Destrukcyjny styl życia dorosłego dziecka, a obowiązek rodzica do ponoszenia kosztów przymusowego pobytu w DPS

• Rodzice mają obowiązek płacić za swoje dzieci, ale…
• Organ musi zbadać możliwości zobowiązanego
• Odmowa zawarcia umowy daje prawo do wydania decyzji
• Wniosek o zwolnienie z opłat trzeba rozpatrzyć

Zagadnienie ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej budzi wiele emocji. W przestrzeni publicznej często dyskutuje się na ten temat w kontekście ponoszenia przez dzieci i wnuki kosztów pobytu w tego rodzaju placówce ich rodziców i dziadków. W praktyce jednak równie istotnym problemem jest ich ponoszenie przez rodziców w odniesieniu do pełnoletnich dzieci. W tego rodzaju sprawie w dniu 30 czerwca 2026 r. wydał wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt III SA/Kr 637/26).

Rodzice mają obowiązek płacić za swoje dzieci, ale…

W analizowanej przez sąd sprawie na podstawie decyzji dyrektora centrum usług społecznych mężczyzna został skierowany na stałe, bez swojej zgody do domu pomocy społecznej. Za osobę zobowiązaną do ponoszenia z tego tytułu opłat uznano jego ojca będącego wdowcem i prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe. Przeprowadzono z nim wywiad środowiskowy, w ramach którego ustalono poziom miesięcznych dochodów i kosztów, a następnie wydano decyzję, w której ustalono wysokość odpłatności za pobyt jego syna w DPS.

Organ musi zbadać możliwości zobowiązanego

Ojciec mieszkańca DPS odwołał się od wydanej decyzji wskazując, że osiągane przez niego dochody są przeznaczane w całości na opłacenie czynszu wraz z opłatami, zakup leków oraz rehabilitację, z której nie może zrezygnować, a także koszty bieżącego utrzymania. Wskazał też, że jego syn przez dłuższy czas nadużywał alkoholu i pomimo podejmowanych prób udzielenia mu pomocy oraz namawiania do leczenia i terapii odwykowej, nie wyrażał zgody i woli zmiany postępowania, ani podjęcia leczenia. Stan zdrowia syna w znacznej mierze jest konsekwencją wieloletniego, świadomego i destrukcyjnego stylu życia, a obciążenie jego jako ojca kosztami pobytu w DPS w sytuacji, gdy jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, utrzymującą się z emerytury jest sprzeczne ze zasadami współżycia społecznego i prowadzi do obciążenia odpowiedzialnością za skutki decyzji życiowych dorosłego syna. Na tej podstawie skarżący sformułował wniosek o zwolnienie go w całości z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt syna w DPS i zażądał ponownego przeanalizowanie jego sytuacji. Samorządowe kolegium odwoławcze uznało jednak przedstawione przez skarżącego zarzuty za niezasadne, a wydaną decyzję za należytą.

Odmowa zawarcia umowy daje prawo do wydania decyzji

Gdy sprawa trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zwrócił on uwagę na to, że zgodnie z obowiązującymi przepisami opłata za pobyt mieszkańca w DPS wnoszona przez jego wstępnego jest uiszczana zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Ten umowny tryb określenia opłaty wchodzi w rachubę wówczas, gdy zobowiązany spełnia określony przepisem próg dochodowy. W takim przypadku kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy ze wstępnym mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez niego opłaty za pobyt w DPS, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Dopiero gdy osoba zobowiązana do opłat odmawia zawarcia umowy, wysokość opłaty ustala w drodze decyzji organ właściwej gminy, przy czym również w tej sytuacji ma obowiązek uwzględnić wysokość dochodów i możliwości zobowiązanego.

POLECAMY: Pomoc społeczna. Komentarz do ustawy

Wniosek o zwolnienie z opłat trzeba rozpatrzyć

Tymczasem w analizowanej sprawie organ nie sporządził projektu umowy i nie przedstawił go ojcu mieszkańca, a tym samym nie miała miejsca sytuacja, która uprawniałaby organ do przejścia w omawianym zakresie do trybu decyzyjnego. Dodatkowo organ nie zbadał „możliwości” majątkowych, dochodowych, czy uwarunkowań rodzinnych zobowiązanego, a jedynie wyliczył 300% kryterium dochodowego i odjął od tej wartości wysokość dochodu skarżącego, a następnie przyjął, że różnica tych kwot będzie stanowiła będzie wysokość opłaty. Organ nie zajął stanowiska co do tego, na ile taka wysokość miesięcznych środków pozostających w dyspozycji skarżącego daje mu efektywne (realne) możliwości ponoszenia opłat za DPS syna w przyjętej przez organ wysokości. Dodatkowo, jak zwrócił uwagę sąd, orzekające w sprawie organy pominęły złożony przez skarżącego wniosek o zwolnienie od opłat za DPS. Tymczasem najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 11 maja 2026 r., sygn. akt I OSK 856/24) akcentuje stanowisko, że strona zobowiązana do wnoszenia opłaty może skutecznie złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty (częściowo lub całkowicie) już w toku postępowania o ustalenie jej wysokości. Tymczasem organ I instancji w ogóle się do tego wniosku nie odniósł. Biorąc pod uwagę wskazane argumenty, sąd uchylił decyzje wydane w sprawie.