Koniec z Funduszem Kościelnym i nowy podatek na Kościół – 2% PIT na rzecz wybranego Kościoła lub związku wyznaniowego. Premier potwierdza prace nad zmianami w systemie finansowania

• Jakie są źródła dochodów Kościoła katolickiego w Polsce i czym jest Fundusz Kościelny?
• 2% PIT na rzecz wybranego kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru MSWiA, zamiast obecnego Funduszu Kościelnego – do Sejmu została wniesiona petycja obywatelska w sprawie wprowadzenia nowego podatku kościelnego
• 2% PIT na rzecz wybranego kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru MSWiA, zamiast obecnego Funduszu Kościelnego – sejmowa Komisja do Spraw Petycji wystąpiła z dezyderatem do premiera w sprawie nowego podatku kościelnego
• 2% PIT na rzecz wybranego kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru MSWiA, zamiast obecnego Funduszu Kościelnego – Ministerstwo Obrony Narodowej (w imieniu premiera) potwierdza, że trwają prace nad zmianami w systemie finansowania kościołów i związków wyznaniowych

Jakie są źródła dochodów Kościoła katolickiego w Polsce i czym jest Fundusz Kościelny?

Według danych GUS – dominującym wyznaniem w Polsce jest Kościół katolicki obrządku łacińskiego. Zbiorowość wiernych zaliczających się do Kościoła rzymskokatolickiego stanowi (według ostatniego spisu powszechnego) 33 729 tys. osób, co stanowi 87,6% ogółu ludności.¹ Zatem – na przykładzie Kościoła katolickiego, jako zrzeszającego największą liczbę wiernych w Polsce – skąd pochodzą jego główne dochody?

Znaczną część dochodów Kościoła katolickiego stanowią ofiary wiernych (w tym m.in. za posługi, takie jak chrzest, ślub czy pogrzeb), które zgodnie z art. 21 ust. 2 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską – są zwolnione z opodatkowania (Przepisy prawa polskiego o zbiórkach publicznych nie mają zastosowania do zbierania ofiar na cele religijne, kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą, naukową, oświatową i wychowawczą oraz utrzymanie duchownych i członków zakonów, jeżeli odbywają się w obrębie terenów kościelnych, kaplic oraz w miejscach i okolicznościach zwyczajowo przyjętych w danej okolicy i w sposób tradycyjnie ustalony). Poza tym – kościoły i inne związki wyznaniowe, które posiadają uregulowany status prawny w Polsce – mogą ubiegać się o różne dotacje z tzw. Funduszu Kościelnego, który został powołany na mocy art. 8 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego i który finansowany jest z budżetu państwa. Dotacje te, mogą być przyznawane na realizację zadań dotyczących wspomagania kościelnej działalności charytatywno-opiekuńczej, która obejmuje m.in.:

• prowadzenie zakładów dla sierot, osób starszych, osób upośledzonych fizycznie lub umysłowo oraz innych kategorii osób potrzebujących opieki,
• prowadzenie szpitali i innych zakładów leczniczych oraz aptek,
• organizowanie pomocy w zakresie ochrony macierzyństwa czy
• krzewienie idei pomocy bliźnim i postaw społecznych temu sprzyjających,

jak również na realizację zadań dotyczących konserwacji i remontów obiektów sakralnych i kościelnych o wartości zabytkowej. Na rok 2026, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ustalił, że maksymalna kwota udzielonej dotacji z Funduszu Kościelnego, wynosi 200 tys. zł. Resort może również udzielić dotacji wyższej, ale wyłącznie w uzasadnionych przypadkach, uwzględniających ważny interes społeczny.

Poza ofiarami wiernych i dotacjami z Funduszu Kościelnego – parafie Kościoła katolickiego, czerpią także dochody z działalności gospodarczej, takiej jak wynajem nieruchomości, sprzedaż dewocjonaliów (czyli przedmiotów kultu religijnego, zwykle niewielkich rozmiarów, wykorzystywanych w praktykach religijnych i stanowiących symbol wiary) czy prowadzenie cmentarzy.

