Ustawa o zarządzaniu danymi podpisana - nowe przepisy, zasady i kary, od teraz dostęp do danych działa inaczej

• Co zmienia nowa ustawa o zarządzaniu danymi?
• Nowe role dla Ministra Cyfryzacji, Prezesa GUS i Prezesa UODO
• Jak w praktyce uzyskać dostęp do danych na nowych zasadach?
• Milionowe kary od Prezesa UODO - kto i za co może zapłacić?
• Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Co zmienia nowa ustawa o zarządzaniu danymi?

W piątek, 17 kwietnia, Kancelaria Prezydenta poinformowała o podpisaniu kluczowej w ostatnim czasie ustawy - o zarządzaniu danymi. Stanowi ona polską odpowiedź na unijne rozporządzenie DGA (Data Governance Act) i w praktyce oznacza rewolucję w dostępie do danych publicznych. Jej celem jest stworzenie jednolitego i bezpiecznego rynku danych w Unii Europejskiej. W skrócie: państwo otwiera swoje zasoby informacyjne, ale na ściśle określonych zasadach. Przedsiębiorcy, start-upy i naukowcy dostaną nowe narzędzia, by te dane wykorzystywać, ale za łamanie reguł gry zapłacą gigantyczne kary.

Nowe role dla Ministra Cyfryzacji, Prezesa GUS i Prezesa UODO

Nowe prawo jasno rozdziela zadania i tworzy trójstopniowy system nadzoru nad danymi:

1. Minister właściwy ds. informatyzacji (obecnie Minister Cyfryzacji) staje się centralnym punktem systemu. Będzie prowadził publiczny wykaz zasobów danych i pojedynczy punkt informacyjny. To do niego będziemy się też odwoływać, jeśli urząd odmówi nam dostępu do informacji.
2. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wciela się w rolę eksperckiego wsparcia. Instytucje publiczne, które nie wiedzą, jak bezpiecznie udostępnić dane (np. jak je zanonimizować), będą mogły poprosić Prezesa GUS o pomoc techniczną i organizacyjną.
3. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) otrzymuje potężne narzędzia i staje się głównym strażnikiem nowego porządku. Będzie nadzorował tzw. pośredników danych oraz organizacje altruizmu danych (czyli podmioty non-profit zbierające dane np. do celów naukowych). Co najważniejsze, to Prezes UODO będzie mógł nakładać kary finansowe.

Jak w praktyce uzyskać dostęp do danych na nowych zasadach?

Procedura ma być bardziej przejrzysta. Kiedy złożymy wniosek o ponowne wykorzystanie danych chronionych (np. zawierających tajemnice handlowe lub statystyczne), urząd nie wyda od razu decyzji. Zamiast tego przedstawi nam ofertę, w której określi warunki i ewentualne opłaty. Mamy 14 dni na jej przyjęcie. Jeśli się nie zgodzimy, możemy złożyć sprzeciw - co jest równoznaczne z odrzuceniem oferty i odmową dostępu. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do Ministra Cyfryzacji.

Milionowe kary od Prezesa UODO - kto i za co może zapłacić?

Ustawa wprowadza bardzo wysokie kary finansowe, które mają skutecznie odstraszać od łamania przepisów. Prezes UODO będzie mógł nałożyć:

• Do 200 000 zł na dostawcę usług pośrednictwa danych, który nie zgłosi zamiaru świadczenia takich usług.
• Do 2 000 000 zł na pośrednika, który naruszy warunki świadczenia usług określone w unijnym rozporządzeniu.
• Do 20 000 zł na organizację altruizmu danych, jeśli naruszy ona warunki swojej rejestracji.
• Do 2 000 000 zł na dowolny podmiot (użytkownika danych, pośrednika, organizację), który nielegalnie przekaże dane nieosobowe do państw trzecich (poza UE).

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Prezydent podpisał ustawę, ale nie oznacza to, że nowe zasady obowiązują od dziś. Przepisy wejdą w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że cały nowy system zacznie funkcjonować najprawdopodobniej w drugiej połowie lipca 2026 roku. Daje to firmom i instytucjom publicznym chwilę oddechu na przygotowanie się do nadchodzących zmian.

Źródło: Kancelaria Prezydenta RP