Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Uchylanie się od płacenia alimentów - przestępstwo niealimentacji

Pamela Opoczka
Adwokat Krakowskiej Izby Adwokackiej
Uchylanie się od płacenia alimentów - przestępstwo niealimentacji/Fot. Shutterstock
Uchylanie się od płacenia alimentów - przestępstwo niealimentacji/Fot. Shutterstock
Jakie kary przewidziano za przestępstwo niealimentacji? Kiedy można stwierdzić, iż sprawca uchyla się od obowiązku alimentacyjnego?

Uchylanie się od płacenia alimentów, czyli o przestępstwie niealimentacji

Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, każdy z małżonków powinien - według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych - przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, na ich osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Celem zapewnienia ochrony prawnorodzinnego obowiązku, jakim jest wspomniane przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, polskie prawo karne wprowadziło penalizację niewywiązywania się z obowiązku alimentacji.

Zgodnie z art. 209 § 1 Kodeksu karnego, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Aby pociągnąć sprawcę do odpowiedzialności karnej za nieuiszczanie alimentów, należy zatem przede wszystkim wykazać, że miał on w ogóle obowiązek ich świadczenia na rzecz danej osoby. Obowiązek ten może wynikać z orzeczenia sądowego lub zawartej ugody, czy też umowy alimentacyjnej.

Kiedy sprawca uchyla się od obowiązku alimentacyjnego?

Ponadto, aby stwierdzić, że sprawca uchyla się od obowiązku alimentacyjnego, musi istnieć obiektywna możliwość realizacji tegoż obowiązku. Przestępstwo niealimentacji popełnia bowiem ten, kto mógłby wykonać ciążący na nim obowiązek, ale nie czyni tego mimo realnych możliwości.

„W pojęciu „uchyla się" mieści się negatywny stosunek psychiczny osoby zobowiązanej do wykonania nałożonego na nią obowiązku, który sprawia, że mimo obiektywnej możliwości jego wykonania, sprawca obowiązku tego nie wypełnia, gdyż wypełnić go nie chce lub też zlekceważył obowiązek nałożony wyrokiem. Ten negatywny stosunek winien być wykazany stosownymi dowodami” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., sygn. II KRN 204/96).

Jakie okoliczności usprawiedliwiają sprawcę?

Co istotne, sam fakt niewypełniania obowiązku alimentacyjnego nie jest jeszcze wystarczający do przypisania komuś odpowiedzialności karnej. Należy bowiem zważyć także na przyczyny takiego zachowania – może bowiem okazać się, że okoliczności sprawy usprawiedliwiają sprawcę. Bardzo dobrze tłumaczą ten aspekt następujące orzeczenia Sądu Najwyższego:

  1. „Jeżeli istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa niealimentacji, należy zbadać przede wszystkim przyczyny niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez domniemanego sprawcę. Znamiona przestępstwa niealimentacji będą bowiem mogły być uznane za wypełnione wyłącznie wtedy, gdy sprawca nie będzie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego możliwego do wykonania. Występku tego może wszak dopuścić się tylko ten, kto mógłby wykonać ciążący na nim obowiązek, a tego nie czyni mimo realnych możliwości” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt IV KK 706/19);
  2. „(…) W wypadku zaistnienia obiektywnej niemożności łożenia na utrzymanie, z oczywistego powodu wyłączone będzie przypisanie sprawcy winy, stanowiącej konieczny warunek odpowiedzialności karnej” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2007 r., sygn. III KK 144/07).

Za przyczyny usprawiedliwiające zaniechanie wypełniania obowiązku alimentacyjnego może być uznany np. pobyt zobowiązanego w szpitalu, jego choroba, czy też pozbawienie wolności (o ile w tym okresie czasu nie ma on możliwości zarobkowania lub innych źródeł majątkowych, z których możliwa była realizacji należności alimentacyjnych). Z pewnością zaś nie będą tłumaczyć sprawcy okoliczności takie jak jego uzależnienie od alkoholu, czy brak starań o znalezienie pracy.

Trzeba zwrócić uwagę, że ustawowy wymiar zagrożenia karą pozbawienia wolności w przypadku przestępstwa niealimentacji wzrasta w sytuacji, gdy sprawca, nie wypełniając obowiązku alimentacyjnego, naraża tym osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (wówczas zagrożenie karą pozbawienia wolności wzrasta do lat dwóch).

Ściganie przestępstwa niealimentacji na wniosek

Ściganie omawianego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego. Jeśli zaś pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne, wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa odbywa się z urzędu.

