Świadczenie wspierające 2026. RPO alarmuje: opóźnienia, cofane składki i rachunki z NFZ

• Opóźnienia sięgają nawet 12 miesięcy. Decyzje o poziomie potrzeby wsparcia utknęły w systemie
• Cofanie świadczeń i składek ZUS. Opiekunowie tracą ubezpieczenie z mocą wsteczną
• 60 dni, których nie da się dotrzymać. Chaos przy przejściu na świadczenie wspierające
• Wniosek tylko online. Dla tysięcy osób to bariera nie do przejścia
• Rachunki z NFZ na tysiące złotych. Świadczenie podnosi opłaty, zamiast pomagać
• Prawo do zabezpieczenia społecznego zapisane w Konstytucji. Dlaczego system zawodzi?
• Przegląd przyjęty w październiku 2025 r. Co rząd zrobi z alarmem RPO?

Opóźnienia sięgają nawet 12 miesięcy. Decyzje o poziomie potrzeby wsparcia utknęły w systemie

Zgodnie z ustawą wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności powinny rozpatrywać wnioski o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w ciągu 90 dni. Jak wskazuje RPO na podstawie analizy skarg, termin ten jest masowo przekraczany. Opóźnienia sięgają nawet roku, co oznacza, że osoby z poważnymi ograniczeniami funkcjonują bez należnego wsparcia przez długi czas.

Pozbawia to możliwości uzyskania przez osoby z niepełnosprawnościami niezbędnego wsparcia nie tylko w rozsądnym terminie, ale w ogóle. Dotyka rodzin i bliskich osób, które zmarły w trakcie przedłużającej się procedury. Wpływa też niekorzystnie na sytuację osób pobierających świadczenia opiekuńcze przed uzyskaniem świadczenia wspierającego przez osobę, której świadczyli wsparcie. - pisze RPO w komunikacie na swojej stronie.

Rzecznik podkreśla, że zwłoka ma nie tylko wymiar finansowy, ale także etyczny. Część osób umiera jeszcze przed wydaniem decyzji, a obowiązujące przepisy nie pozwalają rodzinom ani opiekunom dochodzić wypłaty świadczenia za okres od złożenia wniosku do śmierci wnioskodawcy.

Cofanie świadczeń i składek ZUS. Opiekunowie tracą ubezpieczenie z mocą wsteczną

Jednym z najpoważniejszych problemów systemowych jest cofanie decyzji z mocą wsteczną. Po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego uchylane jest wcześniejsze świadczenie opiekuńcze dla opiekuna. Oznacza to konieczność zwrotu pobranych pieniędzy.

Jak alarmuje RPO, konsekwencje idą dalej. Cofane są również decyzje o objęciu opiekuna ubezpieczeniem zdrowotnym. W praktyce prowadzi to do żądania zwrotu kosztów świadczeń zdrowotnych sfinansowanych przez NFZ w okresie, który po czasie zostaje uznany za nieubezpieczony. Opiekun traci też ciągłość składek emerytalno-rentowych, choć faktycznie nie miał możliwości podjęcia pracy.

60 dni, których nie da się dotrzymać. Chaos przy przejściu na świadczenie wspierające

Ustawa miała zapewnić płynne przejście z pobierania świadczenia opiekuńczego na świadczenie wspierające. W praktyce,  jak wskazuje RPO, długotrwałe postępowania orzecznicze całkowicie ten mechanizm rozbijają.

Opiekunowie pozostają bez prawa do opłacania składek w okresie pomiędzy uchyleniem starego świadczenia a przyznaniem nowego. Jednocześnie nie są w stanie spełnić terminów wymaganych do uzyskania świadczenia przedemerytalnego, takich jak 60-dniowy termin rejestracji w urzędzie pracy. Mechanizm osłonowy istnieje na papierze, ale nie działa w rzeczywistości.

Wniosek tylko online. Dla tysięcy osób to bariera nie do przejścia

RPO zwraca uwagę na kolejny problem: brak możliwości złożenia wniosku o świadczenie wspierające w formie papierowej. Komunikacja z ZUS odbywa się wyłącznie elektronicznie. Dla osób starszych, z niepełnosprawnościami lub bez kompetencji cyfrowych jest to bariera nie do pokonania.

W ocenie Rzecznika narzucona cyfrowa forma kontaktu prowadzi do wykluczenia części osób, które formalnie spełniają kryteria świadczenia, ale w praktyce nie są w stanie z niego skorzystać.

Rachunki z NFZ na tysiące złotych. Świadczenie podnosi opłaty, zamiast pomagać

Świadczenie wspierające jest wliczane do dochodu przy ustalaniu odpłatności za usługi opiekuńcze. Jak wynika ze skarg analizowanych przez RPO, w wielu gminach prowadzi to do znaczącego wzrostu opłat. Zdarzają się sytuacje, w których koszt usług przekracza wysokość samego świadczenia.

Efekt jest odwrotny od zamierzonego: osoby z niepełnosprawnościami rezygnują z pomocy, ponieważ staje się ona nieopłacalna. RPO przypomina, że Senat proponował wyłączenie świadczenia wspierającego z dochodu przy ustalaniu odpłatności, jednak rozwiązanie to wciąż nie zostało wdrożone.

Prawo do zabezpieczenia społecznego zapisane w Konstytucji. Dlaczego system zawodzi?

RPO odwołuje się do konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego oraz do Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Świadczenia pieniężne mają przeciwdziałać ubóstwu i wykluczeniu, a nie generować nowe ryzyka finansowe.

W ocenie Rzecznika obecny sposób funkcjonowania ustawy o świadczeniu wspierającym nie realizuje tych standardów w sposób efektywny.

Przegląd przyjęty w październiku 2025 r. Co rząd zrobi z alarmem RPO?

W październiku 2025 r. Rada Ministrów przyjęła przegląd przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym wraz z rekomendacjami RPO. W styczniu 2026 r. RPO zwrócił się do pełnomocniczki rządu ds. osób z niepełnosprawnościami o przedstawienie wyników tego przeglądu oraz planowanych zmian systemowych.

Czy rząd wyciągnie wnioski z problemów wskazywanych przez RPO? Czy za analizami pójdą konkretne nowelizacje, które przywrócą sens świadczeniu wspierającemu w 2026 roku? Na te pytania osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunowie wciąż czekają na odpowiedź.

Na oficjalnej stronie Biuletynu Informacji Publicznej RPO można zapoznać się z pełnym dokumentem analizy oraz uwagami do ustawy o świadczeniu wspierającym: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-swiadczenie-wspierajace-ustawa-uwagi-mrpips-przeglad