Niepełnosprawnych czeka duża zmiana. Asystent osobisty dopiero od 2028 r.?

• Co się wydarzyło w sierpniu 2026 r.
• Kiedy realnie ruszy asystencja
• Kto będzie uprawniony: próg 80 punktów
• Ile godzin asystencji i po ile
• Kto może, a kto nie może być asystentem
• Jak będzie wyglądać droga do wsparcia
• Co zyskują opiekunowie
• 14 wniosków mniejszości: co jeszcze może się zmienić

Co się wydarzyło w sierpniu 2026 r.

11 sierpnia 2026 r. posłom doręczono druk sejmowy nr 2792. To sprawozdanie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny dotyczące trzech projektów regulujących asystencję osobistą: prezydenckiego (druk nr 316), rządowego (druk nr 1929, uznanego za wiodący) oraz poselskiego (druk nr 1933). Komisja rekomenduje Sejmowi uchwalenie projektu w brzmieniu załączonym do sprawozdania i dołącza do niego 14 wniosków mniejszości. Druk nr 2792 staje się podstawą dalszych prac parlamentarnych i otwiera drogę do drugiego czytania na posiedzeniu plenarnym.

Nadal trzeba odróżniać przyszły system ustawowy od działających już programów resortowych finansowanych z Funduszu Solidarnościowego (m.in. „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”). Jeśli potrzebujesz wsparcia już teraz, sprawdź w swoim samorządzie lub w organizacjach pozarządowych, czy na danym terenie realizowany jest program finansowany z Funduszu Solidarnościowego i czy trwa nabór.

Kiedy realnie ruszy asystencja

Największą praktyczną zmianą wynikającą z sierpniowego druku jest przesunięcie startu systemu. Wcześniej zakładano, że pierwsze dorosłe osoby z najwyższym poziomem potrzeby wsparcia skorzystają z asystencji w 2027 r. Z obecnej wersji projektu wynika inny harmonogram – wchodzenie w system etapami:

• osoby z wynikiem co najmniej 90 punktów w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia będą mogły składać wnioski po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy, a prawo do asystencji uzyskają od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 16 miesięcy od ogłoszenia,
• osoby z wynikiem co najmniej 85 punktów – odpowiednio po 17 i 21 miesiącach od ogłoszenia,
• osoby z wynikiem co najmniej 80 punktów będą mogły składać wnioski dopiero od 1 września 2028 r., a prawo do asystencji uzyskają od 1 stycznia 2029 r.

Dla dwóch pierwszych grup dokładna data zależy dodatkowo od tego, kiedy ustawa zostanie ostatecznie uchwalona i ogłoszona. Samo jej wejście w życie nie uruchomi więc od razu powszechnej asystencji.

Jeszcze później do systemu wejdą młodsze osoby. Dzieci i młodzież od ukończenia 13. do ukończenia 18. roku życia, spełniające warunki wynikające z orzeczenia, mają móc składać wnioski od 1 maja 2029 r., a prawo do asystencji ma im przysługiwać od 1 stycznia 2030 r.

Kto będzie uprawniony: próg 80 punktów

W tekście rekomendowanym przez komisję podstawowym kryterium dla osoby dorosłej jest ostateczna decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia na poziomie co najmniej 80 punktów. Projekt obejmuje osoby, które ukończyły 18 lat i nie ukończyły 65 lat. Dla nastolatków od 13. do 18. roku życia projekt wymaga orzeczenia zawierającego konkretne wskazania określone w ustawie – samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie wystarczy.

Tu ważne zastrzeżenie: w sprawozdaniu pojawiły się wnioski mniejszości zmierzające do obniżenia progu z 80 do 70 punktów, a także propozycja stopniowego poszerzania systemu – najpierw do 75, potem do 70 punktów. To jednak na razie propozycje, a nie próg zapisany w projekcie rekomendowanym przez komisję. Sejm może nad nimi głosować na dalszym etapie.

Ile godzin asystencji i po ile

Docelowo projekt przewiduje dla dorosłych od 20 do 240 godzin asystencji miesięcznie, zależnie od indywidualnie ustalonego zakresu potrzeb. Dla osób od 13. do 18. roku życia zakres wynosi od 20 do 80 godzin miesięcznie. W okresie przejściowym górny limit dla dorosłych ma być niższy: w 2028 r. – maksymalnie 200 godzin, w 2029 r. – 220 godzin, a dopiero później możliwe będzie dojście do docelowych 240 godzin.

Niewykorzystane godziny, zgodnie z tekstem projektu, będzie można przenieść wyłącznie na kolejny miesiąc – i to nie więcej niż 50 proc. godzin przyznanych na dany miesiąc oraz nie więcej niż 100 godzin. Godziny nie będą przechodzić na kolejny rok. Jeden z wniosków mniejszości zakłada tu większą elastyczność w ramach tego samego roku kalendarzowego.

Po stronie asystenta również przewidziano limit – ma on nie pracować więcej niż 276 godzin miesięcznie. Wysokość jego wynagrodzenia ma zależeć od poziomu stawki i wynosić 49, 51, 53 albo 55 zł brutto za godzinę. Coroczna waloryzacja tych kwot znalazła się wśród wniosków mniejszości, nie jest jednak elementem tekstu rekomendowanego przez komisję. Dla korzystającego usługa ma być bezpłatna i finansowana z budżetu państwa.