Trzeba jeszcze pamiętać o uchwale Sądu Najwyższego, zgodnie z którą, „za pokrzywdzonego w postępowaniu karnym o przestępstwo z art. 209 § 1 Kodeksu karnego nie uważa się Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby, do której alimentacji zobowiązany był oskarżony” (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r., sygn. I KZP 6/02).

Kiedy sprawca przestępstwa niealimentacji nie podlega karze?

Należy zaznaczyć, że nie podlega karze sprawca przestępstwa niealimentacji, który nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego, uiścił w całości zaległe alimenty. W sytuacji zaś, gdy sprawca, nie wypełniając obowiązku alimentacyjnego, naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, Sąd także odstępuje od wymierzenia kary, jeśli przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego, sprawca uiścił w całości zaległe alimenty, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.

Uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego staje się karalne, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia, innego niż okresowe, wynosi co najmniej 3 miesiące.

Mierniki czasowe uchylania się sprawcy

„Ustawodawca wprowadza zatem dwa odrębne mierniki czasowe uchylania się sprawcy.

W pierwszym przypadku chodzi o sytuację całkowitego zaprzestania lub tylko częściowego realizowania świadczenia okresowego, tj. w przypadku, gdy na sprawcę został nałożony obowiązek alimentacyjny ustalony w wysokości 1000 zł miesięcznie, to przy całkowitym zaprzestaniu jego realizacji znamiona art. 209 Kodeksu karnego zostaną wyczerpane po 3 miesiącach, natomiast przy częściowej realizacji tj. w sytuacji, gdy wpłacałby on jedynie po 500 zł miesięcznie, po 6 miesiącach, albowiem równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych wynosi 3000 zł (500 zł x 6 miesięcy).

W drugim przypadku chodzi o świadczenia inne niż okresowe i dotyczy to sytuacji ich całkowitej spłaty. Nie ma bowiem znaczenia, czy sprawca w ogóle nie regulował świadczenia, czy robił to częściowo. Jeżeli realizacja świadczenia alimentacyjnego nie nastąpi wcześniej niż przed upływem 3 miesięcy po wyznaczonym terminie, sprawca musi się liczyć z odpowiedzialnością karną z art. 209 Kodeksu karnego” (Kodeks karny. Komentarz, red. prof. dr hab. Alicja Grześkowiak, prof. dr hab. Krzysztof Wiak, 2021, wyd. 7).

Zagrożenie odpowiedzialnością karną, przewidziane w art. 209 Kodeksu karnego jest bardzo skutecznym, a często zapominanym przez uprawnionych, sposobem na „zmotywowanie” zobowiązanego do płacenia alimentów. Jak bowiem można zauważyć, nieuiszczanie alimentów to nie tylko ryzyko narastania długów do spłacenia, ale także ryzyko odbywania kary pozbawienia wolności.

Komplet e-booków: Budowa domu bez pozwolenia + Gwarantowany kredyt mieszkaniowy
Opisz nam swój problem i wyślij zapytanie.

Wycena w ciągu godziny.
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(1)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
  • Iwona
    2022-01-28 00:05:45
    Po co ustanawiano art 209 ???? Policji i Prokuratura notorycznie umarza sprawę. FIKCJA I FARSA ten art 209 i te organy ścigania !!! Lepiej było jak otwarcie przyznawano że Ci przestępcy są bezkarni, niż teraz po cichu umarza się sprawę za sprawą (zaległości 30 krotność ) a tylko upór i determinacja, szarpanie się w Sądzie może czasami jakiś efekt odnieść.
    0
QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

