Bon senioralny dla osób 65+. Nowe wsparcie dla tysięcy starszych osób

• Prezydent Karol Nawrocki o ustawie dla seniorów: to krok w dobrą stronę, ale potrzebne są dalsze zmiany
• Projekt ustawy o bonie senioralnym i opiece długoterminowej. Nowe przepisy to wsparcie dla osób 65 plus w codziennym życiu
• Kto naprawdę dostanie pieniądze od państwa? Jak będzie działał bon senioralny dla osób 65 plus?
• Na co będzie można wykorzystać bon senioralny?
• Ile jest osób w wieku 65+ w Polsce?
• Ekspert: bon senioralny będzie dużym wsparciem dla dzieci opiekujących się swoimi starszymi rodzicami
• Nowe zasady opieki długoterminowej w Polsce
• Bon senioralny dzieli posłów. Sejm debatował nad reformą opieki długoterminowej 9 czerwca
• FAQ – Bon senioralny i opieka długoterminowa

Przypomnijmy, że sejmowe komisje na wspólnym posiedzeniu przyjęły pod koniec maja, wraz z pakietem legislacyjno-redakcyjnych poprawek, rządowy projekt ustawy o bonie senioralnym i opiece długoterminowej. Następnie nową ustawę uchwalił Sejm w połowie czerwca, a teraz podpisał ją prezydent Karol Nawrocki. Regulacje wprowadzają m.in. program bonu senioralnego, czyli świadczenia niepieniężnego dla osób 65 plus.

Prezydent Karol Nawrocki o ustawie dla seniorów: to krok w dobrą stronę, ale potrzebne są dalsze zmiany

„Wsparcie osób starszych nie może być jałmużną ani zbędnym kosztem. Jest wyrazem solidarności i spłatą długów wdzięczności wobec pokolenia, które budowało fundamenty współczesnej Polski” - podkreślił Nawrocki na nagraniu opublikowanym w piątek 17 lipca na portalu X.

Zastrzegł przy tym, że ustawa jest znacznie skromniejsza niż wcześniejsze zapowiedzi rządu. Jego zdaniem liczba osób, które otrzymają realną pomoc w pierwszym okresie działania programu może być niewielka w porównaniu ze skalą potrzeb. Dodał, że poważne wątpliwości budzi również kolejność wdrażania programu. „Zgodnie z krytykowanym przez środowisko senioralne mechanizmem pierwszeństwo mogą otrzymać gminy, które dotychczas nie rozwijały usług opiekuńczych, podczas gdy samorządy od lat inwestujące w takie rozwiązania będą musiały czekać. Pomimo tych wad ustawa jest krokiem we właściwym kierunku” - ocenił.

Nawrocki podkreślił, że oczekuje jej rozwinięcia w prawdziwy kompleksowy system opieki długoterminowej. „Seniorzy potrzebują czegoś więcej niż efektownej nazwy programu. Potrzebują dostępnej opieki, odpowiedzialnego finansowania i pewności, że państwo nie pozostawi ich samym” - zaznaczył prezydent.

Projekt ustawy o bonie senioralnym i opiece długoterminowej. Nowe przepisy to wsparcie dla osób 65 plus w codziennym życiu

Początkowo Komisja Polityki Senioralnej, Komisja Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisja Zdrowia na wspólnym posiedzeniu przeprowadziły pierwsze czytanie i rozpatrzyły rządowy projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych.

Nowe przepisy wprowadzają bon senioralny – rozwiązanie, które ma pomóc osobom 65 plus w codziennym życiu, zapewniając im dostęp do usług wsparcia. Celem zmian jest ułatwienie seniorom funkcjonowanie w ich własnym środowisku, poprawa jakości opieki oraz lepsza koordynacja usług zdrowotnych i społecznych. Projekt realizuje kamień milowy KPO.

Kto naprawdę dostanie pieniądze od państwa? Jak będzie działał bon senioralny dla osób 65 plus?

Komisje wprowadziły do projektu pakiet zmian o charakterze legislacyjno-redakcyjnym. Odrzuciły m.in. poprawkę zgłoszoną przez poseł Urszulę Rusecką (PiS), zgodnie z którą powiat otrzymywałby dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie zadań własnych z zakresu koordynacji opieki długoterminowej na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych. „Poprawka, która została zgłoszona jako wniosek mniejszości ma na celu zmianę charakteru przepisu z fakultatywnego na obligatoryjny.”

