Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową?

• Czym jest niepełnosprawność ruchowa?
• Co oznacza symbol niepełnosprawności 05-R?
• Niepełnosprawność ruchowa: jaki symbol w orzeczeniu?
• Czy kod 05-R oznacza umiarkowany stopień niepełnosprawności?
• Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Emerytura, renta, dodatki, zasiłki
• Zasiłek okresowy dla osób z niepełnosprawnością ruchową
• Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)
• Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Pomoc z OPS
• Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Ulga podatkowa
• Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Ułatwienia w komunikacji kolejowej i autobusowej
• Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Uprawnienia w komunikacji miejskiej
• Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Karta parkingowa. Jaki trzeba mieć stopień niepełnosprawności, żeby dostać kartę parkingową?
• Organy kwestionują orzeczenia o niepełnosprawności ruchowej - sprawy trafiają do sądu
• Jak niepełnosprawność ruchowa wpływa na funkcjonowanie rodzinny?

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Gdzie szukać pomocy oraz jaką formę wsparcia, w tym finansowej, można otrzymać? Poniżej wyjaśniamy szczegóły, a wszystko to w inspiracji po liście od naszej Czytelniczki, która prosi o "drogowskaz". List nie był długi, ale treściwy i pokazuje, że wiele osób wciąż poszukuje szczegółowych informacji co do tego jak i gdzie uzyskać pomoc w związku ze swoją niepełnosprawnością.

Czym jest niepełnosprawność ruchowa?

Jak podaje CIOP: Centralny Instytut Ochrony PRACY: "Osoba niepełnosprawna z dysfunkcją narządu ruchu to osoba o ograniczonej sprawności kończyn górnych, dolnych lub kręgosłupa wskutek trwałego ubytku spowodowanego uszkodzeniem lub niedorozwojem mózgu, bądź schorzeń, uszkodzeń lub zniekształceń w układach: kostnym, mięśniowym lub nerwowym. Można więc powiedzieć, iż niepełnosprawność ruchowa to wszelkie zaburzenia narządu ruchu, które mogą być wywołane wieloma przyczynami, ale ich konsekwencją jest zawsze ograniczenie sprawności ruchowej (A.Migas 2006).

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), w Polsce liczba osób z niepełnosprawnością ruchową jest znacząca. Szacuje się, że około 1,1 miliona osób cierpi na schorzenia narządu ruchu. GUS opublikował takie dane demograficzne, w tym dotyczące niepełnosprawności, na podstawie Narodowego Spisu Powszechnego, ale z 2021 r. - liczba osób z niepełnosprawnością ruchową mogła się więc zmienić na przestrzeni ostatnich kilku lat.

Zaburzenia struktury narządu ruchu najczęściej obejmują:

• niedowłady – częściowe upośledzenie czynności ruchowych,
• porażenia – całkowity brak ruchów czynnych w mięśniach na skutek uszkodzenia układu nerwowego,

Z medycznego punktu widzenia można wyróżnić główne postacie porażenia i niedowładu. Są to:

1. tetraplegia, czyli porażenie wszystkich czterech kończyn;
2. monoplega, czyli porażenie jednej kończyny dolnej lub górnej;
3. hemiplegia, czyli porażenie połowicze jednej strony,

CIOP podkreśla, że: istnieje ścisła współzależność między rodzajem niepełnosprawności i wynikającymi z niej ograniczeniami fizycznymi, a możliwością wykonywania określonych czynności. Biorąc to pod uwagę wyodrębniono następujące grupy osób trwale lub okresowo niepełnosprawnych z dysfunkcją narządu ruchu i są to osoby: z dysfunkcją kończyn górnych, z dysfunkcją kończyn dolnych: poruszające się na wózku inwalidzkim, nie używające wózka inwalidzkiego, ale posługujące się stale lub okresowo sprzętem ortopedycznym (kule, laski, stabilizatory, protezy...), z dysfunkcją w obrębie kręgosłupa, pasa biodrowego.

Co oznacza symbol niepełnosprawności 05-R?

Symbol niepełnosprawności 05-R oznacza upośledzenie narządu ruchu.

Niepełnosprawność ruchowa: jaki symbol w orzeczeniu?

Symbol przyczyny niepełnosprawności oznacza się następująco:

• 01-U – upośledzenie umysłowe;
• 02-P – choroby psychiczne;
• 03-L – zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu;
• 04-O – choroby narządu wzroku;
• 05-R – upośledzenie narządu ruchu;
• 06-E – epilepsja;
• 07-S – choroby układu oddechowego i krążenia;
• 08-T – choroby układu pokarmowego;
• 09-M – choroby układu moczowo-płciowego;
• 10-N – choroby neurologiczne;
• 11-I – inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego;
• 12-C – całościowe zaburzenia rozwojowe.