Prawo
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Resort klimatu przestrzega przed fałszywymi mailami ws. dodatku węglowego
"Uwaga na fałszywe maile ws. dodatku węglowego. Do obywateli trafia korespondencja niebędąca komunikacją administracji publicznej. Oszuści wykorzystują sytuację do kradzieży danych osobowych i pieniędzy" - przekazało ministerstwo na Twitterze.
Ukraińcy odbijają kolejne rejony Ukrainy
Łyman dokładnie przez jeden dzień był „Rosją”. Ukraińcy odbijają kolejne tereny na wschodzie i południu. I polują na duże zgrupowania wojsk, aby wziąć je w okrążenie i upokorzyć.
Odbudowa Ukrainy po wojnie - jakie gospodarcze korzyści może uzyskać Polska? [RAPORT]
Łącznie polskie PKB może wzrosnąć o prawie 190 mld zł, czyli 3,8 proc. z tytułu wsparcia w odbudowie Ukrainy – wynika z raportu ekonomistów Pekao SA.
Czy przysługuje dodatek węglowy po zgłoszeniu źródła ogrzewania po terminie?
Dodatku węglowego nie dostaną osoby, które po 11 sierpnia br. zmieniły swoją deklarację do CEEB, podając inne główne źródło ogrzewania, np. kocioł na węgiel zamiast pieca gazowego. Nie zostanie on wypłacony również tym, którzy złożyli deklaracje po terminie.
Co z hipoteką na nieruchomości wywłaszczonej pod drogę publiczną?
Polskie prawo przewiduje możliwość przymusowego przejęcia nieruchomości prywatnej na cele publiczne. Wywłaszczenie jest możliwe tylko za słusznym odszkodowaniem. A co dzieje się z ustanowioną na nieruchomości hipoteką? Jakie prawa mają osoby, które korzystają z nieruchomości na innych zasadach, takich jak służebność, czy umowa dzierżawy?
Notariusz dokona wpisu w księdze wieczystej i wyda nakaz zapłaty
Rada Ministrów przyjęła 4 października 2022 r. projekt nowelizacji Prawa o notariacie oraz niektórych innych ustaw, przedłożony przez ministra sprawiedliwości. Nowe przepisy uprawniać mają notariuszy m.in. do dokonywania wpisów hipotek w księgach wieczystych i wydawania notarialnych nakazów zapłaty. Jednocześnie, zwiększony zostanie nadzór sprawowany nad notariuszami, ze względu na uzyskanie przez nich nowych kompetencji. Nowe przepisy (o ile oczywiście zostaną uchwalone przez Sejm) mają wejść w życie (co do zasady) po 12 miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw - czyli stanie się to najprawdopodobniej pod koniec 2023 roku.
Kiedy wygasa bon turystyczny?
Po zmianie przepisów, termin zakończenia płatności bonem turystycznym za usługi hotelarskie lub imprezy turystyczne został wydłużony o pół roku.
Reparacje
Reparacje to rodzaj odszkodowania wojennego za wyrządzone szkody. Do jego wypłaty zobowiązane jest państwo, które wojnę wywołało, a kolejno ją przegrało. Jest to świadczenie wypłacane na rzecz państwa, a nie poszczególnych jednostek – ofiar wojennych.
Z czego Polacy rezygnują w obliczu rosnących cen? [SONDAŻ]
Rozrywka i kultura, wyjścia do knajp czy wyjazdy wypoczynkowe – z tego w pierwszej kolejności Polacy zrezygnują. Takie wyniki pokazuje najnowszy sondaż United Surveys dla DGP i RMF FM.
Nowelizacja ustawy o komisji ds. pedofilii - Kościół nie chce udostępniać akt
Projekt nowelizacji ustawy o komisji ds. pedofilii, skierowany do Sejmu w lipcu 2022 r. przez Kancelarię Prezydenta, zobowiązuje wszystkie podmioty do przekazania jej dokumentów w ciągu 30 dni, w tym również Kościół Katolicki. Episkopat zasłania się jednak konkordatem, konstytucją i tajemnicą kościelną.
Terminy wypłat 300 plus w ramach wyprawki szkolnej
W ramach programu Dobry Start możesz otrzymać wyprawkę szkolną dla dziecka w wysokości 300 zł. Termin wypłaty świadczenia zależy od czasu złożenia wniosku.
Waloryzacja emerytur i rent 2023 - minimalna gwarantowana podwyżka 250 zł
W 2023 roku zostanie zastosowana kwotowo-procentowa waloryzacja rent i emerytur. Emerytury i renty mają wzrosnąć w przyszłym roku o 13,8 proc., a minimalna gwarantowana podwyżka świadczenia wyniesie 250 zł. Tak wynika z założeń projektu nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw opublikowanych 3 października 2022 r. w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów. Najniższa emerytura i renta ma wynieść 1588,44 zł.
Nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego - co się zmieni?
Przygotowany przez resort zdrowia projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ma m.in. zmodyfikować pojęcia takie jak „osoba z zaburzeniami psychicznymi” oraz „szpital psychiatryczny”. Co jeszcze ma się zmienić?
Szwed: szacujemy, że najniższa emerytura w 2023 r. wyniesie ponad 1500 zł brutto
Szacujemy, że najniższa emerytura wyniesie od marca 2023 r. ponad 1500 zł brutto. Rozważamy zastosowanie waloryzacji kwoto-procentowej z gwarantowanym minimalnym wzrostem – powiedział wiceminister rodziny Stanisław Szwed. Dodał, że zasady wypłat czternastek będą podobne jak w tym roku.
Ubezpieczenia szkolne dla dzieci i młodzieży - poradnik Rzecznika Finansowego
W związku z rozpoczęciem roku szkolnego Rzecznik Finansowy przygotował materiał dotyczący ubezpieczeń szkolnych dla dzieci i młodzieży. Publikacja przybliża szczegóły dotyczące grupowych ubezpieczeniach szkolnych oraz polis indywidualnych.
Inflacja 2023 - powyżej 20 proc.
Inflacja 2023. Do końca roku inflacja dalej będzie rosnąć, a jej szczyt w tym cyklu powinien nastąpić w lutym 2023 roku w wysokości przekraczającej 20 proc. rdr – stwierdzono w komentarzu Banku Pekao do danych GUS o inflacji we wrześniu.
Ustawa o poprawie warunków mieszkaniowych przyjęta przez Sejm
Nowe przepisy mają podnieść efektywność energetyczną budynków mieszkalnych i rozwinąć budownictwo mieszkaniowe dla osób o niższych dochodach.
Jednorazowe świadczenia w związku z sytuacją ekologiczną na Odrze – jak złożyć wniosek
ZUS wypłaci jednorazowe świadczenie płatnikom składek z określonych branż, przeznaczone na ograniczenie niektórych skutków ekonomicznych związanych z sytuacją ekologiczną na Odrze. ​​​​​​​Kogo objęto odszkodowaniem i jak złożyć o nie wniosek?
Bon turystyczny ważny do 31 marca 2023 - Prezydent podpisał ustawę wydłużającą go
Ustawa przedłużająca Polski Bon Turystyczny została podpisana przez Prezydenta i ogłoszona w Dzienniku Ustaw.
Czy właściciel 2 domów opalanych węglem może złożyć 2 wnioski o dodatek węglowy?
Ustawa o dodatku węglowym od samego początku wzbudza wiele wątpliwości w kwestii jej interpretacji. Jedną z nich jest liczba przysługujących dodatków do węgla dla właścicieli kilku nieruchomości. Czy mają prawo do tylu dofinansowań ile nieruchomości posiadają?
Przedawnienie roszczeń 2022/2023. Czy warto wstąpić na pocztę w drodze na bal sylwestrowy?
Biorąc pod uwagę, że w 2022 r. 31 grudnia wypada w sobotę, a w 2023 r. – w niedzielę, warto się zastanowić jak do obliczania terminów przedawnienia ma się brzmienie art. 115 kodeksu cywilnego (k.c.), a więc czy warto podjechać z pozwem na pocztę w drodze na bal sylwestrowy, czy też można spokojnie poczekać do 2 stycznia. Tym bardziej, że cztery lata temu miała miejsce mała rewolucja w kwestii obliczania terminów przedawnienia. Za sprawą nowelizacji kodeksu cywilnego, która weszła w życie 9 lipca 2018 r., m.in. terminy przedawnienia wynoszące co najmniej 2 lata upływają zawsze z końcem roku kalendarzowego.
Dodatek do ogrzewania elektrycznego. Od kiedy można składać wnioski?
Gminy będą przyjmowały wnioski ogrzewających domy prądem od 1 grudnia br. do 1 lutego 2023 r. Na wypłatę pieniędzy będą miały czas do końca marca przyszłego roku.
Standardy rozmów telefonicznych w więzieniach przyczyną niepokojów
Wprowadzenie minimalnych standardów rozmów telefonicznych miało być korzystne dla osadzonych, a tymczasem spowodowało, że liczba dozwolonych połączeń została ograniczona.
Maseczki w szpitalach i w aptekach do końca października 2022 r.
Obowiązek noszenia maseczek w szpitalach i w aptekach zostanie przedłużony do końca października 2022 r.
Rosjanie uciekają. Ilu mogło przedostać się do UE?
Mobilizacja wojskowa w Rosji sprawiła, że potencjalni żołnierze zaczęli planować ucieczkę. Wielu zmieniło państwo zamieszkania bez żadnego trybu. Dane o ruchu międzynarodowym pokazują że kilkadziesiąt tysięcy Rosjan mogło kupić bilet w jedną stronę do UE.