Z analizy dokonanej przez Biuro Analiz i Petycji Kancelarii Senatu, dokonanej na potrzeby rozpatrzenia innej petycji (nr P11-89/25, która została złożona do Senatu) w sprawie wprowadzenia w Polsce podatku kościelnego, wynika ponadto, że – finasowanie kościołów i związków wyznaniowych w Polsce odbywa się m.in. w oparciu o następujące akty prawne:

1. Ustawę z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. z 1950 r. Nr 9, poz. 87 z późn. zm.) – która stanowi, że Fundusz kościelny finansowany jest z dotacji państwowych, które przeznaczane są m.in. na opłacanie składek ubezpieczania duchownych, utrzymywanie i odbudowę kościołów (art. 9).
2. Ustawę z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 592 z późn. zm.) – która w art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. b stanowi, że podatnik może odliczyć od podstawy opodatkowania darowizny na cele kultu religijnego. Łączna kwota odliczeń z tytułów określonych w ust. 1 pkt 9 nie może przekroczyć w roku podatkowym kwoty stanowiącej 6% dochodu (art. 26 ust. 5).
3. Ustawę z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 554 z późn. zm.) – która w art. 18 ust. 1 pkt 7 stanowi, że podatnik może odliczyć od podstawy opodatkowania darowizny przekazane na cele kultu religijnego. Łączna kwota odliczeń z nie może przekroczyć 10% dochodu. Ponadto zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4a powołanej ustawy CIT – wolne od podatku są dochody kościelnych osób prawnych m.in.:
4. 1. z niegospodarczej działalności statutowej; w tym zakresie kościelne osoby prawne nie mają obowiązku prowadzenia dokumentacji wymaganej przez przepisy Ordynacji podatkowej,
   2. z pozostałej działalności – w części przeznaczonej na cele: kultu religijnego, oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, charytatywno-opiekuńcze oraz na konserwację zabytków, prowadzenie punktów katechetycznych, inwestycje sakralne w zakresie: budowy, rozbudowy i odbudowy kościołów oraz kaplic, adaptację innych budynków na cele sakralne, a także innych inwestycji przeznaczonych na punkty katechetyczne i zakłady charytatywno-opiekuńcze;
4. Ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1966) – która w art. 55 ust. 5 stanowi, iż zwolnienie od opodatkowania podatkiem od nieruchomości oraz od świadczeń na fundusz gminny i fundusz miejski obejmuje nieruchomości lub ich części przeznaczone na cele mieszkalne duchownych i członków zakonu, jeżeli:
5. 1. są one wpisane do rejestru zabytków;
   2. służą jako internaty przy szkołach i seminariach duchownych, domy zakonów kontemplacyjnych, domy formacyjne zakonów i domy księży emerytów (sióstr emerytek);
   3. znajdują się w budynkach kurii diecezjalnych i biskupich, zakonnych zarządów generalnych i prowincjalnych w Sekretariacie Prymasa Polski i w Sekretariacie Konferencji Episkopatu Polski.
5. Ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265) – która w art. 13 ust. 1 stanowi, że majątek i przychody kościołów i innych związków wyznaniowych podlegają ogólnie obowiązującym przepisom podatkowym, z wyjątkami określonymi w odrębnych ustawach.

Osoby prawne kościołów i innych związków wyznaniowych są zwolnione od opodatkowania z tytułu przychodów ze swojej działalności niegospodarczej. W tym zakresie osoby te nie mają obowiązku prowadzenia dokumentacji wymaganej przez przepisy podatkowe (art. 13 ust. 2 ww. ustawy).

Ponadto zgodnie z art. 13 ust. 5 ww. ustawy – dochody z działalności gospodarczej osób prawnych kościołów i innych związków wyznaniowych oraz spółek, których udziałowcami są wyłącznie te osoby, są zwolnione od opodatkowania w części, w jakiej zostały przeznaczone w roku podatkowym lub w roku po nim następującym na cele kultowe, oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, działalność charytatywno-opiekuńczą, punkty katechetyczne, konserwację zabytków oraz na inwestycje sakralne i inwestycje kościelne, których przedmiotem są punkty katechetyczne i zakłady charytatywno-opiekuńcze, jak również remonty tych obiektów.