Symbol przyczyny niepełnosprawności zawarty w orzeczeniu odzwierciedla rozpoznanie uszkodzenia lub choroby, która niezależnie od przyczyny jej powstania powoduje zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczenia w wykonywaniu czynności życiowych i aktywności społecznej dziecka. Orzeczenie może zawierać więcej niż jeden symbol przyczyny niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole schorzeń, które w porównywalnym stopniu wpływają na zaburzenie funkcji organizmu.

Czy kod 05-R oznacza umiarkowany stopień niepełnosprawności?

Nie, kod 05-R, o który ubiega się dana osoba nie oznacza automatycznie ma orzeczony ex lege umiarkowany stopień niepełnosprawności. Ważna jest w danej sprawie dokumentacja i autentyczny stan zdrowia. Zwykle jest jednak tak, że osoba z symbolem 05-R posiada dysfunkcję narządu ruchu i ma przyznany umiarkowany stopień. Symbol 05-R oznacza upośledzenie narządu ruchu, co może wynikać z różnych przyczyn, takich jak wady wrodzone, choroby czy urazy, i wpływa na codzienne funkcjonowanie.

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Emerytura, renta, dodatki, zasiłki

Osoby z niepełnosprawnością ruchową, w tym z problemami z kręgosłupem i ujawniającym się w zw. z tym garbem, mają możliwość otrzymania różnorodnych form wsparcia finansowego. Mogą to być świadczenia z ubezpieczenia społecznego, takie jak renta socjalna czy renta z tytułu niezdolności do pracy, jak również różnego rodzaju dodatki i zasiłki, w tym zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy, czy zasiłek dla opiekuna.

Zasiłek okresowy dla osób z niepełnosprawnością ruchową

Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność (w tym ruchową), bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)

Szczególnie istotna jest możliwość ubiegania się o dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) na:

• likwidację barier architektonicznych
• likwidację barier technicznych lub w komunikowaniu się
• zakup sprzętu rehabilitacyjnego
• uczestnictwo w turnusach rehabilitacyjnych.

PFRON oferuje dofinansowanie na dostosowanie mieszkania, domu, czy otoczenia do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a także na zakup sprzętu ułatwiającego komunikację. Można ubiegać się o dofinansowanie na zakup m.in. wózków inwalidzkich, kul, balkoników, czy sprzętu do ćwiczeń w domu. Informacje dostępne są na stronie PFRON.

Uszczegóławiając osoby z dysfunkcją narządu ruchu mogą ubiegać się o środki z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). W ramach programu „Aktywny samorząd” można się ubiegać m.in. o pomoc w:

• zakupie skutera inwalidzkiego o napędzie elektrycznym lub oprzyrządowania elektrycznego do wózka ręcznego
• zakupie i montażu oprzyrządowania do posiadanego samochodu
• uzyskaniu prawa jazdy
• zakupie sprzętu elektronicznego lub jego elementów oraz oprogramowania
• zakupie wózka o napędzie elektrycznym
• utrzymaniu sprawności technicznej posiadanego skutera lub wózka o napędzie elektrycznym
• zakupie protezy kończyny, w której zastosowano nowoczesne rozwiązania techniczne, tj. protezy co najmniej na III poziomie jakości
• utrzymaniu sprawności technicznej posiadanej protezy kończyny, w której zastosowano nowoczesne rozwiązania techniczne – co najmniej na III poziomie jakości (adresowana do osób ze stopniem niepełnosprawności).

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Pomoc z OPS

Kolejną formą pomocy jest możliwość otrzymania wsparcia finansowego jak i rzeczowego ze strony gminnych ośrodków pomocy społecznej, które oferują zarówno świadczenia pieniężne, jak i niepieniężne. Ośrodki Pomocy Społecznej (OPS) udzielają wsparcia finansowego w postaci zasiłków, takich jak zasiłek stały czy zasiłek okresowy, a także świadczeń niepieniężnych, jak praca socjalna czy poradnictwo lub pomoc żywnościowa. Wnioski o pomoc finansową z OPS składa się w odpowiednim urzędzie gminy lub miasta, na terenie którego zamieszkuje osoba niepełnosprawna.

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Ulga podatkowa

Osoby z niepełnosprawnością mogą korzystać z odliczeń w ramach rozliczania rocznego podatku od osób fizycznych (PIT). W rozliczeniu tym mogą uwzględnić poniesione wydatki na rehabilitację albo wydatki związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych.

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Ułatwienia w komunikacji kolejowej i autobusowej

Osoby z niepełnosprawnością ruchową mogą też liczyć na ułatwienia w komunikacji. Często jest tak, że zarządcy stacji kolejowej czy autobusowej zapewniają m.in. osobom o ograniczonej sprawności ruchowej asystę podczas przemieszczania się po terenie dworca kolejowego, peronów, przejść podziemnych, kładek i innych ciągów komunikacyjnych, na których dozwolone jest poruszanie się pieszych. Asystę związaną z wejściem i wyjściem do i z pociągu realizuje drużyna konduktorska konkretnego przewoźnika.

