Utrzymujesz niepełnosprawne rodzeństwo? Skarbówka potwierdza: masz prawo do ulgi podatkowej

• Czego dotyczyła sprawa
• Ulga nie tylko dla rodziców
• Skarbówka: liczy się obowiązek alimentacyjny
• Brak dochodów nie przekreśla ulgi w PIT
• Ile można odliczyć
• Kiedy ulga nie przysługuje
• Co możesz zrobić

Interpretacja indywidualna z 1 października 2026 r. (sygn. 0113-KDWPT.4011.484.2026.2.KSM) dotyczy sytuacji, w której znajduje się wiele polskich rodzin. Rodzice niepełnosprawnego dziecka umierają albo nie są już w stanie się nim zajmować, a ciężar opieki przejmuje brat lub siostra. Fiskus potwierdził, że w takim przypadku ulga podatkowa nie znika razem z rodzicami.

Czego dotyczyła sprawa

O interpretację wystąpiła kobieta, która od 30 października 2018 r. jest – na mocy postanowienia sądu – opiekunem prawnym swojej dorosłej siostry. Siostra od urodzenia choruje na czterokończynowe dziecięce porażenie mózgowe, jest całkowicie ubezwłasnowolniona i ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie chodzi, nie mówi i wymaga pomocy przy każdej czynności. Otrzymuje z ZUS m.in. rentę socjalną i dodatek pielęgnacyjny.

Oboje rodzice nie żyją. Z czworga pozostałego rodzeństwa opiekę sprawuje wyłącznie wnioskodawczyni: siostra mieszka z nią, a ona zajmuje się jej higieną, karmieniem, rehabilitacją i sprawami urzędowymi. Sama nie pracuje zarobkowo, bo pobiera świadczenie pielęgnacyjne. W latach 2019–2024 rozliczała się wspólnie z mężem, który pracuje na etacie, i odliczała w zeznaniu ulgę na siostrę. Teraz chciała się upewnić, że robiła to zgodnie z prawem i że może to robić nadal.

Ulga nie tylko dla rodziców

Podstawowa reguła z art. 27f ust. 1 ustawy o PIT przyznaje ulgę na każde małoletnie dziecko, wobec którego podatnik wykonywał władzę rodzicielską, był opiekunem prawnym (jeżeli dziecko z nim mieszkało) albo pełnił funkcję rodziny zastępczej. W przypadku dorosłej osoby ten przepis nie wystarczy.

Kluczowy jest art. 27f ust. 6 ustawy o PIT. Zgodnie z nim zasady ulgi stosuje się odpowiednio do podatników utrzymujących pełnoletnie dzieci, o których mowa w art. 6 ust. 4c pkt 2 i 3 ustawy o PIT, w związku z wykonywaniem ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Art. 6 ust. 4c pkt 2 ustawy o PIT obejmuje dzieci bez względu na wiek, które otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną. Siostra wnioskodawczyni otrzymuje oba te świadczenia, więc ten warunek był spełniony.

Skarbówka: liczy się obowiązek alimentacyjny

Sam fakt bycia opiekunem prawnym dorosłej osoby nie daje prawa do ulgi. Dyrektor KIS przypomniał, że kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o) co do zasady nie nakłada na opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Wyjątek zachodzi wtedy, gdy opiekun jest zarazem krewnym zobowiązanym do alimentacji. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Kolejność wyznacza art. 129 k.r.o.: najpierw zobowiązani są zstępni (dzieci, wnuki), potem wstępni (rodzice), a dopiero na końcu rodzeństwo. Obowiązek krewnego zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje jednak dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej wcześniej albo nie jest ona w stanie go spełnić (art. 132 k.r.o.). Ponadto uprawniony musi znajdować się w niedostatku (art. 133 § 2 k.r.o.), a gdy rodzeństwa jest kilkoro, obowiązek rozkłada się według ich możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 129 § 2 k.r.o.).

Ponieważ siostra wnioskodawczyni nie ma zstępnych, a jej rodzice nie żyją, obowiązek alimentacyjny może obciążać rodzeństwo. Wobec osoby niepełnosprawnej może on polegać, w całości lub w części, na osobistych staraniach o jej utrzymanie (art. 135 § 2 k.r.i.o.). W opisanym stanie faktycznym KIS zaakceptował, że wnioskodawczyni – jako wyłączny opiekun prawny, mieszkający z siostrą i zajmujący się nią na co dzień – wykonuje taki obowiązek. Przesłanki z art. 27f ust. 6 zostały więc spełnione. Fiskus uznał, że ulga przysługiwała jej za lata 2020–2024 i będzie przysługiwać w kolejnych latach, jeżeli stan faktyczny się nie zmieni.

Brak dochodów nie przekreśla ulgi w PIT

Najciekawszy praktycznie element interpretacji dotyczy tego, że wnioskodawczyni nie uzyskiwała własnych dochodów opodatkowanych według skali – utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego, które jest od podatku zwolnione. Opodatkowany był tylko jej mąż, który nie jest opiekunem prawnym siostry. Mimo to odliczenie było prawidłowe.