Bon senioralny ma być dostępny dla każdego, kto ukończył 65. rok życia, jest obywatelem Polski, Unii Europejskiej (lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Konfederacji Szwajcarskiej albo Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej), a jego średni dochód nie przekracza 3410 zł.

Na co będzie można wykorzystać bon senioralny?

Będzie świadczeniem niepieniężnym, przyznawanym na usługi doraźne, trwające maksymalnie dwa tygodnie, polegające na pomocy w zaspokojeniu potrzeb życia codziennego, jak pomoc w ubraniu się, przygotowaniu posiłków, utrzymaniu porządku, ale też na wsparciu w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych czy zapewnieniu kontaktu z otoczeniem.

Program ma być wprowadzany stopniowo, w pierwszej kolejności w gminach, w których nie są realizowane publiczne usługi opiekuńcze na rzecz seniorów. Będzie realizowany w ramach trzyletnich, rządowych programów. Ich wykonawcą będą gminy.

Pierwszy program ma zostać uruchomiony w latach 2026-2028. Łączna pula środków z budżetu państwa na jego realizację to miliard złotych - 100 mln zł w 2026 r. (program ma ruszyć w IV kwartale), 400 mln zł w 2027 r. oraz 500 mln zł w 2028 r.

Ile jest osób w wieku 65+ w Polsce?

W ocenie skutków regulacji projektu o bonie senioralnym wskazano, że według danych GUS w 2024 r. w Polsce żyło 7 mln 725 tys. osób w wieku 65 plus. Jak podano, z badania SHARE wynika, że około 25 proc. z nich ma niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego.

Jak stwierdzili autorzy projektu, biorąc pod uwagę m.in. przeciętną liczbę osób przypadających na jednego opiekuna w ramach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania świadczonych na podstawie ustawy o pomocy społecznej (od ok. 2,15 do 4 osób), oszacowano, że wsparciem będzie mogło zostać objętych od 12 tys. do 20 tys. osób.

Ekspert: bon senioralny będzie dużym wsparciem dla dzieci opiekujących się swoimi starszymi rodzicami

„Bon senioralny jest w zasadzie bliźniaczym programem do Aktywnego Rodzica, tylko jest skierowany do innej grupy obywateli. Różnica polega też na tym, że będzie on finansował usługi, czyli pieniądze trafią do placówek opiekuńczych, a nie w gotówce do seniorów czy ich rodzin. Moim zdaniem to dobre rozwiązanie” – powiedział ekspert Dominik Owczarek z Instytutu Spraw Publicznych.

Zauważył, że w największym stopniu z programu skorzystają seniorzy w mniejszych miejscowościach, które nie oferują żadnych usług opiekuńczych. Instrument ten – jak dodał – może być elementem stymulacji usług opiekuńczych na poziomie lokalnym. Owczarek zaznaczył, że bon senioralny będzie dużym wsparciem dla dzieci opiekujących się swoimi starszymi rodzicami. „Te osoby pozostaną na rynku pracy, czyli – mówiąc kolokwialnie – będą budować PKB, płacić podatki, a ich rodzicami zajmą się osoby z odpowiednim wykształceniem i przygotowaniem” – podkreślił ekspert.

Nowe zasady opieki długoterminowej w Polsce

Celem całości projektu ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych jest m.in. wprowadzenie definicji opieki długoterminowej wraz ze wskazaniem usług i świadczeń, w tym o charakterze pieniężnym, które będą zakwalifikowane do katalogu instrumentów opieki długoterminowej oraz wprowadzenie definicji opieki nieformalnej i opiekuna nieformalnego.

Projekt wprowadza też przepisy określające zasady monitorowania realizacji usług i świadczeń opieki długoterminowej i ewaluacji ich jakości. Nowe przepisy przewidują, że Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej będzie koordynował działania dotyczące opieki długoterminowej oraz przygotowywał coroczne raporty o sytuacji osób starszych w Polsce.

Bon senioralny dzieli posłów. Sejm debatował nad reformą opieki długoterminowej 9 czerwca

We wtorek 9 czerwca w Sejmie odbyło się drugie czytanie rządowego projektu ustawy o bonie senioralnym i opiece długoterminowej. Nowe przepisy wprowadzają m.in. bon senioralny – rozwiązanie, które ma pomóc osobom po 65. roku życia w codziennym życiu, zapewniając im dostęp do usług i wsparcia.