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Uprawnienia w komunikacji miejskiej

Osoby z niepełnosprawnością ruchową mogą liczyć na ulgi w komunikacji miejskiej. Jednak takie ulgi są ustalane w drodze uchwały danej rady miasta /gminy, a zatem są różne są ulgi w różnych miastach. Zazwyczaj zależą one bardziej od stopnia niepełnosprawności niż jej rodzaju - np. niepełnosprawności ruchowej, każdorazowo należy to więc weryfikować.

Co dla osób z niepełnosprawnością ruchową? Karta parkingowa. Jaki trzeba mieć stopień niepełnosprawności, żeby dostać kartę parkingową?

Każdy, kto ma: stwierdzone znaczne ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się, wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności, o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień do wydania karty parkingowej - może ubiegać się o kartę parkingową. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności musi mieć jeden z symboli, który oznacza przyczynę niepełnosprawności: 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 10-N (choroba neurologiczna).

Organy kwestionują orzeczenia o niepełnosprawności ruchowej - sprawy trafiają do sądu

Do Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego trafia naprawdę wiele spraw na tle świadczeń i różnego rodzaju uprawnień dla osób z niepełnosprawnościami - np. ruchowymi. Przykładem jednej ze spraw jest wydany ostatnio wyrok przez Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 marca 2025 r., IV SA/Wr 349/24. W sprawie chodziło o warunki przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W sprawie wydane na wniosek skarżącej było orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z przyczyny oznaczonej symbolem "05-R" (upośledzenie narządu ruchu). Jak podnosiły organ nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Sąd zwrócił jednak uwagę, że powołane orzeczenie pochodzi od organu specjalistycznego, tj. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Ani Burmistrz Siechnic ani też SKO, będące organami administracji ogólnej, nie mają kompetencji do przeprowadzania własnych ustaleń dowodowych w materii rozstrzygniętej orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Tym bardziej nie są uprawnione do podważania rozstrzygnięć w nim zawartych. Zresztą, w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyrażano stanowisko, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter wiążący dla organów orzekających w przedmiocie świadczeń rodzinnych. Wynika to z tego, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera datę lub okres powstania niepełnosprawności oraz datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji, przebiegu schorzenia, orzeczeń o inwalidztwie lub niezdolności do pracy osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy zamieścić w treści orzeczenia określone sformułowanie - "nie da się ustalić". Do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego ustawodawca wymaga, aby w orzeczeniu właściwej jednostki do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, iż niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia (zob. np.: wyrok WSA W Kielcach z 9 X 2013 r., II SA/Ke 543/13; wyrok WSA w Opolu z 11 V 2017 r., II SA/Op 125/17; wyrok NSA z 28 VI 2012 r., I OSK 259/12 - publ. CBOSA).

Jak niepełnosprawność ruchowa wpływa na funkcjonowanie rodzinny?

Przeprowadzono interesujące badania, które określają: jak niepełnosprawność ruchowa wpływa na sytuację rodzin. Wnioski dotyczą aspektów finansowych, relacji interpersonalnych oraz więzi społecznych.

"Na podstawie przeprowadzonych badań obejmujących grupę celowo dobranych 60 opiekunów osób niepełnosprawnych ruchowo w wieku od 24 do 75 lat sformułowano następujące wnioski:

1. Niepełnosprawność ruchowa członka rodziny niekorzystnie wpływała na jej sytuację finansową, powodując wzrost wydatków głównie na leczenie farmakologiczne, wizyty u lekarzy specjalistów i rehabilitację.
2. Niepełnosprawność członka rodziny w większości nie wywarła znaczącego wpływu na zmianę więzi rodzinnych. W rodzinach, w których zaistniały zmiany, miały one charakter pozytywny i wzmacniały istniejące więzi.
3. Niepełnosprawność członka rodziny w różny sposób wpływała na jej funkcjonowanie społeczne. W rodzinach, w których zaszły zmiany, miały one wieloraki charakter: od nawiązania nowych kontaktów, zaangażowania w życie religijne do ograniczenia kontaktów interpersonalnych.

Wniosek pośredni: istotne jest, aby osoby niepełnosprawne ruchowo i ich rodziny nie były pozostawione z zaistniałymi trudnościami ,,samym sobie”, lecz otrzymywały stosowne do swoich problemów wsparcie."(zob. Elżbieta Kamusińska, Marianna Strzyż, WPŁYW NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RUCHOWEJ NA FUNKCJONOWANIE RODZINY).