Dyrektor KIS wyjaśnił, że przy wspólnym rozliczeniu małżonków podatek określa się na imię obojga (art. 6 ust. 2 ustawy o PIT). Wspólne rozliczenie jest możliwe także wtedy, gdy jeden z małżonków nie uzyskał przychodów opodatkowanych według skali (art. 6 ust. 3 ustawy o PIT). Ulga przysługująca żonie zostaje więc odliczona od podatku obliczonego dla obojga. To, że mąż nie jest opiekunem siostry żony, nie ma znaczenia.

Ile można odliczyć

Na jedno dziecko ulga wynosi 92,67 zł za każdy miesiąc, w którym spełnione są warunki, czyli 1112,04 zł rocznie. Przy jednym dziecku ustawa przewiduje limit dochodów (112 000 zł dla małżonków). Od dochodów uzyskanych od 1 stycznia 2023 r. limitu nie stosuje się, jeżeli dziecko ma orzeczenie lub decyzję, o których mowa w art. 26 ust. 7d (art. 27f ust. 2e). Wyłączenie nie działa wstecz – przy korekcie zeznań za lata 2020–2022 limit trzeba sprawdzić.

Ostrożnie trzeba podejść do zwrotu niewykorzystanej ulgi. Jeżeli podatek jest niższy niż kwota ulgi, art. 27f ust. 8 i 9 pozwalają odzyskać różnicę – ale tylko do wysokości składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne podatnika. Składki obojga małżonków sumuje się wyłącznie wtedy, gdy ulga przysługuje obojgu jako rodzicom, opiekunom prawnym albo rodzicom zastępczym (art. 27f ust. 10). W sytuacji opisanej w interpretacji ulga przysługuje tylko żonie, więc składek męża nie dolicza się do limitu zwrotu. Sama interpretacja wiąże prawo do ulgi w kolejnych latach z tym, że we wspólnym zeznaniu wystąpi podatek, od którego można ją odliczyć.

Kiedy ulga nie przysługuje

Prawo do ulgi wygasa od miesiąca, w którym podopieczny na podstawie orzeczenia sądu zostanie umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo wstąpi w związek małżeński (art. 27f ust. 2c ustawy o PIT). Ulga nie przysługuje też, gdy sam podopieczny stosuje podatek liniowy z art. 30c albo ryczałt (z wyjątkiem ryczałtu od najmu prywatnego) – wynika to z art. 27f ust. 7 w związku z art. 6 ust. 8. Odrębną kwestią jest wspólne rozliczenie: jeżeli któryś z małżonków stosuje podatek liniowy lub ryczałt, małżonkowie nie rozliczą się łącznie. Opiekunka bez własnych dochodów opodatkowanych według skali nie miałaby wtedy od czego odliczyć ulgi.

Trzeba też pamiętać o ograniczeniach samej interpretacji. Chroni ona tylko osobę, która ją uzyskała. Inni podatnicy mogą się na nią powoływać jako na argument, ale pełną ochronę da im dopiero własny wniosek. Organ wydający interpretację nie bada przy tym, czy opisane fakty rzeczywiście miały miejsce – przyjmuje stan faktyczny z wniosku. Linia interpretacyjna nie zawsze była jednolita: w 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy (ITPB2/415-272/10/BK) w podobnej sprawie siostry-opiekunki uznał, że podstawą ulgi nie może być przepis dotyczący opiekunów małoletnich. Korzystne stanowisko pojawiało się jednak już wcześniej, np. w interpretacji KIS z 28 listopada 2018 r. (0112-KDIL3-2.4011.388.2018.3.AK), dotyczącej siostry wykonującej obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego brata. O wyniku decyduje to, czy podatnik rzeczywiście wykonuje obowiązek alimentacyjny. KIS odniósł się do lat 2020–2024, a w sprawie 2019 r. ma zostać wydane odrębne rozstrzygnięcie.

Co możesz zrobić

Jeżeli utrzymujesz niepełnosprawnego brata lub siostrę i spełniasz opisane warunki, a nie korzystałeś z ulgi, możesz złożyć korektę zeznania za lata, za które zobowiązanie podatkowe jeszcze się nie przedawniło (art. 81 Ordynacji podatkowej). Zobowiązanie przedawnia się co do zasady z upływem pięciu lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Podatek za 2020 r. był płatny w 2021 r., więc co do zasady do końca 2026 r. można jeszcze skorygować zeznanie za 2020 r. – o ile bieg przedawnienia nie został w konkretnej sprawie zawieszony lub przerwany.

• ● zachowaj postanowienie sądu o ustanowieniu opiekuna prawnego,
• ● przechowuj decyzje ZUS o rencie socjalnej lub dodatku pielęgnacyjnym oraz orzeczenie o niepełnosprawności,
• ● przygotuj dowody wspólnego zamieszkiwania i ponoszenia kosztów utrzymania,
• ● w przypadku wątpliwości – zwłaszcza gdy rodzic podopiecznego żyje albo opiekę dzieli kilkoro rodzeństwa – wystąp o własną interpretację indywidualną.

Na żądanie urzędu skarbowego trzeba przedstawić dokumenty potwierdzające prawo do odliczenia (art. 27f ust. 5). Interpretacja pokazuje, że KIS dopuszcza zastosowanie ulgi w takim stanie faktycznym, jeżeli podatnik rzeczywiście spełnia i potrafi wykazać ustawowe przesłanki.

Powołana interpretacja:

● interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 1 października 2026 r., sygn. 0113-KDWPT.4011.484.2026.2.KSM,