Kto może, a kto nie może być asystentem

Projekt zakłada, że asystentem nie będzie mogła zostać osoba z najbliższej rodziny podopiecznego – m.in. rodzice, dzieci, rodzeństwo, małżonek, dziadkowie i wnukowie, a także osoby pozostające we wspólnym pożyciu. Ma to zagwarantować, że asystencja będzie profesjonalną usługą zewnętrzną, a nie formą wynagradzania bliskich za codzienną opiekę.

Asystenci mają być wpisywani do specjalnego rejestru, przechodzić wymagane szkolenia i legitymować się odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi. Alternatywą jest udokumentowanie co najmniej 120 godzin doświadczenia w bezpośrednim wspieraniu osób z niepełnosprawnościami, zdobytego w okresie co najmniej 6 miesięcy (w ciągu 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis do rejestru). Możliwe będzie także wykonywanie przez asystenta niektórych czynności wymagających przeszkolenia, np. prostych czynności pielęgnacyjnych czy pomocy przy przyjmowaniu leków – szczegóły projekt odsyła jednak do przepisów wykonawczych.

Jak będzie wyglądać droga do wsparcia

Ścieżka po uchwaleniu ustawy ma opierać się na jednym wniosku. Osoba z niepełnosprawnością złoży go do zespołu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania, a decyzja określi wymiar godzin – na okres do trzech lat. Asystencję organizuje i realizuje powiat: może wykonywać ją samodzielnie, powierzyć podmiotowi wpisanemu do Rejestru realizatorów (np. organizacji pozarządowej) albo – na podstawie porozumienia – gminie. Rejestry realizatorów i asystentów prowadzą wojewodowie.

Co istotne dla użytkownika, to on wybiera realizatora i konkretnego asystenta. Będzie mógł wskazać znaną sobie, zaufaną osobę, a jeśli tego nie zrobi – realizator przedstawi mu co najmniej dwóch kandydatów. Warto też wiedzieć, że asystencję osobistą będzie można łączyć ze świadczeniem wspierającym. W przypadku dorosłych decyzja o poziomie potrzeby wsparcia jest warunkiem wejścia do systemu asystencji, ale liczba godzin będzie ustalana odrębnie, na podstawie indywidualnej oceny potrzeb. Oba instrumenty mają przy tym inny charakter – usługowy w przypadku asystencji i finansowy w przypadku świadczenia.

Co zyskują opiekunowie

Choć ustawa jest adresowana do osób z niepełnosprawnościami, jej skutki mają odczuć również ich bliscy. Rodzice, rodzeństwo czy partnerzy, którzy dotąd sprawowali opiekę praktycznie przez całą dobę, zyskają czas dla siebie, a część z nich – realną szansę na powrót na rynek pracy. W debacie sejmowej podkreślano, że asystencja jest elementem deinstytucjonalizacji: ma pozwalać osobom z niepełnosprawnościami „wyjść z domu” i mieszkać we własnym środowisku, a nie w placówkach.

Właśnie dlatego zwolennicy reformy przekonują, by patrzeć na asystencję jak na inwestycję w samodzielność, a nie wyłącznie wydatek. Nowe wsparcie może bowiem pośrednio odciążyć także bliskich beneficjentów, dotąd zaangażowanych w opiekę niemal przez całą dobę. Ostrożnie warto natomiast podchodzić do krążących liczb: szacunki kosztu systemu i liczby uprawnionych (rzędu 100 tys. osób) pochodziły z wersji rządowej sprzed prac komisji, która zmieniła m.in. harmonogram i stawki.

14 wniosków mniejszości: co jeszcze może się zmienić

Sierpniowy druk jest ważny również dlatego, że pokazuje, czego jeszcze politycznie nie przesądzono. W sprawozdaniu zapisano 14 wniosków mniejszości. Dotyczą one m.in.:

• obniżenia progu punktowego (z 80 do 70 punktów, ewentualnie stopniowo),
• zasad korzystania z asystencji po ukończeniu 65 lat,
• wydłużenia okresu przejściowego dla młodych dorosłych,
• bardziej elastycznego wykorzystywania niewykorzystanych godzin,
• wydawania decyzji na dłuższy okres,
• waloryzacji stawek dla asystentów,
• szybszego uruchomienia systemu.

To właśnie te kwestie mogą wrócić podczas prac plenarnych. Na dziś nie należy więc traktować ani progu 80 punktów, ani harmonogramu, ani części pozostałych parametrów jako ostatecznie rozstrzygniętych.

Osobny, gorący spór dotyczy osób po 65. roku życia. Z projektu wynika, że kto uzyska prawo do asystencji przed ukończeniem 65 lat, będzie mógł korzystać z niej także później – zasadniczo do końca okresu, na jaki wydano decyzję. Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca jednak uwagę, że wyłączenie osób, które dopiero po 65. roku życia potrzebują takiego wsparcia, może budzić wątpliwości co do zgodności z Konwencją ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Jeden z wniosków mniejszości zakłada zachowanie prawa do asystencji także po 65. roku życia, z ograniczeniem liczby godzin.

.