Zdaniem posłanki Joanny Borowiak (PiS) projekt jest próbą „ratowania wizerunku kosztem seniorów”. Jak podkreśliła, umieszczenie bonu senioralnego w kontekście opieki długoterminowej prowadzi do stygmatyzacji osób starszych. Zaznaczyła, że seniorzy nie są wyłącznie osobami niesamodzielnymi i wymagającymi opieki, a duża część z nich prowadzi aktywne życie zawodowe, obywatelskie i rodzinne. Podkreśliła, że z proponowanego rozwiązania skorzysta zaledwie 20 tysięcy seniorów, a ci, którzy się na to zdecydują, utracą prawo do dotychczasowego wsparcia.

- Domagamy się od rządu (...) wdrożenia bonu senioralnego jako samodzielnego instrumentu polityki senioralnej, odpowiadającego na różnorakie potrzeby osób starszych, zachowania i wzmocnienia ustawy o osobach starszych, a nie jej likwidacji - mówiła. Przekazała, że klub PiS zgłosił pakiet poprawek do projektu ustawy.

Według Iwony Marii Kozłowskiej (KO) projektowana ustawa stanowi jedną z najważniejszych od lat prób uporządkowania systemu wsparcia osób starszych oraz osób wymagających długotrwałej opieki.

Dodała, że do tej pory świadczenia i usługi były rozproszone pomiędzy system ochrony zdrowia oraz system pomocy społecznej. Projekt wprowadza wspólną definicję opieki długoterminowej, która obejmuje zarówno świadczenia zdrowotne, jak i usługi społeczne. Nowością jest też utworzenie funkcji koordynatora do spraw opieki długoterminowej oraz stworzenie mechanizmów współpracy między szpitalami, placówkami ochrony zdrowia a jednostkami pomocy społecznej.

Kozłowska zaznaczyła, że szczególne zainteresowanie budzi nowy instrument wsparcia, jakim jest bon senioralny. Usługi realizowane w ramach bonu mają obejmować m.in. pomoc w codziennych czynnościach, wsparcie w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych i opiekę higieniczno-pielęgnacyjną. Wskazała, że klub Koalicji Obywatelskiej będzie głosował za przyjęciem projektu. Posłanka złożyła wniosek o skierowanie projektu ustawy bezpośrednio do trzeciego czytania.

Posłanka Agnieszka Maria Kłopotek (PSL) zaznaczyła, że projekt jest próbą uporządkowania chaosu, który przez lata narastał pomiędzy ochroną zdrowia a pomocą społeczną.

- Dzisiaj osoba starsza i jej rodzina często nie wiedzą, gdzie szukać pomocy, jakie świadczenia im przysługują, kto odpowiada za koordynację wsparcia i do jakiej instytucji należałoby się zwrócić. Projekt ustawy ma ten stan zmienić - mówiła.

Zdaniem Kłopotek ważnym elementem projektu jest również dostrzeżenie roli opiekunów nieformalnych: dzieci, wnuków, małżonków albo bliskich seniorów, którzy każdego dnia wykonują pracę opiekuńczą. - Przez lata państwo korzystało z ich poświęcenia, ale nie dawało im koniecznego wsparcia - zastrzegła. Dlatego - jak wskazała - Polskie Stronnictwo Ludowe będzie za przyjęciem projektu.

Posłanka Bożena Borowiec (Lewica) zaznaczyła, że klub Lewicy dostrzega „walory i plusy” tej ustawy, jednak niepokoi w niej zapis, że organizowanie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania jest zadaniem obowiązkowym gminy.

- Czy w tej niezwykle istotnej ustawie, tak bardzo wyczekiwanej, powinniśmy kierować (...) strumień wsparcia do tych gmin, gdzie zadanie to nie jest zrealizowane? Bo tym, którzy są skuteczni, to mówimy tak: wy jesteście skuteczni, to my teraz zajmiemy się tymi nieskutecznymi - powiedziała Borowiec. Zaproponowała, by kierować się raczej współczynnikiem obciążenia demograficznego, czyli najbardziej wspierać te, które szybciej się starzeją.

Witold Tumanowicz (Konfederacja) podkreślił, że kierunek budowania systemu wsparcia dla osób starszych jest zrozumiały. Jednocześnie zastrzegł, że skuteczność tych rozwiązań zależy nie tylko od zapisów ustawowych, ale również od możliwości organizacyjnych i finansowych realizacji. Tymczasem - jak wskazał - realizacja programu ma zostać powierzona gminom, natomiast koordynacja opieki długoterminowej stanie się zadaniem powiatów.

