżeństwem

W projekcie jednoznacznie zapisano, że nie podlega rejestracji związek osób niebędący małżeństwem, a "w szczególności: związek inny niż związek kobiety i mężczyzny, związek zawarty na czas określony i niemałżeński związek rejestrowany".

Jednocześnie jednak przewidziano, że w każdym wypadku urodzony za granicą obywatel polski będzie miał możliwość uzyskania polskiego aktu urodzenia i dokumentów potwierdzających jego obywatelstwo.

"Mając na uwadze obowiązek władz publicznych uwzględnienia najlepszego interesu dziecka, należy przyjąć, iż niedopuszczalność transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego nie może skutkować brakiem zagwarantowania obywatelom polskim ich praw związanych z uzyskaniem numeru PESEL oraz dowodu osobistego lub paszportu" - wskazali autorzy projektu.

Dlatego w projekcie przewidziano m.in., że osoby wskazane jako rodzice w takim zagranicznym akcie urodzenia dziecka będą mogły uzyskać zaświadczenie potwierdzające uprawnienie do swobodnego przemieszczania się po terytorium UE. Zapisano też wprost, że można dokonać rejestracji urodzenia dziecka, które przyszło na świat za granicą, także wtedy, gdy zagraniczny dokument stanu cywilnego nie podlega transkrypcji do polskich akt.

Orzecznictwo polskich sądów

Problem potwierdzania obywatelstwa u dzieci, które w obcych aktach urodzenia mają wpisanych rodziców tej samej płci, zaczął pojawiać się w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych w ostatnich kilku latach.

Narastające wątpliwości doprowadziły w końcu do zajęcia się tym problemem przez skład siedmiorga sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uchwale podjętej przez ten skład w grudniu 2019 r. NSA stwierdził, że nie jest możliwe wpisanie w polskim akcie stanu cywilnego zamiast ojca dziecka - rodzica, który nie jest mężczyzną; byłoby to sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego w Polsce.

Jednocześnie NSA podkreślił wówczas w uzasadnieniu tamtej uchwały, że nie można uzależniać nabycia obywatelstwa polskiego przez dziecko urodzone za granicą od uprzedniej czynności wpisania (transkrypcji) zagranicznego aktu urodzenia do polskich akt stanu cywilnego.

Pod koniec 2020 r. krakowski sąd administracyjny na kanwie rozpatrywania skargi na odmowę transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziewczynki, w którym jako rodzice wpisane były dwie kobiety, skierował natomiast pytanie do Trybunału Sprawiedliwości UE. Wskazywał, że "obecnie obowiązujące przepisy prawa polskiego nie zapewniają skutecznie dziecku, które bezspornie jest obywatelem polskim i tym samym obywatelem Unii, prawa do swobodnego przemieszczania się, tylko dlatego, że niezbędne w tym celu dokumenty - paszport lub dowód osobisty - nie mogą być wydane, ponieważ rodzicami wpisanymi do aktu urodzenia dziecka są dwie kobiety".

Według MS na mocy przygotowanych propozycji zmian w przepisach "w każdym wypadku urodzony za granicą obywatel polski będzie miał możliwość uzyskania polskiego aktu urodzenia i zapewniona zostanie nieskrępowana możliwość uzyskania dokumentów potwierdzających jego tożsamość, obywatelstwo polskie, a także uzyskania numeru PESEL", co realizuje cel ochrony dziecka.

Jednocześnie planowana nowelizacja - jak dodano - ma na celu "ochronę integralności i wewnętrznej spójności polskiego porządku prawnego i przewiduje możliwość wydania dowodu osobistego i paszportu również w braku możliwości uzyskania transkrypcji aktu urodzenia".

Projekt wprowadza też modyfikacje w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym dotyczące domniemania ojcostwa po ustaniu małżeństwa.

Konsultacje i opiniowanie proponowanych zmian ma potrwać do około połowy czerwca. (PAP)

autor: Marcin Jabłoński
mja/ godl/