Zachowek po zmianach w 2023 r.

• Czym jest zachowek?
• Komu przysługuje zachowek?
• Ile wynosi zachowek?
• Zachowek – ważne zmiany od 22 maja 2023 r.
• Zachowek – obniżenie, rozłożenie na raty, odroczenie

Czym jest zachowek?

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.

Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. W praktyce oznacza to, iż dziedziczenie na podstawie testamentu ma co do zasady pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Zachowek jest zaś instytucją, która ma chronić interesy majątkowe osób najbliższych spadkodawcy, pominiętych przez niego w testamencie lub czynionych za życia darowiznach.

Kup ebook: Zachowek - uprawnieni, obliczanie, wydziedziczenie

Komu przysługuje zachowek?

Do zachowku uprawnieni są zstępni (czyli dzieci, wnuki itd.), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Znaczenie ma tutaj kolejność dziedziczenia. Z tego powodu rodzice spadkodawcy będą uprawnieni do zachowku dopiero wtedy, gdy spadkodawca nie miał żony i dzieci.

Ile wynosi zachowek?

Jeżeli chodzi o wielkość zachowku, to wynosi on połowę wartości spadku, który przypadałby osobie uprawnionej, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. W przypadku osób uprawnionych niezdolnych do pracy i małoletnich zachowek wynosi dwie trzecie wartości takiego udziału spadkowego. Samo wyliczenie zachowku może być dość skomplikowane. Przepisy Kodeksu cywilnego określają, które darowizny bierze się pod uwagę przy obliczaniu zachowku. Pamiętajmy, iż przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili. Nie uwzględnia się natomiast spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Zachowek – ważne zmiany od 22 maja 2023 r.

22 maja 2023 r. weszły w życie przepisy ustawy o fundacji rodzinnej, które zmieniły m.in. zasady dotyczące wypłaty zachowku. Po zmianach wartość zachowku obniżają również świadczenia otrzymane od fundacji rodzinnej. 

Nowe przepisy wprowadziły możliwość zrzeczenia się zachowku, rozłożenia na raty, odroczenia terminu płatności i obniżenia wysokości zachowku. Stosuje się je do wszystkich osób obowiązanych i uprawnionych do zapłaty zachowku.

Zachowek – obniżenie, rozłożenie na raty, odroczenie

Obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać odroczenia terminu jego płatności, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach – jego obniżenia, przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku. Stanowi o tym nowy art. 997¹ § 1 Kodeksu cywilnego.

Warto pamiętać, iż w przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie na wniosek zobowiązanego sąd może jednak przedłużyć ten termin. Zmieniony termin nie może być dłuższy niż dziesięć lat. Możliwe jest też odroczenie terminu zapłaty rat już wymagalnych.

Jeżeli ustały okoliczności uzasadniające obniżenie zachowku, to należy zwrócić sumę pieniężną, o którą obniżony został zachowek. Taki zwrot będzie miał miejsce na wniosek osoby uprawnionej do zachowku. Zwrotu nie będzie można żądać po upływie pięciu lat od dnia obniżenia zachowku.

Co jeszcze się zmieniło? Otóż nowe przepisy wprost wskazują na możliwość zawarcia umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku. Zgodnie z art. 1048 § 2 i 3 Kodeksu cywilnego zrzeczenie się dziedziczenia może być ograniczone do zrzeczenia się tylko prawa do zachowku w całości lub w części. Zrzeczenia się dziedziczenia na korzyść innej osoby uważa się w razie wątpliwości za zrzeczenie się pod warunkiem, że ta osoba będzie dziedziczyć.

Kup książkę: Darowizny, testamenty, spadki. Przykładowe zapisy i wzory

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 1360; ost. zm. Dz.U. z 2023 r., poz. 326);

Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. z 2023 r., poz. 326).