- Zgodnie z oceną skutków regulacji koszt funkcjonowania programu ma wynosić około 500 mln zł rocznie. W kontekście zmian demograficznych i rosnącego zapotrzebowania na opiekę długoterminową szczególnie istotne będzie monitorowanie, czy przewidziane środki są wydawane rzetelnie i odpowiadają rzeczywistym potrzebom - zastrzegł Tumanowicz.

Według Wiolety Tomczak (Polska 2050) projekt jest niezwykle potrzebny, ponieważ odpowiada na jedno z największych wyzwań społecznych, zdrowotnych i demograficznych, przed którymi stoi dziś Polska.

- Dzisiaj pomoc dla osoby wymagającej opieki znajduje się jednocześnie w systemie opieki zdrowia, pomocy społecznej i zabezpieczenia społecznego. Problem polega na tym, że te systemy często działają obok siebie, a nie razem (...). Projektowana ustawa zmienia właśnie ten stan rzeczy (...). Dlatego klub parlamentarny Polska 2050 popiera projekt ustawy - oceniła.

Marta Stożek (Razem) zaznaczyła, że opieka długoterminowa jest dziś „rozproszona, nieczytelna i w dużej mierze przyrzucona na rodziny, szczególnie kobiety”.

- Popieramy kierunek porządkowania systemu, ale nie możemy udawać, że sama koordynacja zastąpi usługi, kadry i pieniądze. Koordynator bez narzędzi sprawczych nie skróci kolejek, a bon senioralny nie może być protezą zamiast powszechnego prawa do opieki, asystencji i opieki wytchnieniowej (...). Dlatego liczymy na to, że będziemy wypracowywać potrzebne rozwiązania - podkreśliła.

To czy projekt zostanie skierowany do dalszych prac w komisjach czy bezpośrednio do trzeciego czytania zostanie rozstrzygnięte w bloku głosowań.

FAQ – Bon senioralny i opieka długoterminowa

1. Czym jest bon senioralny?

Bon senioralny to nowe świadczenie niepieniężne dla osób 65+, które ma zapewniać wsparcie w codziennym funkcjonowaniu. Obejmuje m.in. pomoc w podstawowych czynnościach życiowych oraz dostęp do usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

2. Kto będzie mógł otrzymać bon senioralny?

Bon ma być dostępny dla osób, które ukończyły 65 lat, są obywatelami Polski, UE, EOG, Szwajcarii lub Wielkiej Brytanii, a ich średni dochód nie przekracza 3410 zł miesięcznie.

3. Na co można wykorzystać bon senioralny?

Świadczenie obejmie usługi doraźne trwające maksymalnie dwa tygodnie. Będą to m.in.:

• pomoc w ubraniu się i codziennej higienie,
• przygotowanie posiłków,
• utrzymanie porządku w domu,
• wsparcie w kontaktach z lekarzami i systemem ochrony zdrowia,
• pomoc w utrzymaniu kontaktu z otoczeniem.

4. Kiedy program bonu senioralnego wejdzie w życie?

Pierwszy etap programu ma zostać uruchomiony w latach 2026–2028. Start przewidziano na IV kwartał 2026 roku.

5. Ile pieniędzy przeznaczono na bon senioralny?

Łączny budżet programu wynosi 1 miliard złotych:

• 100 mln zł w 2026 r.,
• 400 mln zł w 2027 r.,
• 500 mln zł w 2028 r.

6. Kto będzie realizował program?

Wykonawcami programu będą gminy. Bon ma być wdrażany stopniowo, w pierwszej kolejności tam, gdzie nie są już realizowane publiczne usługi opiekuńcze dla seniorów.

7. Czy bon senioralny to świadczenie pieniężne?

Nie. Bon senioralny ma formę świadczenia niepieniężnego – będzie realizowany w postaci usług wsparcia, a nie gotówki.

8. Jakie zmiany wprowadza ustawa o opiece długoterminowej?

Nowe przepisy definiują opiekę długoterminową oraz wprowadzają pojęcie opieki nieformalnej i opiekuna nieformalnego. Ustalają też zasady monitorowania jakości usług i ich ewaluacji.

9. Kto będzie koordynował system opieki nad seniorami?

Działania w zakresie opieki długoterminowej ma koordynować Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej, który będzie też przygotowywał coroczne raporty o sytuacji osób starszych w Polsce.