2% PIT na rzecz wybranego kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru MSWiA, zamiast obecnego Funduszu Kościelnego – do Sejmu została wniesiona petycja obywatelska w sprawie wprowadzenia nowego podatku kościelnego

W dniu 20 września 2025 r. do Sejmu została złożona petycja obywatelska (nr BKSP-155-X-704/25), której autor postuluje zmianę systemu finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych w Polsce, poprzez – zastąpienie obecnego Funduszu Kościelnego systemem dobrowolnego odpisu podatkowego na rzecz kościoła lub związku wyznaniowego.

Jak argumentuje autor petycji – „Obecny Fundusz Kościelny, finansowany z budżetu państwa kwotą ok. 260 mln zł rocznie, obciąża wszystkich podatników, niezależnie od ich wyznania lub światopoglądu. Budzi to zrozumiałe kontrowersje społeczne i jest rozwiązaniem historycznie przestarzałym. System niemiecki (Kirchensteuer), choć funkcjonuje od wielu dekad, wiąże się z koniecznością formalnego występowania z Kościoła i obciążaniem budżetu państwa rolą inkasenta. W Polsce taki mechanizm mógłby wywołać niepotrzebne konflikty społeczne i konstytucyjne wątpliwości.”

Wśród korzyści z proponowanego rozwiązania, petytor wymienia:

• Dla budżetu państwa:
• • Likwidacja Funduszu Kościelnego (oszczędność ok. 260 mln zł rocznie).
  • Brak obciążenia finansowego – państwo jedynie obsługuje przepływy, które i tak są w 100% finansowane przez wiernych;
• Dla kościołów i związków wyznaniowych:
• • Potencjalny wzrost dochodów nawet 5-krotnie względem obecnych 260 mln zł (np. jeśli 5 mln wiernych zadeklaruje 2% PIT, daje to co najmniej 5x więcej niż z Funduszu Kościelnego rocznie).
  • Stabilne, przejrzyste i nowoczesne źródło finansowania, zależne wyłącznie od wiernych;
• Dla obywateli:
• • Płacą tylko ci, którzy sami chcą.
  • Brak konieczności „wypisywania się” z Kościoła – wystarczy nie zaznaczyć odpisu.
  • Pełna wolność sumienia i wyznania;

stwierdzając, że proponowany system jest rozwiązaniem:

• sprawiedliwym (nie obciążającym niewierzących),
• neutralnym budżetowo (państwo nic nie dopłaca),
• potencjalnie korzystnym dla Kościołów (wielokrotnie większe wpływy) oraz
• zgodnym z konstytucją (brak przymusu deklarowania wyznania czy ateizmu).

Przedmiotowa petycja – w dniu 13 października 2025 r. – została przekazana do rozpatrzenia przez sejmową Komisję do Spraw Petycji.

2% PIT na rzecz wybranego kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru MSWiA, zamiast obecnego Funduszu Kościelnego – sejmowa Komisja do Spraw Petycji wystąpiła z dezyderatem do premiera w sprawie nowego podatku kościelnego

Podczas posiedzenia sejmowej Komisji do Spraw Petycji, które miało miejsce w dniu 12 lutego 2026 r., posłowie będący członkami ww. komisji, podjęli decyzję o wystąpieniu z dezyderatem do Prezesa Rady Ministrów, w sprawie postulatu wprowadzenia nowego systemu finansowania Kościołów i związków wyznaniowych, będącego przedmiotem petycji obywatelskiej (nr BKSP-155-X-704/25).

Ww. dezyderat do premiera, został uchwalony na posiedzeniu, które odbyło się w dniu 13 maja 2026 r. Komisja zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przedstawienie kompleksowej i systemowej analizy oraz oceny opisanego w petycji postulatu (wprowadzenia rozwiązania, zgodnie z którym – każdy podatnik PIT miałby prawo zadeklarować w rocznym zeznaniu podatkowym przekazanie 2% swojego podatku dochodowego na rzecz wybranego kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji), z uwzględnieniem skutków finansowych jego ewentualnej realizacji. Ponadto, komisja wniosła o wskazanie:

• jakie są dotychczasowe efekty prac Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego, powołanego na mocy zarządzenia Nr 5 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2024 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego oraz
• na jakim etapie znajdują się obecnie prace nad zmianą obowiązującego dotąd modelu finansowania kościołów i związków wyznaniowych.

Wystąpienie z dezyderatem do Rady Ministrów w niniejszej sprawie, zarekomendowało Komisji do Spraw Petycji sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) w opinii prawnej na temat petycji – „Petycja koresponduje z obecnym od lat w debacie publicznej oraz dyskursie naukowym postulatem zmiany modelu finansowania kościołów i innych związków wyznaniowych. Wydaje się, że dobrowolny odpis podatkowy jest możliwy do wprowadzenia, należy jednak rozważyć wszelkie jego konsekwencje, w szczególności dla mniejszych kościołów i innych związków wyznaniowych. Warto w tym zakresie korzystać z dotychczas sporządzonych analiz oraz ustaleń Międzyresortowego Zespołu ds. Funduszu Kościelnego. Dlatego też można rekomendować Komisji wystąpienie z dezyderatem do Rady Ministrów.”

2% PIT na rzecz wybranego kościoła lub związku wyznaniowego wpisanego do rejestru MSWiA, zamiast obecnego Funduszu Kościelnego – Ministerstwo Obrony Narodowej (w imieniu premiera) potwierdza, że trwają prace nad zmianami w systemie finansowania kościołów i związków wyznaniowych

W odpowiedzi na dezyderat sejmowej Komisji do Spraw Petycji, w sprawie finansowania kościołów i związków wyznaniowych, który został skierowany do Prezesa Rady Ministrów – w dniu 10 czerwca 2026 r., w imieniu premiera, odpowiedzi udzieliło Ministerstwo Obrony Narodowej. Wiceminister Paweł Bejda poinformował, że powołany zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów – Zespół do spraw Funduszu Kościelnego przygotowuje obecnie propozycję swoich rekomendacji (w zakresie możliwych kierunków zmian obowiązującego systemu finansowania kościołów i związków wyznaniowych), które mają zostać przedstawione Radzie Ministrów. Na obecnym etapie negocjacji z Kościelną Komisją Konkordatową (które prowadzone są w zakresie regulacji, które miałyby dotyczyć Kościoła Katolickiego) – jak podkreślił wiceminister – „nie można jednak jeszcze przesądzać o ostatecznym kierunku rekomendowanych rozwiązań”.

Odnosząc się stricte do postulatu będącego przedmiotem petycji obywatelskiej – Paweł Bejda stwierdził natomiast, że – „wskazane w petycji rozwiązanie polegające na wprowadzeniu odpisu podatkowego w wysokości 2% należnego podatku dochodowego od osób fizycznych z dużym prawdopodobieństwem skutkowałoby wyższymi kosztami dla budżetu państwa niż wydatki ponoszone obecnie w ramach Funduszu Kościelnego. Warianty generujące wydatki przewyższające obecny poziom finansowania nie uzyskały dotychczas akceptacji Ministra Finansów, który wskazuje na konieczność uwzględnienia aktualnych uwarunkowań budżetowych państwa (np. przy wpływach w 2025 r. z podatku PIT w wysokości ok. 200 mld zł i założonych 50% deklaracji podatników dotyczących przekazania części podatków na związki wyznaniowe oznaczałoby to konieczność uszczuplenia budżetu państwa na kwotę około 2 mld zł, z kolei przy 25 % deklaracji – około 1 mld zł).”

Wiceminister dodał ponadto, iż: „Obecnie prace Międzyresortowego Zespołu koncentrują się na analizie materiału wypracowanego przez zespół problemowy oraz na prowadzeniu dialogu ze stroną wyznaniową. Równolegle prowadzona jest wymiana stanowisk z przedstawicielami kościołów i innych związków wyznaniowych, mająca na celu wypracowanie rozwiązań uwzględniających zarówno interes publiczny, jak i specyfikę funkcjonowania poszczególnych wspólnot religijnych.”

Z pełną treścią odpowiedzi MON na dezyderat sejmowej Komisji do Spraw Petycji w sprawie finansowania kościołów i związków wyznaniowych, można zapoznać się poniżej:

¹ GUS, Wyznania religijne w Polsce w latach 2019-2021, Warszawa 2022

Podstawa prawna:

• Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz.U. z 1998 r., nr 51, poz. 318)
• Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz.U. z 1950 r., nr 9, poz. 87 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 592 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 554 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1966)
• Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265)

Fot. KPRM